ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਤਿੰਨ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕਲਮ (ਅਕਾਊਂਟ) ਉਠਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜਾਗ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਬਾਲਗ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ (ਹਤਲਮ ਹੋ ਜਾਵੇ), ਅਤੇ ਪਾਗਲ ਤੋਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅਕਲਮੰਦ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

عن علي رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال:
«رُفِعَ الْقَلَمُ عن ثلاثة: عن النائم حتى يَسْتَيْقِظَ، وعن الصبي حتى يَحْتَلِمَ، وعن المجنون حتى يَعْقِلَ».
[صحيح] - [رواه أبو داود والترمذي والنسائي في الكبرى وابن ماجه وأحمد] - [سنن أبي داود: 4403]

ਇਸ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ.

ਅਲੀ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ) ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਕਿਹਾ:
"ਤਿੰਨ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕਲਮ (ਅਕਾਊਂਟ) ਉਠਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜਾਗ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਬਾਲਗ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ (ਹਤਲਮ ਹੋ ਜਾਵੇ), ਅਤੇ ਪਾਗਲ ਤੋਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅਕਲਮੰਦ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।"
[صحيح] - [رواه أبو داود والترمذي والنسائي في الكبرى وابن ماجه وأحمد] - [سنن أبي داود - 4403]

ਵਿਆਖਿਆ

"ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤਕਲੀਫ਼ ਇਨਸਾਨਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸਿਵਾਏ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਵਿਰਲੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ:"
"ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਤਕਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਬਾਲਿਗ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।"
"ਅਤੇ ਪਾਗਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਅਕਲ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।"
"ਅਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ।"
**"ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਚੰਗੇ ਅਮਲਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਪਾਗਲ ਅਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਹ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇਬਾਦਤ ਦੀ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੂਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।"**

ਹਦੀਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚੋਂ

1. **"ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਖੋ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ; ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਮਰੱਥਾ ਖੋ ਬੈਠਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਦਿਮਾਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਬੁੱਧੀ ਕੰਮ ਬਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ। ਜਿਸਨੇ ਸਹੀ ਫੈਸਲਾ ਅਤੇ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਗਵਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਆਪਣੇ ਇਨਸਾਫ਼, ਸਬਰ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਂਦਾ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੱਬ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਘਟਾ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।"**
2. "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕਈ ਫੈਸਲੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਗਲ ਜੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕਦਾਚਿਤ ਸਜ਼ਾ ਜਾਂ ਕ਼ਤਲਾਨਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਬਲਕਿ ਉਸਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਂ ਨੂੰ (ਉਸਦੀ) ਪਾਗਲ ਅਕਲਮੰਦ ਹਾਲਤ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
3. "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕਈ ਫੈਸਲੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਗਲ ਜੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕਦਾਚਿਤ ਸਜ਼ਾ ਜਾਂ ਕ਼ਤਲਾਨਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਬਲਕਿ ਉਸਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਂ ਨੂੰ (ਉਸਦੀ) ਪਾਗਲ ਅਕਲਮੰਦ ਹਾਲਤ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
4. "ਇਮਾਮ ਸੁਬਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਸਬੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕਾ (ਗ਼ੁਲਾਮ)। ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਜਨੀਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ 'ਸਬੀ' (ਬੱਚਾ), ਜਦੋਂ ਦੁੱਧ ਛੁਡਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ 'ਗ਼ੁਲਾਮ', ਫਿਰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਸ ਸਾਲ ਤੱਕ 'ਯਾਫ਼ਿਅ', ਫਿਰ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ 'ਹਜ਼ੂਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਗੱਲ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਬੀ' (ਬੱਚਾ) ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਮਾਮ ਸਿਉਤੀ ਨੇ ਕਹੀ।"