ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਨਮਾਜ਼ ਨੂੰ ਭੁਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇ, ਜਦੋਂ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਕੱਫ਼ਾਰਾ (ਭਰਪਾਈ) ਨਹੀਂ ਹੈ

عن أنس بن مالك رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال:
«مَنْ نَسِيَ صَلَاةً فَلْيُصَلِّ إِذَا ذَكَرَهَا، لَا كَفَّارَةَ لَهَا إِلَّا ذَلِكَ: {وَأَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي} [طه: 14]».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 597]

ਅਨਸ ਬਿਨ ਮਾਲਿਕ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ) ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:
"ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਨਮਾਜ਼ ਨੂੰ ਭੁਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇ, ਜਦੋਂ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਕੱਫ਼ਾਰਾ (ਭਰਪਾਈ) ਨਹੀਂ ਹੈ: {وَأَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي} (ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਮਾਜ਼ ਕਾਇਮ ਕਰ।) [ਸੂਰਤ-ਤਾਹਾ: 14]।"
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري - 597]

ਵਿਆਖਿਆ

ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਨਮਾਜ਼ ਨੂੰ ਅਦਾ ਕਰਨਾ (ਪੜ੍ਹਨਾ) ਭੁਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿੱਕਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸਦੀ ਕਜ਼ਾ (ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿਤ) ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਮਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਾ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਗੁਨਾਹ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਇਸ ਦੇ ਸਿਵਾਏ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਹਾਨ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਨੇ ਕੁਰਆਨ ਪਾਕ ਵਿੱਚ ਫਰਮਾਇਆ ਹੈ: "ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਮਾਜ਼ ਕਾਇਮ ਕਰ।" [ਸੂਰਤ ਤਾਹਾ: 14] ਭਾਵ: ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਨਮਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹ ਲਵੋ, ਜਦੋਂ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇ।

ਹਦੀਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚੋਂ

1. ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ (ਪੜ੍ਹਨ) ਤੇ ਕਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸੁਸਤੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਬਿਆਨ।
2. ਬਿਨਾ ਉਜ਼ਰ (ਜਾਇਜ਼ ਕਾਰਨ) ਦੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰਨਾ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।
3. ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਕਜ਼ਾ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵਾਜਿਬ (ਲਾਜ਼ਮੀ) ਹੈ, ਜਦੋਂ ਭੁੱਲ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਮਾਜ਼ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਾਜ਼ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸੌ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਮਾਜ਼ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਗ ਜਾਵੇ।
4. ਛੁਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਜ਼ਾ ਫੌਰਨ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਵਾਜਿਬ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।