1. اصلی
  2. دسته بندى‌ها
  3. فقه و اصول

بروز رسانی قلم از سه کس برداشته شده است: از خوابیده تا آنکه بیدار شود و از کودک تا آنکه بالغ شود و از دیوانه تا آنکه به عقل آید

عن علي رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال:
«رُفِعَ الْقَلَمُ عن ثلاثة: عن النائم حتى يَسْتَيْقِظَ، وعن الصبي حتى يَحْتَلِمَ، وعن المجنون حتى يَعْقِلَ».

از علی ـ رضی الله عنه ـ روایت است که پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمودند:
«رُفِعَ الْقَلَمُ عن ثلاثة: عن النائم حتى يَسْتَيْقِظَ، وعن الصبي حتى يَحْتَلِمَ، وعن المجنون حتى يَعْقِلَ»: «قلم از سه کس برداشته شده است: از خوابیده تا آنکه بیدار شود و از کودک تا آنکه بالغ شود و از دیوانه تا آنکه به عقل آید».

صحیح است به روایت ابوداوود و ترمذی و نسائی در «السنن الکبری» و ابن‌ماجه و احمد سنن ابی‌داوود - 4403

شرح

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر داده‌اند که همواره بنی آدم مکلف است مگر این سه کس:
کودک خردسال تا آنکه بزرگ و بالغ شود.
و دیوانهٔ فاقد عقل تا آنکه عقلش به او بازگردد.
و خوابیده تا آنکه بیدار شود.
تکلیف از این سه گروه برداشته شده و گناهی که مرتکب شوند نوشته نمی‌شود، اما کار خیری که کودک انجام دهد برخلاف مجنون و خوابیده نوشته می‌شود؛ زیرا آنها در حالتی هستند که به دلیل از بین رفتن احساس و تعقل، عبادت‌شان صحیح نیست.

از نکات این حدیث

  1. از دست رفتن اهلیت انسان یا به سبب خواب است که بیداری را از او گرفته و نتوانسته واجب را ادا کند، یا به سبب کمی سن و کودکی است که در این حالت فاقد اهلیت است، یا به سبب جنون است که وظایف عقلش را مختل ساخته است؛ یا بنابر اسبابی که شبیه جنون است مانند مستی؛ بنابراین کسی که قدرت تمییز و تصور صحیح را از دست دهد، اهلیت او نیز به سبب یکی از این اسباب سه‌گانه منتفی است؛ زیرا الله تعالی با عدل و حلم و کرم خود بازخواست او را به سبب تعدی یا تقصیری که از او در حق الله تعالی سر بزند برداشته است.
  2. نوشته نشدن گناهان آنان، ثبوت برخی از احکام دنیوی علیه آنان را نفی نمی‌کند؛ مانند دیوانه که اگر مرتکب قتل شود قصاص نمی‌شود و کفاره هم ندارد، اما عاقلهٔ او باید دیه‌اش را پرداخت کنند.
  3. بلوغ سه نشانه دارد: خارج شدن منی با احتلام یا غیر آن، یا روییدن موی شرمگاه، یا کامل شدن پانزده سال؛ و زن یک نشانه اضافه بر این سه دارد که حیض شدن (عادت ماهانه) است.
  4. سبکی می‌گوید: «صبی (که در حدیث آمده) همان کودک است». دیگران گفته‌اند: کودک در شکم مادر جنین نامیده می‌شود و چون به دنیا بیاید صبی (نوزاد) است و چون از شیر گرفته شود تا هفت سالگی غلام نامیده می‌شود و تا ده سالگی یافع و تا پانزده سالگی حزور نامیده می‌شود؛ و آنچه به طور قطع می‌شود گفت این است که در همهٔ این حالات صبی نامیده می‌شود، به نقل از سیوطی.

مشاهده ترجمه‌ها

51 زبان
EN English الإنجليزية
UR اردو الأوردية
ID Indonesia الإندونيسية
BN বাংলা البنغالية
TR Türkçe التركية
RU Русский الروسية
BS Bosanski البوسنية
SI සිංහල السنهالية
HI हिन्दी الهندية
ZH 中文 الصينية
VI Tiếng Việt الفيتنامية
TL Tagalog تجالوج
KU Kurdî الكردية
HA Hausa الهوسا
PT Português البرتغالية
ML മലയാളം المليالم
TE తెలుగు التلغو
SW Kiswahili السواحيلية
TA தமிழ் التاميلية
MY မြန်မာ البورمية
TH ไทย التايلندية
DE Deutsch الألمانية
PS پښتو بشتو
AS অসমীয়া الأسامية
SQ Shqip الألبانية
SV Svenska السويدية
AM አማርኛ الأمهرية
NL Nederlands الهولندية
GU ગુજરાતી الغوجاراتية
KY Кыргызча القيرقيزية
NE नेपाली النيبالية
LT Lietuvių الليتوانية
PRS دری الدرية
SR Српски الصربية
TG тоҷикӣ الطاجيكية
RW Kinyarwanda الكينياروندا
RO Română الرومانية
HU Magyar المجرية
CS Čeština التشيكية
MOS Moore الموري
MG Malagasy المالاجاشية
OM Oromoo الأورومو
KN ಕನ್ನಡ الكانادا
WO Wolof الولوف
AZ Azərbaycan الأذربيجانية
UK Українська الأوكرانية
KA ქართული الجورجية
MK Македонски المقدونية
KM ភាសាខ្មែរ الخميرية
PA ਪੰਜਾਬੀ البنجابية
MR मराठी الماراثية