Hadith: ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸੋਨਾ ਦੇਣਾ (ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ) ਸੁਦ (ਰਿਬਾ) ਹੈ — ਪਰ ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਣ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ।ਗੇਂਹੂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਗੇਂਹੂ (ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ) ਸੁਦ ਹੈ — ਪਰ ਜੇ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ।ਜੌ ਦੇ ਬਦਲੇ ਜੌ (ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ) ਸੁਦ ਹੈ — ਪਰ ਜੇ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ। ਖਜੂਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਖਜੂਰ (ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ) ਸੁਦ ਹੈ — ਪਰ ਜੇ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ।
عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ أَنَّهُ قَالَ: أَقْبَلْتُ أَقُولُ مَنْ يَصْطَرِفُ الدَّرَاهِمَ؟ فَقَالَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللهِ وَهُوَ عِنْدَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رضي الله عنهما: أَرِنَا ذَهَبَكَ، ثُمَّ ائْتِنَا، إِذَا جَاءَ خَادِمُنَا، نُعْطِكَ وَرِقَكَ، فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ: كَلَّا، وَاللهِ لَتُعْطِيَنَّهُ وَرِقَهُ، أَوْ لَتَرُدَّنَّ إِلَيْهِ ذَهَبَهُ، فَإِنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ:
«الْوَرِقُ بِالذَّهَبِ رِبًا، إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ، وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ رِبًا، إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ، وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ رِبًا، إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ، وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ رِبًا، إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح مسلم: 1586]
المزيــد ...
ਮਾਲਿਕ ਬਿਨ ਹਦਸਾਨ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:
ਮੈਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਸੀ: "ਕੌਣ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿਕਕੇ (ਦਰਾਹਿਮ) ਦਾ ਸਾਰਫ਼ੀ (ਤਬਾਦਲਾ) ਕਰੇਗਾ?"ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹਜ਼ਰਤ ਤਲਹਾ ਬਿਨ ਉਬੈਦੁੱਲਾਹ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ — ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਰਤ ਉਮਰ ਇਬਨ ਖੱਤਾਬ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਦੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਸਨ — ਨੇ ਕਿਹਾ:"ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੋਨਾ ਦਿਖਾਓ, ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਨੌਕਰ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਦਿਰਹਮ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗੇ।"
ਇਸ 'ਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਉਮਰ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਕਦੇ ਨਹੀਂ! ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਸਮ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਦੇ, ਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸੋਨਾ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇ।"
ਕਿਉਂਕਿ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: … (ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹਦੀਸ ਦਾ ਜਾਰੀ ਹੈ)
"ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸੋਨਾ ਦੇਣਾ (ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ) ਸੁਦ (ਰਿਬਾ) ਹੈ — ਪਰ ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਣ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ।ਗੇਂਹੂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਗੇਂਹੂ (ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ) ਸੁਦ ਹੈ — ਪਰ ਜੇ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ।ਜੌ ਦੇ ਬਦਲੇ ਜੌ (ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ) ਸੁਦ ਹੈ — ਪਰ ਜੇ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ। ਖਜੂਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਖਜੂਰ (ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ) ਸੁਦ ਹੈ — ਪਰ ਜੇ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ।"
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح مسلم - 1586]
ਤਾਬਿ'ਈ ਮਾਲਿਕ ਬਿਨ ਅਉਸ ਬਤਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਿਨਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਦਰਾਹਿਮ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।ਤਦ ਹਜ਼ਰਤ ਤਲਹਾ ਬਿਨ ਉਬੈਦੁੱਲਾਹ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਨਾਰ ਦਿਖਾਓ!"ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਿਹਾ: "ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਨੌਕਰ ਆਵੇ, ਤਦ ਆ ਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਦਰਾਹਿਮ ਲੈ ਜਾਵੀਂ।" ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਰਤ ਉਮਰ ਬਿਨ ਖ਼ੱਤਾਬ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਵੀ ਮਜਲਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਗਲਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦਾ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਲਹਾ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੂੰ ਕਸਮ ਖਵਾਈ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਚਾਂਦੀ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵੀ ਵਾਜ਼ੇਹ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਇਰਸ਼ਾਦ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਲੈਣ-ਦੇਣ "ਰਿਬਾ" (ਸੂਦ) ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰਾਮ ਅਤੇ ਗਲਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਫਰਮਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ: * ਨਾ ਤਾਂ ਗੇਂਹੂ ਦੀ ਗੇਂਹੂ ਨਾਲ, * ਨਾ ਜੌ ਦੀ ਜੌ ਨਾਲ, * ਨਾ ਖਜੂਰ ਦੀ ਖਜੂਰ ਨਾਲ, ਇਕੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ ਜੇਕਰ: ???? ਵਜ਼ਨ ਦੇ ਵਜ਼ਨ, ???? ਮੀਣ ਦੇ ਮੀਣ, ???? ਅਤੇ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਉਧਾਰ ਜਾਂ ਦੇਰੀ ਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਲੈਣ-ਦੇਣ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ੌਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਬਜ਼ਾ (ਹਵਾਲਗੀ) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ---
Benefits from the Hadith
- ਇਸ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:
- ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਗੇਂਹੂ, ਜੌ, ਅਤੇ ਖਜੂਰ। ਜੇ ਵਿਕਰੇ ਦੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਇੱਕੋ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਦੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ:
- ਅਕਦ (ਸੌਦੇ) ਦੀ ਮਜਲਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਕਬਜ਼ਾ (ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ) ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜਾਂ ਵਜ਼ਨ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਾ (ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸੋਨਾ, ਵਜ਼ਨ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ) ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਰਿਬਾ ਅਲ-ਫ਼ਦਲ (ਮਾਤਰਾ ਵਧਾ ਕੇ ਸੂਦ ਖਾਣਾ) ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹੋਵੇ (ਜਿਵੇਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਗੇਂਹੂ), ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਰਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ: ਸੌਦੇ ਦੀ ਮਜਲਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਣਾ (ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਤਬਾਦਲਾ) ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਿਬਾ ਅਨ-ਨਸੀਅਹ (ਉਧਾਰ 'ਤੇ ਸੂਦ) ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- "ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਅਕਦ" (ਸੌਦੇ ਦੀ ਬੈਠਕ) ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਖਰੀਦੋ-ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ — ਚਾਹੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਬੈਠੇ ਹੋਣ, ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸਵਾਰੀ 'ਤੇ ਹੋਣ।
- "ਤਫਰਕਾ" (ਵੱਖ ਹੋਣਾ) ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਉਹ ਵੱਖਰਾਪਣ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ।
- ਦੀਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨਾਅ (ਰੋਕ) ਆਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ — ਚਾਹੇ ਉਹ ਛਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਚਾਂਦੀ — ਚਾਹੇ ਛਪੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਭ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਆਜਕਲ ਦੀਆਂ ਕਰੰਸੀ ਨੌਟਾਂ (ਮੁਦਰਾਵਾਂ) ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਅਹਕਾਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹਨ।ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਕਰੰਸੀ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਕਰੰਸੀ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ — ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੀਆਲ ਨੂੰ ਦਿਰਹਮ ਨਾਲ — ਤਾਂ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣ।ਪਰ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਸੌਦੇ ਦੀ ਮਜਲਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਕਬਜ਼ਾ (ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਲੈਣ-ਦੇਣ) ਹੋਵੇ।ਜੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸੌਦਾ ਗਲਤ (ਬਾਤਿਲ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਸੂਦੀ (ਰਿਬਵੀ) ਅਤੇ ਹਰਾਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਸੂਦੀ ਲੈਣ–ਦੇਣ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਕਦ (ਸੌਦਾ) ਬਾਤਿਲ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਹੋਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਲਾਮ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਤੋਂ ਹੱਥ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਛੱਡ ਦੇ।
- ਬੁਰੀ ਗੱਲ (ਮੁਨਕਰ) ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕੇ।
- ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਬੁਰਾਈ (ਮੁਨਕਰ) ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ **ਦਲੀਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ**, ਜਿਵੇਂ ਕਿ **ਹਜ਼ਰਤ ਉਮਰ ਬਿਨ ਖ਼ੱਤਾਬ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ** ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।