ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਕੁਝ ਫਰਜ਼ ਮੁਕਰਰ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਨਾ ਕਰੋ। ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧੋ। ਅਤੇ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਰਾਮ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜੋ। ਅਤੇ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿਮਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਾ ਕਿ ਭੁੱਲ ਕੇ—ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਰਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਚੋ ਅਤੇ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਜਾਓ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ। “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ‘ਤੇ ਇਹਸਾਨ (ਭਲਾਈ ਤੇ ਨੇਕੀ) ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਜੇ ਮੈਂ ਫਰਜ਼ ਨਮਾਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਾਂ, ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖਾਂ, ਹਲਾਲ ਨੂੰ ਹਲਾਲ ਸਮਝਾਂ, ਹਰਾਮ ਨੂੰ ਹਰਾਮ ਸਮਝਾਂ **“ਪਾਕੀ ਸਫ਼ਾਈ ਇਮਾਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੈ। ‘ਅਲਹਮਦੁ ਲਿੱਲਾਹ’ (ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਸਤਾਈਸ਼) ਤੱਕੜੀ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਸੁਭਾਨਅੱਲਾਹ’ ਤੇ ‘ਅਲਹਮਦੁ ਲਿੱਲਾਹ’ ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਮਾਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ। ਸਦਕਾ ਦਲੀਲ ਹੈ। ਸਬਰ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ। ਕੁਰਆਨ ਤੇਰੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੱਜਤ ਹੈ। ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਸਵੇਰੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਹਲਾਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।”** **“ਨਾਹਿ ਨੁਕਸਾਨ, ਨਾਹਿ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ।”** ਜੇਕਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਵਿਆਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਣ। ਲੇਕਿਨ, ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਸਮ (ਸੁੰਹ) ਖਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਨਸ਼ੀਲੀ ਚੀਜ਼ ਹਰਾਮ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਲਾਹ ਲਈ ਹੱਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ (ਹੱਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ) ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਸ਼ਲੀਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਗੁਨਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ (ਹੱਜ ਤੋਂ) ਏਦਾਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਜੰਮਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਖਾਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਮਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਮੈਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜੁਮ੍ਹੇ ਦੇ ਦਿਨ ਖੁਤਬੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ, ‘ਚੁੱਪ ਰਹੋ’, ਤਾ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਲਾਘੂ (ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਗੱਲ) ਕੀਤੀ।” ਫਿਤਰਤ ਪੰਜ ਹਨ: ਖਤਨਾ ਕਰਨਾ, ਨਿਜੀ ਹਿਸਿਆਂ ਦੀ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨਾ, ਮੂੰਛਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰਨਾ, ਨੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਅਤੇ ਬਗਲਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਨੋਚਣਾ। ਮੂੰਛਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦਰ੍ਹਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਇਸ ਵੁਜ਼ੂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੁਜ਼ੂ ਕਰੇ ਫਿਰ ਦੋ ਰਕਅਤ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਫ਼ਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨ ਕਰੇ (ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਨਾ ਭਟਕਾਏ), ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਤਾਲਾ ਉਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਗੁਨਾਹ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਹੇ ਅੱਲਾਹ! ਮੇਰੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਬੁੱਤ ਨਾ ਬਣਨ ਦੇਈਂ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਨਾਫਿਕਾਂ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਨਮਾਜ਼ ਇਸ਼ਾ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਅਤੇ ਫਜਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਜੇ ਉਹ ਜਾਣ ਲੈਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਨਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਅਜਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੇਂਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਦਾ ਕਰਨ ਆਉਣ। ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਵੀ ਨਜੂਲ ਕਰੇ (ਪਾਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ), ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਅੱਲਾਹ਼ ਕੋਲ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮਿਸਵਾਕ (ਦਾਤਨ) ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਪੰਜੋ ਨਮਾਜ਼ਾਂ, ਇੱਕ ਜੁਮਾ ਦੂਜੇ ਜੁਮੇ ਤੱਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੂਜੇ ਰਮਜ਼ਾਨ ਤੱਕ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦਾ ਕੱਫ਼ਾਰਾ (ਹਰਜਾਨਾ/ਭਰਭਾਈ) ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਕਬੀਰਾ ਗੁਨਾਹ (ਮਹਾਪਾਪ) ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਿਲਾ ਰਹਮੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ) ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋੜੇ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਜੋੜੇ। ਜੋ ਕੋਈ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾ ਇਮਾਨ ਅਤੇ ਇਲਤਿਜਾ ਨਾਲ ਰੱਖੇਗਾ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਗੁਨਾਹ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਜੋ ਕੋਈ ਲੈਲਤੁਲ ਕਦਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਮਾਨ ਅਤੇ ਇਲਤਿਜਾ ਨਾਲ (ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਜਗਦਾ ਰਹੇਗਾ. ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਗੁਨਾਹ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡੀ ਰੱਖਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੀ ਰੱਖੋ (ਭਾਵ ਬੇਤੁਕੇ ਸਵਾਲ ਨਾ ਕਰੋ); ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਲੋਕ (ਬੇਤੁਕੇ) ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਬੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਏ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਹਲਾਲ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਾਮ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਇਹਸਾਨ (ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਕਰਨ) ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਅੱਲਾਹ ਉਸਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ, ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਿਬਰੀਲ ਅਲੈਹਿਸਸਲਾਮ ਮੈਨੂੰ ਪੜੋਸੀ ਬਾਰੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਸੀਹਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਇਤਨਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਲਗਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ (ਪੜੋਸੀ ਨੂੰ) ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣਾ ਦੇਣਗੇ। ਬੇਸ਼ਕ ਰੁਕਿਆ (ਝਾੜ-ਫੂਕ), ਤਮਾਇਮ (ਤਾਬੀਜ਼) ਅਤੇ ਤਿਉਲਾ (ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਾਦੂ ਜਾਂ ਟੋਨਾ) ਸ਼ਿਰਕ ਹਨ। ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਨਾ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਮਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਬਾਹ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। **"ਸਦਕਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਾਲ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਾਨ-ਇਜ਼ਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਅੱਲਾਹ ਲਈ ਇਨਕਿਸਾਰੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਲਾਹ ਉਸਦਾ ਦਰਜਾ ਬੁਲੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"** ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੋਮੀਨ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਖਲਾਕ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਦੁਨਿਆ ਇਕ ਚੀਜ਼ (ਸਮਾਨ) ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਨਿਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਸਮਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਨੇਕ ਔਰਤ ਹੈ। ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਖਰਚ ਕਰ, ਏ ਆਦਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਖਰਚ ਕਰਾਂਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਰਹੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਫਰਜ (ਜਿਸਮਾਨੀ ਸੰਬੰਧ) ਨੂੰ ਹਲਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਮਾਬੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ। ਉਸੀ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੀ ਲਈ ਸਾਰੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੂਦਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਬਗੈਰ ਨਾ ਕੋਈ ਤਾਕ਼ਤ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕੁਵੱਤ। ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਮਾਬੂਦ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੀ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਸੀ ਦੇ ਲਈ ਨੇਅਮਤ ਹੈ, ਉਸੀ ਲਈ ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੀ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੈ। ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਮਾਬੂਦ ਨਹੀਂ — ਅਸੀਂ ਉਸ ਲਈ ਖ਼ਲਿਸ (ਸਾਫ਼ ਦਿਲੋਂ) ਦੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਕਾਫ਼ਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਪਸੰਦ ਹੀ ਹੋ।" ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਹਰ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਕਲਿਮੇ (ਤਸਬੀਹ) ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਭੀ ਦਿਨ ਅਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇਕ ਅਮਲ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਹੋਣ» — ਯਾਨੀ ਜ਼ਿਲ-ਹੱਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਸ ਦਿਨ। 'ਜੋ ਕੋਈ ਅਸਰ ਦੀ ਨਮਾਜ ਛੱਡੇ, ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਅਮਲ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।' ਜੋ ਕੋਈ ਵੁਜੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਵੁਜੂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਗੁਨਾਹ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਦੇ ਨਖ਼ੂਨਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿਕਲ ਜਾਣ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ‘ਤੇ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨੀyyat ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਸਦਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਕਬਰਾਂ 'ਤੇ ਨਾ ਬੈਠੋ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰਕੇ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰੋ। ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੈਕ ਬੰਦੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਮਸਜਿਦ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਤ ਹੱਡੀਆਂ 'ਤੇ ਸਜਦਾ ਕਰਾਂ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਦੋ ਸਜਦਿਆਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇਹ ਦੁਆ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ ਅੱਲਾਹੁਮਮਾ ਅੰਤੱਸ-ਸਲਾਮੁ,ਵਾ ਮਿੰਕੱਸ-ਸਲਾਮੁ, ਤਾਬਾਰਕਤਾ ਯਾ ਜਲ-ਜਲਾਲਿ ਵਲ-ਇਕਰਾਮ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰ, ਅਗਰ ਤੂੰ ਇਹ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਬੈਠ ਕੇ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਪੱਸੇ ਲਟ ਕੇ (ਆੜੀ ਹੋ ਕੇ) ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ। ਕੀ ਤੂੰ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਨ ਸੁਣਦਾ ਹੈਂ?" ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹਾਂ",ਤਾਂ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਤਾਂ ਫਿਰ (ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ) ਅਜ਼ਾਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ। ਅਬਦੁੱਲਾ ਬਿਨ ਮਸਉਦ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਹਾਜ਼ਤ ਦੀ ਖੁਤਬਾ ਸਿਖਾਈ: "ਸਭ ਤਾਰੀਫ਼ਾਂ ਅੱਲਾਹ ਲਈ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਪناਹ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਅੱਲਾਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਭਟਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਉਸਦਾ ਮਦਦਗਾਰ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਗਵਾਹ ਹਾਂ ਕਿ ਇਲਾਹ ਸਿਵਾਏ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਕੋਈ ਮਾਬੂਦ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਗਵਾਹ ਹਾਂ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ﷺ ਉਸਦੇ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਰਸੂਲ ਹਨ। ਵਲੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਬਗੈਰ ਨਿਕਾਹ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ) ਜਿਸਨੇ ਕਿਸੇ ਮੁਆਹਦਾ (ਅਮਾਨ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ) ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਜਨਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੁੰਘ ਸਕੇਗਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। **ਰਸੂਲ ਅੱਕਰਮ ﷺ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲੇ (ਅਦਾਲਤ) ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੋਨੋ ਉੱਤੇ ਲਾਨਤ ਭੇਜੀ ਹੈ।** ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਰਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੇ ਮੈਂ ਫਰਜ਼ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਾਂ, ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖਾਂ, ਹਲਾਲ ਨੂੰ ਹਲਾਲ ਮੰਨਾਂ, ਤੇ ਹ਼ਰਾਮ ਨੂੰ ਹ਼ਰਾਮ ਮੰਨਾਂ ਪਾਕੀ (ਸਫਾਈ) ਈਮਾਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, 'ਅਲਹਮਦੁ ਲਿੱਲਾਹ' ਤਰਾਜ਼ੁ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਸੁਬਹਾਨ ਅੱਲਾਹ' ਤੇ 'ਅਲਹਮਦੁ ਲਿੱਲਾਹ' ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਕੇ ਅਸਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਸੀਂ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮੱਕਾ ਤੋਂ ਮਦੀਨਾ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਅਸੀਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਅਸਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਗੇ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਜਲਦੀ-ਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੁਜ਼ੂ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਐਡੀਆਂ ਸੂਕੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਤਾਂ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਨੇ ਇਰਸ਼ਾਦ ਫਰਮਾਇਆ: @**"ਐਡੀਆਂ (ਸੁੱਖੀਆਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ )ਲਈ ਨਾਰਕ ਦੀ ਵੈਲ ਹੋਵੇ! ਵੁਜ਼ੂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਕਰੋ।"** ਜਦੋਂ ਮੁਅੱਜ਼ਜ਼ਿਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਅੱਲਾਹੁ ਅਕਬਰੁ ਅੱਲਾਹੁ ਅਕਬਰੁ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ: ਅੱਲਾਹੁ ਅਕਬਰੁ ਅੱਲਾਹੁ ਅਕਬਰੁ। ਜਿਸਨੇ ਕੋਈ ਨਮਾਜ਼ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਯਾਦ ਆਵੇ ਤਦੋਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਅਦਾ ਕਰ ਲਏ, ਉਸਦਾ ਇਲਾਜ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਇਹੀ ਹੈ। (ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਰਆਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ:) ਇਨਨਾ ਬੈਨਾ ਰੱਜੁਲੀ ਵੈ ਬੈਨਾ ਸ਼ਿਰਕੀ ਵਲ ਕੁਫ਼ਰੀ ਤਰਕੁ ਅੱਸਲਾਤਿ»। «ਇਕ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰਕ ਤੇ ਕੁਫ਼ਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਮਾਜ਼ ਛੱਡਣਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ। ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡੇ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਫ਼ਰ ਕੀਤਾ । ਕਿਸੇ ਗਜ਼ਵਾ (ਜੰਗ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਮਰੀ ਹੋਈ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺਨੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ (ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਗਲਤ ਸਮਝਦੇ ਸਨ)। ਨੇ ਨਜ਼ਰ (ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵਚਨ ਵਜੋਂ ਜਪਣਾ) ਤੋਂ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਮਾਇਆ ਮੈਂ ਵਾਹਿ ਰੱਬਾ, ਜੇ ਅੱਲਾਹ ਚਾਹੇ ਤਾਂ, ਕਿਸੇ ਕਸਮ ਤੇ ਕਦੇ ਕਸਮ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਸਮ ਖਾਣਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਸਿਵਾਏ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਸਮ ਦਾ ਕਫ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸੁਲਹ-ਸਫਾਈ ਲਈ ਫੈਸਲਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਖੂਨ-ਖਰਾਬਾ ਦੀ ਮਾਮਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਲਈ ਲੜੇ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਕਲਿਮਾ ਬੁਲੰਦ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਜ਼ਾਨ ਸੁਣੋ, ਤਾਂ ਮੁਅੱਜ਼ਿਨ ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁਹਰਾਓ। ਛੱਡ ਦੇਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਹਿਨਿਆਂ ਹਾਂ। ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਰਗ ਦਾ ਖੂਨ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੂੰ ਹਜ਼ (ਮਹਾਵਾਰੀ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਨਮਾਜ਼ ਛੱਡ ਦੇ, ਫਿਰ ਗੁਸਲ ਕਰ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਧਾਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਤਾਰ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨਾ ਨਮਾਜ ਦੀ ਕਮਾਲੀਅਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੁਜ਼ੂ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰਕੇ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਨੱਕ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਟਮਾਰ (ਖੁਰਚੀ) ਵਰਤੇ, ਉਹ ਇਕ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਤੀਨ ਵਾਰੀ ਕਰੇ। ਦੁਨਿਆ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਹਰੀ-ਭਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਲਾਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੇਖੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੁਨਿਆ ਤੋਂ ਬਚੋ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਮੈਂ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਤੋਂ ਦਸ ਰਕਾਤਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵ ਸੱਲਮ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਠਦੇ, ਤਾਂ ਮਿਸਵਾਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੁੰਹ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦੇ। ਕੋਈ ਮੋਮਿਨ ਮੋਮਿਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਗਾਇਤ (ਯਾਨੀ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਮਲ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਤੇ ਜਾਓ ਤਾਂ ਕ਼ਬਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੋਵੋ, ਸਗੋਂ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਆਪਣਾ ਲਿੰਗ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਾ ਫੜੇ, ਨਾ ਖਾਲੀ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਾ (ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਾਲੀ ਥਾਂ) ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਸਹ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸਾਸ ਲਏ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ – ਜਾਂ: ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ – ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਮਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਕਿਤੇ ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਗਧੇ ਦਾ ਸਿਰ ਨਾ ਬਣਾ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਦੀ ਸੂਰਤ ਗਧੇ ਵਰਗੀ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ? ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਜਦੋਂ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਮੋਢਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦੇ,ਜਦੋਂ ਰੁਕੂਅ ਲਈ ਤਕਬੀਰ ਕਹਿੰਦੇ, ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਤਸ਼ਹੱਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਰਆਨ ਦੀ ਸੂਰਹ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਲਾਹੁਮਮਾ ਇੰਨੀ ਅਊਜ਼ੁ ਬਿਕਾ ਮਿਨ ਅਜ਼ਾਬਿਲ-ਕਬਰ, ਵ ਮਿਨ ਅਜ਼ਾਬਿਨ-ਨਾਰ, ਵ ਮਿਨ ਫ਼ਿਤਨਤਿਲ-ਮਹਯਾ ਵਲ-ਮਮਾਤ, ਵ ਮਿਨ ਫ਼ਿਤਨਤਿਲ-ਮਸੀਹਿ ਅੱਦ-ਦਜਜ਼ਾਲ۔ 'ਅੱਲਾਹੁੰਮਾ, ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਫਾਸਲਾ ਰੱਖ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮਸ਼ਰਿਕ ਅਤੇ ਮਗ਼ਰਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਅੱਲਾਹੁੰਮਾ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਜਦੋਂ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਆ ਪੜ੍ਹਦੇ: "ਅੱਲਾਹੁਮਮਾ ਇੰਨੀ ਅਊਜ਼ੁ ਬਿਕਾ ਮਿਨਲ ਖੁਬੁਸੀ ਵਲ ਖਬਾਇਸ۔" "ਅਲਲਾਹ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੱਦਦ ਲਈ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਾਪਾਕ ਜਿਨਾਂ ਅਤੇ ਨਾਪਾਕ ਜਿਨਨੀਆਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਬਚਾ। ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਦਿਲੋਂ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਅੱਲਾਹ ਤੋਂ ਸ਼ਹਾਦਤ (ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਮੌਤ) ਦੀ ਦੁਆ ਮੰਗੇ, ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਦਰਜਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਛੌਣੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮਰੇ। ਜਿਨਾਬਤ (ਜਿਸਮਾਨੀ ਨਾਪਾਕੀ) ਤੋਂ ਗੁਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ: ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਜਦੋਂ ਜਨਾਬਤ ਤੋਂ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਧੋ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਨਮਾਜ ਲਈ ਵੁਜ਼ੂ ਕਰਦੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੁਜ਼ੂ ਕਰਦੇ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਐਸਾ ਆਦਮੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਮਨੀ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ (ਮਜ਼ੀ), ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਯਾ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਤੋਂ (ਇਸ ਬਾਰੇ) ਪੁੱਛਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਖਾਵਿੰਦ ਸੀ। ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਿਕਦਾਦ ਬਿਨ ਅਸਵਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਨਬੀ ﷺ ਤੋਂ ਪੁੱਛੇ। ਤਾਂ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦ ਦੀ ਅਮਲ ਕਿਹੜੀ ਹੈ؟"ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:"ਨਮਾਜ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਕਤ 'ਤੇ ਅਦਾ ਕਰਨਾ।" ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ: "ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ?"ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਨੇ ਕਿਹਾ:"ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨਾਲ ਨੇਕੀ ਕਰਨੀ।" ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ: "ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ?"ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਨੇ ਕਿਹਾ:"ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਿਹਾਦ ਕਰਨਾ। ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਦੋ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਊਤਰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ‘ਹੇ ਅੱਲਾਹ! ਖਰਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਦਲ (ਰਿਜ਼ਕ) ਦੇ’, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ‘ਹੇ ਅੱਲਾਹ! ਜੋ ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ।’ ਸਚਮੁੱਚ, ਜੇ ਅੱਲਾਹ ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵੀ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹਿਦਾਇਤ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਟਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਿਹਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਜਾਹਿਦ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪ ਜਿਹਾਦ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੇ ਮੁਜਾਹਿਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਵੀ ਜਿਹਾਦ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਵਾਂਗ ਵਜ਼ੂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ। ਸਿਰਫ਼ ਇਨਾ ਕਰਨਾ ਕਾਫੀ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ"। ਫਿਰ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮਾਰਿਆ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਸੱਜੇ 'ਤੇ ਮਲਿਆ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮਸਹ ਕੀਤਾ। ਅਲਲਾਹ ਨੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹਨੇ ਵੀ ਨਬੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਮਤ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ, ਉਸ ਨਬੀ ਦੇ ਉੱਮਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਨਤ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ: “ਮੈਂ ਗਵਾਹੀ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਮਾਬੂਦ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ﷺ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ਹਨ,ਨਮਾਜ ਕਾਇਮ ਰੱਖਾਂਗਾ, ਜਕਾਤ ਅਦਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਹਾਕਮ ਦੀ ਸੁਣਾਂਗਾ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗਾ,ਅਤੇ ਹਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲਈ ਖ਼ੈਰਖਾਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।” ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਸੀਆਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਐ ਮੁਆਜ਼! — ਹਰ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੁਆ ਨਾ ਛੱਡਣਾ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਆਦਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਹਰ ਅਮਲ ਉਸੇ ਲਈ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਰੋਜ਼ੇ ਦੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦੇਵਾਂਗਾ।ਰੋਜ਼ਾ ਇੱਕ ਢਾਲ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਰੋਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਬੇਹੁਦਗੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਝਗੜੇ।ਜੇ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਬਕੇ ਜਾਂ ਝਗੜੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹੇ ਅੱਲਾਹੁਮਮਾ ਆਊਜੂ ਬਿਰਿਜ਼ਾਕਾ ਮਿਨ ਸਕ਼ਤਿਕਾ, ਵ ਬਿਮੁਆਫ਼ਾਤਿਕਾ ਮਿਨ ਉਕੂਬਤਿਕਾ, ਵ ਆਊਜੂ ਬਿਕਾ ਮਿਨਕਾ ਲਾ ਉਹਸੀ ਸਨਾਅਂ 'ਅਲੈਕਾ ਅੰਤਾ ਕਮਾਅ ਅਸਨੈਤਾ 'ਅਲੈ ਨਫਸੀ **ਮੈਂ ਆਈਸ਼ਾ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹਾ ਸੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਨਬੀ ﷺ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰਦੇ ਸਨ?" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸਿਵਾਕ ਨਾਲ।"** ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਤਕ ਜਾਗਿਆ ਨਹੀਂ: 'ਉਹ ਆਦਮੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਕੁਝ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕੰਨ ਵਿੱਚ।' ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤਿੰਨ ਗੰਢ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਗੰਢ ਦੇ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਤ ਲੰਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਤ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਜਦਿਆਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅੱਲਾਹ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਇੱਕ ਸਜਦੇ ਨਾਲ ਅੱਲਾਹ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਦਰਜਾ ਉੱਚਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਪ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।' ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਆਖਰੀ ਦੱਸ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਨੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿੰਨੀ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜੋ ਬੰਦਾ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਕਾਰਨ ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਛੂ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕ਼ਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਏ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਮਜ਼ਰੂਰ ਦਾ ਬੋਝ ਹਟਾਏ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋਨੋਂ ਫਰਾਜ਼ ਨਮਾਜਾਂ — ਫਜਰ ਅਤੇ ਅਸਰ — ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਧ ਪਿਲਾਉਣਾ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਨਮ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹਰੇਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਖ਼ਾਲੀਲ (ਦੋਸਤ) ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ: 1. ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਰੋਜ਼ਾ ਰੱਖਣਾ, 2. ਦੁਪਿਹਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ (ਦੁਹਾ) ਵਿੱਚ ਦੋ ਰਕਾਤ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨੀ, 3. ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਤਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰਨੀ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਇਫ਼ਤਾਰ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲੀ ਛਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਓ। ਜੋ ਚੀਜ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਚੁਣੋ, ਜੋ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਸਕੂਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਝੂਠ ਸ਼ੱਕ ਤੇ ਆਸ਼ੰਕਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਅਦਾਅ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਕੇਲੇ ਪੜ੍ਹੀ ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਈੱਕੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਜਿਆਂ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। “ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਾ ਖੂਨ ਹਲਾਲ ਨਹੀਂ, ਮਗਰ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਵਿਆਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਣ। ਲੇਕਿਨ, ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਸਮ (ਸੁੰਹ) ਖਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਲਸਣ ਜਾਂ ਪਿਆਜ਼ ਖਾਏ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਰਹੇ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੋਵੇ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਧੋਵਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਉਸਦੇ ਮਲਿਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇਗੀ?» ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਦੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਨਮਾਜ਼ ਨਾ ਪੜ੍ਹਨ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾੜਨਾ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰ ਦਿਓ। ਅਰਥ: ਹੇ ਅੱਲਾਹ! ਮੁਹੰਮਦ ﷺ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੋਂ 'ਤੇ ਦੁਰੂਦ ਭੇਜ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇਬਰਾਹੀਮ (ਅਲੈਹਿਸ ਸਲਾਮ) ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੋਂ 'ਤੇ ਦੁਰੂਦ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਬੇਸ਼ਕ ਤੂੰ ਬੜੀ ਤਾਰੀਫ਼ਾਂ ਵਾਲਾ, ؟ ਜਿਸ ਨੇ ਫਾਤਿਹਾ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀ, ਉਸ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸ਼ਖ਼ਸ ਜੁਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਜਨਾਬਤ ਵਾਲਾ ਗੁਸਲ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਟ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਵੀ ਜੁਮ੍ਹੇ (ਦੀ ਨਮਾਜ਼) ਵਾਸਤੇ ਆਵੇ, ਉਹ ਗੁਸਲ ਕਰ ਲਵੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੁਜ਼ੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੁਜ਼ੂ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਜੁਮਾ (ਦੀ ਨਮਾਜ਼) ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜੁਮੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਜੁਮੇ ਤੱਕ ਦੇ ਗੁਨਾਹ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮੁਆਫੀ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ (ਖੁਤਬੇ ਦੌਰਾਨ) ਕঙ্কਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਬੇਮਤਲਬ ਗੱਲ ਕੀਤੀ (ਯਾਨੀ ਖੁਤਬਾ ਸੁਣਣ ਦੀ ਆਹਮੀਅਤ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ)। ਜੋ ਕੋਈ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਲਈ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਠਾਂਵ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏ ਲੋਕੋ! ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਮ (ਅਮਨ ਦੀ ਦੁਆ) ਫੈਲਾਓ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਿਲਾਓ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜੋ (ਸੰਤੜਾ ਨਾਭੋ), ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦ ਲੋਕ ਸੋ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰੋ—ਤੁਸੀਂ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਸਲਾਮਤੀ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਰਾਅੀ ਹੋ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਰਾਅੀਅਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਬੰਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ਰਮਗਾਹ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਜ਼ਾ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਤਨਜ਼ੀਹ (ਸਹਾਰਾ) ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚੋ।" ਇੱਕ ਅਨਸਾਰੀ ਸਹਾਬੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਯਾ ਰਸੂਲੱਲਾਹ! ਨੌਕਰ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ (ਭਾਈ, ਭਤਿਜਾ ਆਦਿ) ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ?" ਆਪਣੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਨੌਕਰ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤਾਂ ਮੌਤ ਵਾਂਗੂ ਹਨ! ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸੋਨਾ ਦੇਣਾ (ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ) ਸੁਦ (ਰਿਬਾ) ਹੈ — ਪਰ ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਣ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ।ਗੇਂਹੂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਗੇਂਹੂ (ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ) ਸੁਦ ਹੈ — ਪਰ ਜੇ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ।ਜੌ ਦੇ ਬਦਲੇ ਜੌ (ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ) ਸੁਦ ਹੈ — ਪਰ ਜੇ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ। ਖਜੂਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਖਜੂਰ (ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ) ਸੁਦ ਹੈ — ਪਰ ਜੇ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦਰਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਰੱਖ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕਹਿ: ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ।ਫਿਰ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਕਹਿ:ਅਊਜ਼ੁ ਬਿੱਲਾਹੀ ਵਕੁਦਰਤਿਹੀ ਮਿਨ ਸ਼ੱਰਿ ਮਾ ਅਜਿਦੁ ਵਅੁਹਾਯਿਰੁ(ਮੈਂ ਅੱਲਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੂਦਰਤ ਦੀ ਪਨਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਉਸ ਬੁਰੇ ਤੋਂ ਜੋ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ) ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਜਿਬਰੀਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਫਜਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਅਸਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼) ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਭੀ ਦੋਜ਼ਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਦੋਂ ਫਰਜ਼ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਵਕਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਵੁਜ਼ੂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ, ਖੁਸ਼ੂਅ (ਧਿਆਨ) ਅਤੇ ਰੁਕੂਅ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਮਾਜ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਲਈ ਕਫ਼ਾਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਗੁਨਾਹ ਨਾ ਕਰੇ — ਅਤੇ ਇਹ (ਅਸਰ) ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਈ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਫਰਜ਼ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਦ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨੱਤੀ ਤਸਬੀਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਤਿੰਨੱਤੀ ਤਹਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਤਿੰਨੱਤੀ ਤਕਬੀਰਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਿਚਹੋਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਅਜ਼ਾਨ ਸੁਣਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕਹੇ: "ਮੈਂ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਲਾਹ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਮਾਬੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਉਸ ਦੇ ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਰਸੂਲ ਹਨ। ਮੈਂ ਅਲਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੱਬ, ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਰਸੂਲ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਦīn ਵਜੋਂ ਮਨ ਲਿਆ ਹੈ" — ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਗੁਨਾਹ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਹੱਕ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਸਿਵਾਏ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਕ਼ਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਉਸਦੇ ਲਈ ਅੱਗ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਐਸਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਖੁਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ! ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵੁਜ਼ੂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪਿਆਸ ਲੱਗੇਗੀ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੁਜ਼ੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?"ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:@ **"ਉਹ ਪਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮੱਟਾ (ਮਰਦਾ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਮੈਲਾ) ਹਰਾਮ ਹੈ।"**(ਮਤਲਬ: ਤਹੂਰ ਮਾਉਹੁ, ਅਲ-ਹਿਲੁ ਮੈਤਤੁਹੁ) ਜੇ ਪਾਣੀ ਦੁਕੱਰ (ਦੋ ਕੁੱਲਾ) ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਨਾਪਾਕੀ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦਾ। ਉਲਮਾਂ ਦਾ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਇੱਤਫ਼ਾਕ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਨਜਾਸਤ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੰਗ, ਸੁਆਦ ਜਾਂ ਗੰਧ ਬਦਲ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਪਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਚਾਹੇ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਧ। ਉਮਰ ਬਿਨ ਖ਼ੱਤਾਬ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਵੁਜ਼ੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਨਾਖ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਫਰਮਾਇਆ ਹਜ਼ਰਤ ਅਨਸ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕੋਈ ਮুসਲਮਾਨ ਜੋ ਵੁਜ਼ੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵੁਜ਼ੂ ਚੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਦੋ ਰਕਅਤ ਨਮਾਜ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਜੰਨਤ ਫਰਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੁਦੂ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੁੱਤਿਆਂ (ਖੁਫ਼ਾਂ) ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਨਾਜ਼ਤ (ਮਸਹ) ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਉਤਾਰੇ, ਜੇਕਰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਿਵਾਏ ਜਨਾਬਤ (ਹੈਠਲੀ ਗੰਦੀ) ਤੋਂ। **"ਏ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ! ਸਦਕਾ ਦੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹੈ।"** ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ: "ਏ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ! ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ?"ਅੱਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: **"ਤੁਸੀਂ ਲਾਣਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨੇਕੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ।»*، ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਕਲ ਤੇ ਦੀਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀਆਂ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਮਰਦ ਦੀ ਅਕਲ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁਲਾ ਦੇਣ।"**ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ: "ਏ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ! ਸਾਡੀ ਅਕਲ ਤੇ ਦੀਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕੀ ਹੈ?" ਅੱਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:**"ਕੀ ਔਰਤ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਮਰਦ ਦੀ ਅੱਧ ਗਵਾਹੀ ਨਹੀਂ?"* ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ: "ਹਾਂ।"ਅੱਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: **"ਇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅਕਲ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।ਕੀ ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਹਾਈਜ਼ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਨਮਾਜ਼ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ?"**ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ: "ਹਾਂ।"ਅੱਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: **"ਇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਦੀਨ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।"** **(ਸਹੀਹ ਬੁਖਾਰੀ)** ਅਸੀਂ ਤਹਾਰਤ (ਪਾਕੀ) ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕੁਦਰਤੀਂ ਰੰਗਤ ਜਾਂ ਪੀਲਾਪਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸੀ (ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੈਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ)। ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਤੇਰੀ ਹੈਜ਼ ਰੁਕਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੁਕਿ ਰਹਿਣਾ, ਫਿਰ ਗੁਸਲ ਕਰ ਲੈ। ਜੁਮੇ ਦੇ ਦਿਨ ਗੁਸਲ ਕਰਨਾ ਹਰ ਉਸ ਮੁਹਤਲਿਮ (ਜੋ ਨਿੱਜਲ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ) ਤੇ ਫਰਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੂੰਹ ਧੋਣਾ ਅਤੇ ਜੇ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਛੂਹਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੋ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਹਰਮ ਨਾਲ, ਉਕਬਾ ਬਨ ਆਮਿਰ ਅਲ-ਜੁਹਨੀ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਿੰਨ ਵਾਰਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਸਾਨੂੰ ਪੁਰੇ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ (ਹੇ ਅੱਲਾਹ! ਇਸ ਪੂਰੀ ਪੂਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਇਮ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਰੱਬ! ਮੁਹੰਮਦ ﷺ ਨੂੰ ਵਸੀਲਾ ਅਤੇ ਫ਼ਜ਼ੀਲਤ ਅਤਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਕ਼ਾਮਿ ਮਹਮੂਦ ਉੱਤੇ ਫ਼ਾਇਜ਼ ਕਰ ਜਿਸਦਾ ਤੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ) —ਉਸ ਲਈ ਕ਼ਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਵਾਜ਼ਿਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।"(ਸਹੀਹ ਬੁਖਾਰੀ) ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਕਪੜਾ ਪਾ ਕੇ ਨਮਾਜ਼ ਨਾ ਪੜ੍ਹੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਦੋਹਾਂ ਕਾਂਧਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਵੇ। “ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਨਮਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ?” ਉਸਦਾ ਬਿਆਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਛੀਣ ਲਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।” ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸੱਜਦਾ ਕਰੇ, ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਰੱਖ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਹਨੀਆਂ ਉੱਥਾ ਕਰ»। ਮੈਂ ਨਬੀ ﷺ ਨਾਲ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਸੀ: «ਅੱਸਲਾਮੁ ਅਲੈਕੁਮ ਵ ਰਾਹਮਤੁੱਲਾਹਿ ਵ ਬਰਕਾਤੁਹੁ»، ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਸੀ: «ਅੱਸਲਾਮੁ ਅਲੈਕੁਮ ਵ ਰਾਹਮਤੁੱਲਾਹਿ»। ਜੋ ਕੋਈ ਹਰ ਨਮਾਜ ਦੇ ਬਾਦ ਤੀਹ ਤੀਹ ਵਾਰੀ ਸੁਬਹਾਨੱਲਾਹ, ਤੀਹ ਤੀਹ ਵਾਰੀ ਅਲਹਮਦੁੱਲਿੱਲਾਹ, ਤੇ ਤੀਹ ਤੀਹ ਵਾਰੀ ਅੱਲਾਹੁ ਅਕਬਰ ਕਹੇ, ਜੋੜ ਕੇ ਉਹ ਨੌਂਵੇਂ ਤੀਹ ਹਨ, ਫਿਰ ਕਹੇ: 'ਪੂਰੀ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ: ਲਾ ਇਲਾਹਾ ਇੱਲਾੱਲਾਹੁ ਵਾਹਦਹੂ ਲਾ ਸ਼ਰੀਕ ਲਹੂ, ਲਹੁਲ ਮੁਲਕੁ ਵਲਹੁਲ ਹਮਦੁ ਵਹੁ ਅਲਾ ਕੁੱਲਿ ਸ਼ੈਇਨ ਕਦੀਰ' ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਮਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਮੰਦਰ ਦੀ ਜਾਹਲ ਵਾਂਗ ਹੋਣ। ਜੋ ਕੋਈ ਹਰ ਫਰਜ਼ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਯਤੁਲ ਕੁਰਸੀ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਸ ਦੇ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਤ ਹੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਮਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਕਾਤ ਪੜ੍ਹੀ ਹਨ ਜਾਂ ਚਾਰ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਨਮਾਜ਼ ਪੂਰੀ ਮੰਨੇ। ਫਿਰ ਸਲਾਮ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਸੱਜਦੇ ਕਰ ਲਵੇ। ਨਬੀ ﷺ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਨਮਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਰਕਅਤਾਂ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਫਜਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਰਕਅਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ ਸਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜੁਹਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਰਕਅਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਰਕਅਤਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਅਦਾ ਕਰੇ, ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਜ਼ਖ ਦੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਹਰਾਮ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਜ਼ਰ ਦੀ ਦੋ ਰਕਆਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰਆਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸੂਰਤਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ “ਸਭ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਇਕੱਲੇ ਪੜ੍ਹੀ ਨਮਾਜ਼ ਨਾਲੋਂ 25 ਗੁਣਾ ਬੇਹਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਜਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। **"ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਤਾਰਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀਆਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ। ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਤਾਰਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖ਼ਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀਆਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਣ।"** ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਕਤਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਕੇਲਾ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਨਮਾਜ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹੇ। ** ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਾਡੀ ਨਾਲ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਜਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। (ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੀ ਫਲਾਂ ਆਇਆ ਸੀ?" ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਫਰਮਾਇਆ: "ਕੀ ਫਲਾਂ ਆਇਆ ਸੀ?" ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਨਹੀਂ।" ਤਦ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:@« **"ਇਹ ਦੋ ਨਮਾਜਾਂ (ਇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਫਜਰ) ਮੁਨਾਫਿਕਾਂ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀ ਫਜ਼ੀਲਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੇ ਘੁਟਣਿਆਂ ਰੇੰਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ।ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਫਜ਼ੀਲਤ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ।ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਦੂਜੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਦੋ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੇ ਤਾਂ ਦੋ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਨਮਾਜ਼ ਇਕ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਜਮਾਅਤ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਮਾਜ਼ ਅੱਲਾਹ ਨੂੰ ਉਤਨੀ ਹੀ ਵਧ ਕਰ ਪਸੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"** ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਮਾਲਿਕਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਬਾਤਿਲ ਹੈ — ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ — ਪਰ ਜੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਮਿਹਰ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਲਤਨਤ ਵਾਲਾ ਉਸਦਾ ਵਕੀਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਵਕੀਲ ਨਹੀਂ। ਲਾਣਤ ਹੈ ਉਸ ਸ਼ਖ਼ਸ 'ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੀ ਬੀਵੀ ਨਾਲ ਪਿੱਠ ਦੇ ਰਾਹ ਸਬੰਧ ਬਣਾਏ। ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਆਦਮੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ ਨਾਲ ਪਿੱਠ ਦੇ ਰਾਹ ਸਬੰਧ ਬਣਾਏ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ: “ਏ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ! ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਕੀ ਹੱਕ ਹੈ?” ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ:"ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿਲਾ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਲਿਬਾਸ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈਂ ਜਾਂ ਕਮਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਦੇ, ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਨਾ ਮਾਰ, ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਕਰ, ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਸ਼ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਖੁਦ ਵਾਸ਼ (ਸਿੰਗਾਰੀ/ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਸਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਜਾਂ ਰੰਗ) ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਲਗਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਟੈਟੂ ਬਣਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਬਣਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦੋ ਬੀਵੀਆਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕ ਵੱਲ ਝੁਕਾਵ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਏਗਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਏਗਾ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਮੇਰੀ ਉੱਮਤ ਲਈ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਅਮਲ ਨਾ ਕਰ ਲੈਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲ ਨਾ ਲੈਣ। ਤਿੰਨ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕਲਮ (ਅਕਾਊਂਟ) ਉਠਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜਾਗ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਬਾਲਗ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ (ਹਤਲਮ ਹੋ ਜਾਵੇ), ਅਤੇ ਪਾਗਲ ਤੋਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅਕਲਮੰਦ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਹਰ ਨਸ਼ੀਲੀ ਚੀਜ਼ ਖ਼ਮਰ (ਸ਼ਰਾਬ) ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਨਸ਼ੀਲੀ ਚੀਜ਼ ਹਰਾਮ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੁਨਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਲਤ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਤੌਬਾ (ਮਾਫ਼ੀ) ਕੀਤੇ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਖਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਣ ਤੋਂ ਮਹਿਰੂਮ (ਵਾਂਝਾ) ਰਹੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਆਪਣੀ ਜਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਰੀਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਿੱਦ ਕਰੋ। **"ਅਮਲ ਛੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਚਾਰ ਹਨ, ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਖਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਦੋ ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ ਹਨ, ਇੱਕ ਸਹੀ ਕੰਮ ਦਸ ਗੁਣੇ ਜਿੰਨਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਹੀ ਕੰਮ ਸੱਤ ਸੌ ਗੁਣੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।** **ਜੋ ਖਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ:** * ਜੇ ਕੋਈ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਅੱਲਾਹ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸ਼ਰੀਕ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜਨਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਰੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ। **ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ:** * ਜੇ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਮਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਜੇ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਜੇ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਣਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। * ਜੇ ਕੋਈ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸੌ ਗੁਣਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। **ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਹਾਲਤਾਂ ਹਨ:** * ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹਨ ਪਰ ਆਖਿਰਤ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖੀ ਹੋਣਗੇ। * ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖੀ ਹਨ ਪਰ ਆਖਿਰਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਣਗੇ। * ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਖਿਰਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖੀ ਹੋਣਗੇ। * ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਖਿਰਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਣਗੇ।"\*\* ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਲਾਹ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੂਟਾਂ (ਰੁਖ਼ਸਤਾਂ) ਨੂੰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ (ਅਜ਼ਾਇਮ) 'ਤੇ ਅਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਅੱਲਾਹ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਲਈ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਮਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਲੋੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਮਾਮ ਬਿਨ ਸਾਲਬਾ ਹਾਂ, ਜਿਹੜਾ ਬਨੀ ਸਆਦ ਬਿਨ ਬਕਰ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਹਰ ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੁਦੂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਧੋਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਨੇ ਵੁਦੂ ਦੋ-ਦੋ ਵਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ (ਹਰ ਅੰਗ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਧੋਇਆ)। **ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ:** ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੈਸ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕੀ ਗੈਸ ਨਿਕਲੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤਦ ਤੱਕ ਨਾ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਰਤ ਜਾਂ ਬੂ ਨਾ ਆਵੇ। ਹਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉੱਤੇ ਇਹ ਹੱਕ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਸਲ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਧੋਵੇ। ਮੈਂ ਨਬੀ ﷺ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿਦਰ (ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਪੱਤੇ) ਨਾਲ ਗਰੁਤਸਲ (ਪੂਰਾ ਧੋਣ) ਕਰਾਂ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਜ਼ਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੋ ਤਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੋ ਜੋ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੂਆ ਕਰੋ। ਜੋ ਕੋਈ ਅੱਲਾਹ ਲਈ ਮਸਜਿਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਲਈ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਇਕ ਰਕਾਤ ਨਮਾਜ਼, ਮੇਰੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹਜਾਰ ਰਕਾਤ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਮਸਜਿਦ-ਉਲ-ਹਰਾਮ ਦੇ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਰਕਾਤ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰ ਲਵੇ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਹੇ ਹੇ ਬਿਲਾਲ! ਨਮਾਜ਼ ਕਾਇਮ ਕਰ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਦੇ। ਲੋਕੋ! ਮੈਂ ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪੀਰਵੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਨਮਾਜ ਸਿੱਖੋ। ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਨੇ ਇਰਸ਼ਾਦ ਫਰਮਾਇਆ: "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਫਾਂ (ਕਤਾਰਾਂ) ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਲਗਾਓ। ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਇਮਾਮਤ ਕਰੇ। ਜਦ ਉਹ ਤਕਬੀਰ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਤਕਬੀਰ ਕਹੋ।ਜਦ ਉਹ ਕਹੇ ਉਸ ਜ਼ਾਤ ਦੀ ਕਸਮ ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੈ! ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਸ ਦੀ ਨਮਾਜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨਮਾਜ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਬੇਸ਼ਕ ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਮਾਜ ਸੀ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਇਸ ਦੁਨਿਆ ਤੋਂ ਰੁਖਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚੋਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਨਮਾਜ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।"ਸਹਾਬੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਆਦਮੀ ਆਪਣੀ ਨਮਾਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ؟"ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:"ਉਹ ਰੁਕੂ ਤੇ ਸਜਦਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਦੋਂ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਰੁਕੂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਫਰਮਾਂਦੇ: "ਸਮੀਅ ਅੱਲਾਹੁ ਲਿਮਨ ਹਾਮਿਦਾਹ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਹਰ ਫਰਜ਼ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੁਆ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਸੱਜਦੇ ਦੀ ਦੋਹੀਂ ਸੱਜਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਦੋਹਰਾਉਂਦੇ ਸਨ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ੈਤਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਖਿੰਜ਼ੀਬ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਤੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਨਾਹ ਮੰਗੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਥੁੱਕੋ। **"ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਮਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਗਰ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ: 1. ਕੋਈ ਚੱਲਦੀ ਸਦਕਾ (ਐਸੀ ਨੇਕੀ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦੀ ਰਹੇ), 2. ਅਜਿਹਾ ਇਲਮ ਜਿਸ ਤੋਂ ਲੋਗਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ, 3. ਨੇਕ ਅਉਲਾਦ ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਦੁਆ ਕਰੇ।"\*\* ਯਾ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ! ਸਾਡ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਦਕਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: «ਪਾਣੀ»।ਸਾਡ ਨੇ ਇਕ ਕੂਆਂ ਖੋਦਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਦਕਾ ਸਾਡੀ ਮਾਤਾ ਲਈ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਲਾਹ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ‘ਅਬਦੁੱਲਾਹ’ ਅਤੇ ‘ਅਬਦੁਰ ਰਹਮਾਨ’ ਹਨ। “ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਨਸ਼ਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹਰਾਮ ਹੈ।” ਸਾਨੂੰ ਮੂੰਛਾਂ ਛਾਂਟਣ, ਨੱਖ ਕੱਟਣ, ਬਗਲਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਉਖਾੜਣ ਅਤੇ ਜੰਘ ਦੇ ਵਾਲ ਮੁੰਡਣ ਲਈ ਇਹ ਮਿਆਦ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਚਾਲੀ ਰਾਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਛੱਡੀ ਜਾਣ। ਆਪਸ ਵਿਚ ਤੌਹਫ਼ਾ ਦਿਉ, ਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਂਦਾ, ਮੇਰਾ ਬੋਲਣਾ ਸੌ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਲਈ ਮੇਰੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, “ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ ਪੰਜ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੋਵੋ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿਦਰ (ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਪੱਤੀਆਂ) ਦੇਖੋ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫੂਰ (ਜਾਂ ਕੁਝ ਕਾਫੂਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਪਾਓ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਲਵੋ, ਮੈਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ।” ।"