ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: **"ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਤਾਰਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀਆਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ। ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਤਾਰਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖ਼ਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀਆਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਣ।"**

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ:
«خَيْرُ صُفُوفِ الرِّجَالِ أَوَّلُهَا، وَشَرُّهَا آخِرُهَا، وَخَيْرُ صُفُوفِ النِّسَاءِ آخِرُهَا، وَشَرُّهَا أَوَّلُهَا».
[صحيح] - [رواه مسلم] - [صحيح مسلم: 440]

ਇਸ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ.

ਅਬੂ ਹੁਰੈਰਾ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ) ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ (ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵ ਸੱਲਮ) ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:
"ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਤਾਰਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀਆਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ। ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਤਾਰਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖ਼ਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀਆਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਣ।"
[صحيح] - [رواه مسلم] - [صحيح مسلم - 440]

ਵਿਆਖਿਆ

**"ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਤਾਰਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀਆਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ। ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਤਾਰਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖ਼ਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀਆਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਣ।"** "ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਵਾਬ ਅਤੇ ਫ਼ਜੀਲਤ ਵਾਲੀ ਕਤਾਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਮੰਗ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ।" **"ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਤਾਰਾਂ ਆਖ਼ਿਰ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫਿਟਨਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਕਤਾਰ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਟਨਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।"**

ਹਦੀਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚੋਂ

1. "ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਨ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ।"
2. "ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰੰਤੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰੇ ਢੱਕਾਵ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮ-ਸਮਝ ਨਾਲ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ।"
3. **"ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਦਰ-ਉਦਰ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਬਲਕਿ ਕਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧਾ ਅਤੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"**
4. **"ਧਰਮ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਬਾਦਤ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਾਸਲਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।"**
5. "ਇਨਸਾਨ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਅਮਲਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।"
6. **"ਇਮਾਮ ਨਵਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਹੀ ਗੱਲ ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਮ ਹੁਕਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੀ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਹਦੀਸ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਔਰਤਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਤਾਰ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਆਖ਼ਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।"**
7. **"ਇਮਾਮ ਨਵਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਫ਼ਜੀਲਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਰਗ਼ੀਬ ਬਾਰੇ ਹਦੀਸਾਂ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਤਾਰ ਹੈ ਜੋ ਇਮਾਮ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੱਛੇ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਚਾਹੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਖ਼ਸ ਜਲਦੀ ਆਇਆ ਹੋ ਜਾਂ ਦੇਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਚਾਹੇ ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਕਸੂਰਹ (ਚੋਟੀ ਦੀ ਚੁੰਨਿ ਜਾਂ ਕੰਧੀ) ਆਦਿ — ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਇਸ ਫ਼ਜ਼ੀਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।"**