हदीस: सोन्या-चांदीच्या बदल्यात रोख रक्कम नसेल तर व्याज मिळते. गव्हाच्या बदल्यात रोख रक्कम नसेल तर ते व्याज बनते, बार्लीच्या बदल्यात रोख रक्कम नसल्यास ते व्याज बनते. तारखांच्या बदल्यात रोख रक्कम नसल्यास ते व्याज बनते

عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ أَنَّهُ قَالَ: أَقْبَلْتُ أَقُولُ مَنْ يَصْطَرِفُ الدَّرَاهِمَ؟ فَقَالَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللهِ وَهُوَ عِنْدَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رضي الله عنهما: أَرِنَا ذَهَبَكَ، ثُمَّ ائْتِنَا، إِذَا جَاءَ خَادِمُنَا، نُعْطِكَ وَرِقَكَ، فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ: كَلَّا، وَاللهِ لَتُعْطِيَنَّهُ وَرِقَهُ، أَوْ لَتَرُدَّنَّ إِلَيْهِ ذَهَبَهُ، فَإِنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ:
«الْوَرِقُ بِالذَّهَبِ رِبًا، إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ، وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ رِبًا، إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ، وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ رِبًا، إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ، وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ رِبًا، إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح مسلم: 1586]

या भाषांतराला अधिक पुनरावलोकन आणि छाननीची आवश्यकता आहे.

मलिक बिन अवस बिन हद्दनच्या अधिकारावर एक हदीस आहे, ज्याने म्हटले: मी असे म्हणत आलो: दिरहम (दिनारसाठी) कोण बदलेल आणि त्यांना देईल? तर उमर बिन खत्ताब यांच्यासोबत असलेले तलहा बिन उबैदुल्ला म्हणाले: मला तुझे सोने दाखव, मग (नंतर) ये, आमचा सेवक आल्यावर तुझी चांदी देऊ, हे ऐकून उमर बिन खत्ताब म्हणाले: काही नाही, अल्लाहची शपथ! तू त्याला त्याची चांदी दे किंवा त्याचे सोने परत कर. कारण अल्लाहचे मेसेंजर (शांतता आणि आशीर्वाद) म्हणाले:
"सोन्या-चांदीच्या बदल्यात रोख रक्कम नसेल तर व्याज मिळते. गव्हाच्या बदल्यात रोख रक्कम नसेल तर ते व्याज बनते, बार्लीच्या बदल्यात रोख रक्कम नसल्यास ते व्याज बनते. तारखांच्या बदल्यात रोख रक्कम नसल्यास ते व्याज बनते.
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح مسلم - 1586]

स्पष्टीकरण

तबी मलिक बिन अवस सांगत आहेत की त्याच्याकडे काही सोन्याचे दिनार होते. त्यांना चांदीच्या दिरहाममध्ये बदलायचे होते. तेव्हा तलहा बिन उबैदुल्ला (र.ए.) त्याला म्हणाले, "तुझे दिनार आम्हाला दे म्हणजे मी ते पाहू शकेन." मग त्याने खरेदी करण्याचे ठरवले, तेव्हा तो म्हणाला की आमचा नोकर आल्यावर तुम्ही या, आम्ही तुम्हाला चांदीचे दिरहम देऊ, योगायोगाने उमर बिन खट्टाबही तिथे उपस्थित होता. असे खोटे सांगून त्याने तल्हाला शपथ दिली की, आता चांदी द्या अन्यथा घेतलेले सोने परत करा, त्याने याचे कारण स्पष्ट केले की अल्लाहचे पैगंबर, देवाने त्याला आशीर्वाद द्यावा आणि त्याला शांती द्यावी, असे सांगितले: जर सोने चांदीला किंवा चांदीला सोन्याला विकायचे असेल तर व्यवहार हातानेच केला पाहिजे, अन्यथा प्रकरण व्याजाचा समावेश असेल आणि त्यामुळे ही विक्री निषिद्ध असेल, त्यामुळे, सोन्याला चांदी किंवा सोन्यासाठी चांदीची विक्री तेव्हाच वैध असेल जेव्हा व्यवहार हाताशी असेल आणि दोन्ही पक्षांनी ताबा घेतला असेल, त्याचप्रमाणे गव्हासाठी गहू, बार्लीसाठी बार्ली आणि खजूरसाठी तारखांची विक्री तेव्हाच वैध असेल जेव्हा वजन आणि माप समान असेल आणि दोन्ही बाजूंनी एकाच वेळी ताबा असेल, या गोष्टी एका बाजूला रोख ठेवल्या जाऊ शकत नाहीत आणि दुसऱ्या बाजूला उधार घेतल्या जाऊ शकत नाहीत आणि ताब्यात घेण्यापूर्वी वेगळ्या केल्या जाऊ शकतात.

हदिसचे फायदे

1. या हदीसमध्ये पाच वर्ग सांगितले आहेत. सोने, चांदी, गहू, बार्ली आणि खजूर, जेव्हा विक्रीमधील दोन्ही पक्ष समान लिंगाचे असतात, तेव्हा ते वैध होण्यासाठी दोन अटी पूर्ण केल्या पाहिजेत, एक म्हणजे लग्नाच्या वेळी दोन्ही बाजूंनी ताबा पूर्ण होतो आणि दुसरे म्हणजे वजन समान असते. तसे झाले नाही तर त्यात ‘रबा अल-फजल’ येईल, परंतु जर विक्री आणि खरेदीचे स्वरूप भिन्न असेल तर कराराच्या वैधतेसाठी एकच अट असेल. म्हणजे विधानसभेतच किंमतीचा ताबा घेणे. जर ही अट पूर्ण झाली नाही, तर "रबा अल-नसिय्याह" त्यात येईल.
2. कराराची मजलिस खरेदी आणि विक्रीच्या ठिकाणाचा संदर्भ देते. दोघे बसलेले, चालत किंवा स्वार असले तरी काही फरक पडत नाही. त्याच प्रकारे, विभक्तीचा अर्थ एकच आहे, जो सामान्यतः वियोग मानला जातो.
3. या हदीसमध्ये नमूद केलेल्या बंदी अंतर्गत सर्व प्रकारचे सोने येतात, मोल्ड केलेले किंवा अनमोल्ड केलेले. सर्व प्रकारची चांदी देखील अशीच येते. मोल्डेड किंवा नॉन-मोल्डेड.
4. आधुनिक चलनांचे रूपांतर करताना सोन्याचे रुपांतर करताना तीच काळजी घेणे आवश्यक आहे, दुसऱ्या शब्दांत, पक्षांच्या परस्पर संमतीनुसार वाढ किंवा घट करण्यास परवानगी आहे, परंतु विक्रीच्या असेंब्लीमध्ये, दोन्ही बाजूंचा ताबा असणे आवश्यक आहे, असे नसल्यास, व्याज जमा होईल आणि विक्री रद्द होईल.
5. सौदेबाजीला परवानगी नाही आणि दोन्ही बाजूंची संमती असली तरीही असा करार रद्दबातल ठरतो. कारण इस्लाम मानवतेच्या आणि समाजाच्या हक्काचे रक्षण करतो, जरी तो आपला हक्क सोडू इच्छित नसला तरी.
6. अधर्म पाहून मनाई करावी. सत्ता असेल तर ती थांबवायला हवी
7. चुकीच्या कामाला आळा घालताना कारणही मांडायला हवे. उमर (अल्लाह त्याला आशीर्वाद देईल आणि त्याला शांती देईल) यांनी हेच दाखवून दिले.