ਤਾਂ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:"ਜਦੋਂ ਰਮਜ਼ਾਨ ਆਵੇ ਤਾਂ ਉਮਰਾਹ ਕਰ। ਰਮਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਮਰਾਹ ਹੱਜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਾ ਰਸੂਲੱਲਾਹ! ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜਿਹਾਦ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਮਲ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਵੀ ਜਿਹਾਦ ਨਾ ਕਰੀਏ?" ਤਾਂ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਨੇ ਇਰਸ਼ਾਦ ਫਰਮਾਇਆ: "ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਜਿਹਾਦ — ਮਕਬੂਲ ਹੱਜ (ਹੱਜ ਮਬਰੂਰ) ਹੈ।" (ਬੁਖਾਰੀ, ਮੁਸਲਿਮ) ਜਦੋਂ ਅੱਲਾਹ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀਆਂ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਹਰ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇਗਾ: ਇਹ ਫ਼ੁਲਾਨ ਬਿਨ ਫ਼ੁਲਾਨ ਦੀ ਧੋਖਾ ਗਾਰੀ ਹੈ। ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸੱਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੱਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਨਾਅ ਕੀਤਾ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਪੈਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਰਬਾਤ (ਰਖਿਆ/ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ) ਇੱਕ ਦਿਨ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬੇਹਤਰ ਹੈ। ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਨੇ ਦੋ ਚਿੱਟੇ ਸੀੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਕਾਬਸ਼ ਜ਼ਬ੍ਹ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜ਼ਬ੍ਹ ਕੀਤਾ, (ਜ਼ਬ੍ਹ ਵੇਲੇ) ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤਕਬੀਰ ਪੜ੍ਹੀ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਰਵਟ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਯਕੀਨ/ਕਸਮ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਦਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦੀ ਦੌਲਤ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਿਲੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਅਲੋਚਨਾ ਹੋਵੇਗੀ। “ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਏ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੋ।” ਜਦੋਂ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਪਾਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਸ਼ਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਲਾਠੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਂ, ਫਿਰ ਉਹ ﷺ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸਤਿੰਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਾਹੂ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਨਾਲ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਦੇ ਸੂਬਾਤੇ 'ਤੇ ਰੁਕੇ, ਉਹ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੁਭਾਨਅੱਲਾਹ! ਮੂਮਿਨ ਗੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਲਦੀ ਕਰਕੇ ਜਨਾਜ਼ਾ ਕਰੋ, ਜੇ ਉਹ ਸਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਚੰਗੀ ਖੇਦ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਜੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੁਰਾਈ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਗਲਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾਉਂਦੇ ਹੋ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਬਰ ਕਰੀਂਗੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੰਨਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਅੱਲਾਹ ਤੋਂ ਦੁਆ ਕਰਾਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਦੇਵੇ।' “ਏ ਨਬੀ ਅੱਲਾਹ, ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਕੱਟ ਗਏ ਹਨ, ਅੱਲਾਹ ਤੋਂ ਦੂਆ ਕਰੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦੇਵੇ। ਸਾਨੂੰ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। "ਜੋ ਵੀ ਇਸਨਾਂ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਲਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਲਈ ਅੱਗ ਤੋਂ ਓਹਲੇ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਦਾ ਵੱਸਤੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਬੀ ﷺ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਫਲ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਅਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਿਵਾਏ ਫਜਰ ਦੀ ਦੋ ਰਕਾਤਾਂ ਦੇ। ਮੈਂ ਆਈਸ਼ਾ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹਾ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਾਹਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਰੋਜ਼ਾ ਕਿਉਂ ਕ਼ਜ਼ਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਮਾਜ਼ ਨਹੀਂ؟ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਕੋਲ ਆਈ, ਜੋ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਠਾਇਆ। ਬੱਚੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੁਆ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਧੋ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਕੱਪੜਾ ਧੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਈ। ਏ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ, ਜੇ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਮੇਰਾ ਧਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੇ? “ਉੱਪਰਲੀ ਹੱਥ ਹੇਠਲੀ ਹੱਥ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।” ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੈਯਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਜ਼ੇਦਾਰ ਹੀ ਕ਼ਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਦਾਖਲ ਹੋਣਗੇ, ਇਹ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਰੱਸ਼ਾ ਲਏ, ਫਿਰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਇੱਕ ਗੱਠੀ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ‘ਤੇ ਲਿਆ ਕੇ ਵੇਚੇ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ‘ਤੇ ਇਨਾਮ ਕ਼ਬੂਲ ਕਰੇਗਾ — ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ ਜੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਰੋਕਿਆ। “ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਜ਼ਾਲਿਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਜ਼ਲੂਮ।” ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੇਰੀ ਉੱਮਤ ਦੇ ਮਰਦਾਂ 'ਤੇ ਹਰਾਮ ਹਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜਾਇਜ਼ ਹਨ। “ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾ ਰੱਖਣਾ ਨੇਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।” ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਲਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸੂਲ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬ, ਮੁਰਦਾ ਜਾਨਵਰ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਬੁੱਤਾਂ (ਮੂਰਤੀਆਂ) ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਫ਼ਰ ‘ਤੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਖੁਫ਼ ਨਾ ਉਤਾਰੋ, ਸਿਵਾਏ ਜਨਾਬਾ (ਮਹਿੰਗਾ ਪਾਪ) ਤੋਂ; ਪਰ ਪਖਾਨਾ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਸੌਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੁਫ਼ ਉਤਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। “ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਸਜਿਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਜ਼ਾਰ ਹਨ।” “ਹੇ ਅਬੂ ਜ਼ਰ! ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸੂਪ ਬਣਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਧਾ ਕੇ ਰੱਖ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਭਲਾਈ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਾਈ ਰੱਖ।” ਬਿਸਮਿੱਲਾਹਿ ਅਰਕੀਕਾ, ਹਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਜੋ ਤੇਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਜਾਂ ਈਰਖ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ। ਅੱਲਾਹ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰੇ, ਬਿਸਮਿੱਲਾਹਿ ਅਰਕੀਕਾ ਨਾਲ। ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਸਮ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲਵੇਗਾ, “ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਆਈਆਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।” “ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਇਹ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਵਸੀਅਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਵਸੀਅਤ ਲਿਖੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।” “ਕੋਈ ਔਰਤ ਕਿਸੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਗ ਨਾ ਮਨਾਏ, ਸਿਵਾਏ ਆਪਣੇ ਖਾਵੰਦ ਲਈ — ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਦੱਸ ਦਿਨ ਸੋਗ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਕਹਿੰਦੇ “ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖਿਦਮਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ” — ਯਾਨੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ — “ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਵਕਤ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।” ਜੇ ਮਾਰੂ (ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੋਂ ਬੀਤਣ ਵਾਲਾ) ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੀ ਲਾਗੂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚਾਲੀ ਵਾਰੀ ਰੁੱਕੇ, ਵੂਜ਼ੂ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੱਕਾਈ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਸੂਰਬਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਦਿਓ, ਸਿਵਾਏ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹੋ। ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸਿਰਫ ਅੱਗ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਹੀ ਕਰੇ, ਇਹ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਜਾਂ ਗੰਦੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣੇ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਯਾਦ, ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਹਨ। ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਨੇ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਪਾਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਲ ਦੇ ਮਲ ਜਾਂ ਹੱਡੀ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ (ਸ਼ੌਚ) ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਹਰਾਉਂਦੇ ਸਨ ‘ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤਿੰਨ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾਲ ਇਸਤਿੰਜਾ ਨਾ ਕਰੇ।’” “ਅਜ਼ਾਨੀ ਦਿਨ ਕ਼ਿਆਮਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ।” ਸੁੰਨਤ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਜ਼ਾਨੀ ਫਜਰ ਦੀ ਅਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: “ਹੱਈਅ ‘ਲਲਫਲਾਹ” (ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੱਲ ਆਓ), ਤਦ ਉਸਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: “ਨਮਾਜ਼ ਸੌਣ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।” “ਕਿਆਮਤ ਦਾ ਘੜੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗੀ ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨ ਲਗਣ।” ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਕਬੀਰ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਾਠ “ਅਲਹਮਦੁ ਲਿੱਲਾਹਿ ਰੱਬਿਲ ਆਲਮੀਨ” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਨਬੀ ﷺ ਤੋਂ ਮਿਨਬਰ ‘ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਰਾਤ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ (ਨਫ਼ਲ ਤਰਾਵੀਹ) ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਏ ਕੀ ਹੈ?” ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜੇ ਮੈਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਹਜ਼ਰਤ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਮਨ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਰ ਉਸਨੇ ਹਰ ਉਸ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਜੋ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ (ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ, ਬਘੀਰਾ ਆਦਿ) ਅਤੇ ਹਰ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਜੋ पंजੇ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ (ਜਿਵੇਂ ਬਾਜ਼, ਗਿੱਧ ਆਦਿ) ਖਾਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। **«ਕਫ਼ਾਰਤੁ ਅਲ-ਨਜ਼ਰਿ ਕਫ਼ਾਰਤੁ ਅਲ-ਯਮੀਨ** ਮਤਲਬ: **ਨਜ਼ਰ ਦਾ ਕਫ਼ਾਰਾਹ (ਪੂਰਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ) ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਕਸਮ ਦਾ ਕਫ਼ਾਰਾਹ ਹੈ।** ਬੇਸ਼ਕ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤਕਵਾਵਾਨ ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੁਰਆਨ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਜੁਨੁਬ ਨਾ ਹੁੰਦੇ। ਮੈਂ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਦੇ ਮਿੰਬਰ ਦੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਮਲ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਬਸ ਇਹੀ ਕਿ ਮੈਂ ਹਾਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਂ।” ਦੂਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਮਲ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਬਸ ਇਹੀ ਕਿ ਮੈਂ ਮਸਜਿਦੁਲ ਹਰਾਮ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਕਰਾਂ।” ਤੀਸਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਿਹਾਦ ਤੁਹਾਡੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।” ਤਾਂ ਉਮਰ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੋਕਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਦੇ ਮਿੰਬਰ ਕੋਲ, ਜਦੋਂ ਜੁਮ੍ਹੇ ਦਾ ਦਿਨ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਨਾ ਕਰੋ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੁਮ੍ਹੇ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਲਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਬੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛਾਂਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਇਖ਼ਤਿਲਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।”ਫਿਰ ਅੱਲਾਹ ਅਜ਼ਜ਼ਾ ਵ ਜੱਲ ਨੇ ਇਹ ਆਇਤ ਨਾਜ਼ਿਲ ਕੀਤੀ:@ **“ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹਾਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦੁਲ ਹਰਾਮ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅੱਲਾਹ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਤ ਦੇ ਦਿਨ 'ਤੇ ਇਮਾਨ ਲਿਆਇਆ?”** (ਸੂਰਹ ਤੌਬਾ: 19) — ਆਇਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ। ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਾਬਤ ਤੋਂ ਧੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾ’ ਅੱਪਣੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਧੋਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੁਜ਼ੂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਜਾਬਿਰ ਬਿਨ ਸਮੁਰਾ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਨਬੀ ﷺ ਜਦੋਂ ਫਜਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਵੇ “ਅੱਲਾਹ ਦੀਆਂ ਗੁਲਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕੋ ਨਾ, ਪਰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਉਹ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ।” ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵੋ ਤਾਂ ਨਬੀ ﷺ ‘ਤੇ ਸਲਾਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਹੋ: “ਅੱਲਾਹੁਮਮਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਰਹਿਮਤ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ।” “ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਡੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਕਿਬਲਾ ਵੱਲ ਮੂਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਜਬਾਹਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਸਲਮਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਅੱਲਾਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਦੇ ਸਹੀ ਧਾਰਾ ਅਧੀਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਨਾ ਕਰੋ।” ਮੈਂ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸਲਾਮਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੱਕੜੀ ਤੱਕ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੱਲ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ‘ਬੰਦਾ ਜਦੋਂ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਨਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਸੱਤਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ, ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’ ਹਰ ਦੋ ਅਜ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ، ਹਰ ਦੋ ਅਜ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ।"ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਆਖਿਆ: "ਜੋ ਚਾਹੇ (ਉਹ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇ) “ਤੁਹਾਡੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉ ਕਿ ਉਹ ਫਰਮਾਏ: ਲਾ ਇਲਾਹਾ ਇੱਲੱਲਾਹ।” “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਤਾਕਤਵਰ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ।” “ਹਜ ਅਤੇ ਉਮਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪਤੀਆ (ਫਰਨ) ਲੋਹਾ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਬਰੂਰ ਹਜ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਜਨਨਤ ਹੈ।” “ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸਫ਼ ਪੂਰੀ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ ਸਫ਼, ਅਤੇ ਜੋ ਘਾਟ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਪਿੱਛਲੀ ਸਫ਼ ਵਿੱਚ ਭਰੋ।” “ਜਦੋਂ ਨਮਾਜ਼ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਮਾਜ਼ ਹੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਵੇ।” “ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਜੁਮ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਰ ਲਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਫਿਰ ਉਹ ਬੇਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣਗੇ।” “ਜੋ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਜੁਮ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਹਲਕਾ ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡੇ, ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ‘ਤੇ ਮੋਹਰ ਲਾ ਦੇਵੇਗਾ।” ਹੇ ਬਿਲਾਲ! ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸ, ਅਖੀਰਲੇ ਵੇਲੇ ਇਕ ਗੋਰ੍ਹਾ ਸਮੂਹ ਆਏਗਾ — ਨਵੇਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ (ਜਵਾਨ) ਤੇ ਖ਼ਵਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮ, ਉਹ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਬੋਲ ਕਹਿਣਗੇ; ਪਰ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਹ ਚੁੱਕ ਜਾਣਗੇ ਜਿਵੇਂ ਤੀਰ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਰਸੂਲ ﷺ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਬਿਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਅਤ ਦੇਣ ਤੋਂ। ਅੱਲ੍ਹਾ ਤਆਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੋਮਿਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਉਕਲ ਜਾਂ ਉਰੈਨਾ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਮਦੀਨਾ ਆਏ। ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਹੱਦ ਵਾਲਾ ਗੁਨਾਹ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮਿਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਨਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ — ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰਤ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਾ ਭੇਜੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਹ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਕਸਮ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਅੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਸੂਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅੱਲ੍ਹਾ ਤਆਲਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ 'ਚ ਰਜ਼ਾ ਮੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਨਾਖ਼ੁਸ਼ ਹੈ। ਕੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਜਿਸ ਦੀ ਫ਼ਜ਼ੀਲਤ ਰੋਜ਼ਾ, ਨਮਾਜ਼ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ? “ਫਰਜ਼ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਓ; ਜੋ ਬਚ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਮਰਦ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।” ਜੋ ਸਾਡੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੱਥ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਜੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ¼ ਦਿਨਾਰ ਜਾਂ ਵੱਧ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਰੇ। **"ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦਸ ਸੱਟਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਹਦਾਂ (ਹਦਾਇਤਾਂ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਦਿੱਤੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ।"** **"ਜੋ ਕੋਈ ਕੁੱਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਕੁੱਤੇ ਜਾਂ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ, ਹਰ ਦਿਨ ਉਸਦੇ ਅਮਲ ਤੋਂ ਦੋ ਕਿਰਾਤਾਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।"** ਸਲੇਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਤੇ ਅਬੂ ਹੁਰੈਰਾ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ: **"ਜਾਂ ਖੇਤੀ ਵਾਲਾ ਕੁੱਤਾ,"** ਅਤੇ ਉਹ ਖੇਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਮਰ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਾਲੇ ਪੱਥਰ (ਹਜਰੁਲ ਅਸਵਦ) ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ:@**"ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਹੋ, ਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਨਾ ਫਾਇਦਾ। ਜੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਨਬੀ ﷺ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁੰਮਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁੰਮਦਾ।"** ਇਸਦਾ ਸਹੀ ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ) ਅਨੁਵਾਦ ਇਹ ਹੈ: ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਮਸੀਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਵੀ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਸਨੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ। ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ:@**"ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਮਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀ।"** ਆਦਮੀ ਵਾਪਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹੀ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਕੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ। ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ:**"ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਮਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀ।"** ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹੋਇਆ। ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: **"ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਬਰਤ ਸਕਦਾ, ਸਿਖਾਓ ਮੈਨੂੰ।"**ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: **"ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋਵੋ, ਤਸਬੀਹ (ਅੱਲਾਹੁ ਅਕਬਰ) ਕਰੋ, ਫਿਰ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਆਸਾਨ ਹੈ ਪੜ੍ਹੋ। ਫਿਰ ਰੁਕੂ ਕਰੋ ਜਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਸੱਲੀ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਖੜੇ ਹੋਵੋ ਜਦ ਤੱਕ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਜਾਓ। ਫਿਰ ਸੱਜਦਾ ਕਰੋ ਜਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਸੱਲੀ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਬੈਠੋ ਜਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਸੱਲੀ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹੋ।"** ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ - ਜਾਂ ਮੂੰਮਿਨ - ਵੁਡੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਧੋਵਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਗਲਤੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ (ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਬੂੰਦ ਨਾਲ) ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਸਾਨੂੰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਤਿਖਾਰਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੇ ਅਬੂ ਸਈਦ! ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਲਾਹ ਨੂੰ ਰੱਬ ਮੰਨੇ, ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਮੰਨੇ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ﷺ ਨੂੰ ਨਬੀ ਮੰਨੇ, ਉਸ ਲਈ ਜੰਨਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਰੋਜ਼ਾ ਰੱਖਿਆ, ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦੋਜ਼ਖ਼ ਤੋਂ ਸੱਤਰ ਖ਼ਰੀਫ਼ (ਸਾਲਾਂ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗੀ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਅਫਤਾਰ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਤਰੇ ਦੀ ਜ਼ਕਾਤ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਰਤ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਸਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ, ਆਜ਼ਾਦ ਜਾਂ ਗੁਲਾਮ ਦੀ ਓਰੋਂ ਇਕ ਸਾ’ (ਪੈਮਾਨਾ) ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਰਾਕ ਜਾਂ ਇਕ ਸਾ’ ਸੁੱਕੀ ਦਹੀਂ ਜਾਂ ਇਕ ਸਾ’ ਜੌ ਜਾਂ ਇਕ ਸਾ’ ਖਜੂਰ ਜਾਂ ਇਕ ਸਾ’ ਮੀਵਾ (ਮੁੰਬੱਲਾ ਅੰਗੂਰ) ਅਸੀਂ ਨਬੀ ﷺ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਰੀ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਹ ਨਮਾਜ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ: ਅਜ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸਹਰੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਸੀ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੰਜਾਹ ਆਇਤਾਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਾਂ। ਨਬੀ ﷺ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਕਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਤਿਕਾਫ਼ ਕੀਤਾ। ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਿਤਰ ਦੀ ਜਕਾਤ ਫਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਇੱਕ ਸਾੜ੍ਹ ਖਜੂਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾੜ੍ਹ ਜੌ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਕਾਤ ਹਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ, ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ, ਛੋਟੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮੂੰਹ ਮੂੰਹ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ’ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਜਕਾਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ ਮਸਜਿਦ ਜਾਂ ਜ਼ੁਮਾਂਤ ਵੱਡੇ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਸਲਿਮਾ ਔਰਤ ਜੋ ਇੱਕ ਰਾਤ ਦੀ ਸੈਰ ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲੇ ਮਰਦ ਦੇ ਸਾਥ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਰੋਜ਼ਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਖਾ ਜਾਂ ਪੀ ਲਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣਾ ਰੋਜ਼ਾ ਪੂਰਾ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਪਾਣੀ ਰੱਬ ਨੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਜ਼ਰਤ ਉਮਰ ਬਿਨ ਖ਼ੱਤਾਬ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਦੇ ਨਾਲ ਈਦ ਮਨਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਇਹ ਦੋ ਦਿਨ ਐਸੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰਖਣ ਤੋਂ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਮਨਾਹੀ ਫਰਮਾਈ —ਇੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਰੋਜ਼ੇ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ (ਈਦ-ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ) ਦਾ ਦਿਨ,ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਿਚੋਂ ਖਾਂਦੇ ਹੋ (ਈਦ-ਉਲ-ਅਜ਼ਹਾ)। ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਦੀ ਤਲਬੀਆ ਇਹ ਸੀ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਟਰ (ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਵੇ) ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਲਤੁਲ-ਕਦਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। "ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਪਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ। “ਕੀ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਦਕਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਹਰ ਤਸਬੀਹ (ਸੁਬਹਾਨ ਅੱਲਾਹ ਕਹਿਣਾ) ਸਦਕਾ ਹੈ, ਹਰ ਤਕਬੀਰ (ਅੱਲਾਹੁ ਅਕਬਰ ਕਹਿਣਾ) ਸਦਕਾ ਹੈ, ਹਰ ਤਹਮੀਦ (ਅਲਹਮਦੁ ਲਿੱਲਾਹ ਕਹਿਣਾ) ਸਦਕਾ ਹੈ, ਹਰ ਤਹਲੀਲ (ਲਾ ਇਲਾਹ ਇੱਲੱਲਾਹ ਕਹਿਣਾ) ਸਦਕਾ ਹੈ, ਨੇਕੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣਾ ਸਦਕਾ ਹੈ, ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਸਦਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣੇ ਹਲਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ (ਪਤੀ-ਪਤਨੀ) ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਸਦਕਾ ਹੈ। ਅਬੂ ਮੂਸਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ: **"ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬੇਗਾਨਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਬੇਗਾਨਾ ਹਨ। ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਸਾਲਕਾ, ਹਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਿਕਾ ਤੋਂ ਬੇਗਾਨੇ ਹਨ।"**@ *(ਸਾਲਕਾ, ਹਾਲਿਕਾ, ਸ਼ਾਕਿਕਾ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੋਗ ਹਨ।)* ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ਸੱਲਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਾ ਸੱਲਮ ਜਦੋਂ ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜਗਾਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਦੀ ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਕਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੇ। ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਨਮਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਯਤ ਨازل ਹੋਈ: {ਇਜ਼ਾ ਜਾ ਆ ਨਸਰੁੱਲਾਹਿ ਵਲ ਫਤਹੁ} \[ਸੂਰਹ ਨਸਰ: 1], ਪਰ ਹਰ ਨਮਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਹਰਾਉਂਦੇ ਸਨ: «ਸੁਭਾਨਕਾ ਰੱਬਨਾ ਵ ਬਿਹਮਦਿਕਾ ਅੱਲਾਹੁਮਮਾ ਘਫਿਰ ਲਈ»। ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: «ਅੱਲਾਹ ਯਹੂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪਤ ਕਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਾ ਹੱਕ ਝੂਠੀ ਕ਼ਸਮ ਖਾ ਕੇ ਹੜਪ ਕਰ ਲੈ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਦੋਜ਼ਖ਼ ਵਾਜ਼ਿਬ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਨਤ ਉਸ 'ਤੇ ਹਰਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ»।ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਯਾ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ! ਚਾਹੇ ਉਹ ਹੱਕ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੀ ਹੋਵੇ?ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: «ਚਾਹੇ ਅਰਾਕ ਦੀ ਇਕ ਟਹਿਣੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ»। ਅਝਹਿਬਿ ਅਲ-ਬਾਸ, ਰੱਬਬ ਅਲ-ਨਾਸ, ਵਾਸ਼ਫਿ ਅੰਤਾ ਸ਼ਾਫੀ, ਲਾ ਸ਼ਿਫਾਅ ਇਲਲਾ ਸ਼ਿਫਾਅਕ, ਸ਼ਿਫਾਅਨ ਲਾ ਯੁਘਾਦਿਰੁ ਸਾਕਮਾਂ «ਮਰੀਜ਼ੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਬ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਐਸੀ ਠੀਕ ਹੋਵੇ ਜੋ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾ ਛੱਡੇ। ਇੱਕ ਦਿਨਾਰ ਜੋ ਤੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾਰ ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਗੁਲਾਮ (ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ) ‘ਤੇ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾਰ ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਮਿਸਕੀਨ ਨੂੰ ਸਦਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾਰ ਜੋ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ‘ਤੇ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈਂ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਜਰ ਵਾਲਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ‘ਤੇ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੋਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ। ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾ ਹੈ।ਮੈਂ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਤਦ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਨਾ ਬਣਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਬੀਮਾਰ ਦੀ ਢਾਢਸ ਬੰਧਾਉਣ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਅਜੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਕੋਲ ਸੱਤ ਵਾਰ ਇਹ ਦੋਆ ਪੜ੍ਹੇ — 'ਮੈਂ ਅੱਤ ਮਹਾਨ ਅੱਲਾਹ, ਅਰਸ਼ ਅਜ਼ੀਮ ਦੇ ਰੱਬ ਕੋਲੋਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਿਫਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ' — ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਚੰਗਾ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ਸੱਲਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵੱਸੱਲਮ ਨੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਉੱਤੇ ਲਾਨਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਕਪੜਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਔਰਤ ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਕਪੜਾ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ। **"ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿੱਲ-ਹਿਜ਼ਾ ਦਾ ਚੰਦ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਜਾਂ ਨਖ਼ੂਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕੱਟੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾ ਕਰ ਲਏ।”** ਜਦੋਂ ਰਮਜ਼ਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੰਨਤ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਰਕ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਅਜ਼ਾਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸਫ਼ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫਜ਼ਿਲਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਯਕੀਨਨ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ। ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਤਹਜੀਰ (ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਨਮਾਜ਼) ਵਿੱਚ ਕੀ ਫਜ਼ਿਲਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਦੌੜਦੇ। ਹੇ ਲੋਕੋ! ਸ਼ਰਾਬ ਹਲਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ»। ਜੇ ਕੋਈ ਕੋਈ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਹੰਨਮ ਦੀ ਆਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਰਹੇਗਾ, ਸੱਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਆਪਣੇ ਛਾਂਵੇਂ ਹੇਠ ਰੱਖੇਗਾ ਉਸ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਹੋਵੇਗੀ ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਉਠਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ੈਤਾਨ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਖਿੱਚ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਖੱਡੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਸਮ, ਉਹ ਮੋਮਿਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਸਮ, ਉਹ ਮੋਮਿਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਸਮ, ਉਹ ਮੋਮਿਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।» ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: "ਕੌਣ, ਏ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ?" ਫਿਰ ਉਹ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: «ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੜੋਸੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਾ ਰੱਖੇ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਲਾਮ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਲਾਈ ਕਰੋ، “ਸੋਨਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ, ਚਾਂਦੀ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ, ਗੇਹੂੰ ਗੇਹੂੰ ਨਾਲ, ਜੌ ਜੌ ਨਾਲ, ਖਜੂਰ ਖਜੂਰ ਨਾਲ, ਨਮਕ ਨਮਕ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ-ਬਰਾਬਰ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਤੋਲ ਨਾਲ, ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਿਸਮਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਖਰੀਦੋ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਕਰੋ, ਬਸ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” ਜੋ ਓੜਨਾ (ਇਜ਼ਾਰ) ਐੜਿਆਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਹੰਨਮ ਵਿੱਚ ਹੈ।