نه سرایت بیماری [اصالتی دارد] و نه بدشگونی و نه هامه و صفر؛ و از جذامی چنان فرار کن که از شیر فرار می‌کنی اگر مردم ظالم را ببینند و دستان او را نگیرند [و از ظلم او جلوگیری نکنند] نزدیک است که الله همه‌ی آنان را با مجازاتی از جانب خود فراگیرد اگر راست بگويد، رستگار است بینی‌اش به خاک مالیده باد، سپس بینی‌اش به خاک مالیده باد، سپس بینی‌اش به خاک مالیده باد». گفتند: چه کسی ای رسول خدا؟ فرمود: «مَنْ أَدْرَكَ أَبَوَيْهِ عِنْدَ الْكِبَرِ، أَحَدَهُمَا أَوْ كِلَيْهِمَا فَلَمْ يَدْخُلِ الْجَنَّةَ»: «آنکه والدینش یا یکی از آن دو را به هنگام پیری درک کند، سپس [به سبب نیکی به آنان] بهشتی نشود مُفَرِّدان پیشی جستند وقتی مسلمان در قبر سوال می‌شود، گواهی می‌دهد که معبود به حقی جز الله نیست و محمد فرستادهٔ الله است در یکی از غزوه‌های پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ زنی را کشته یافتند، پس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ کشتن زنان و کودکان را محکوم کردند پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ از نذر نهی کرده و فرمودند: «إِنَّهُ لَا يَأْتِي بِخَيْرٍ، وَإِنَّمَا يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ»: «نذر خیری نمی‌آورد، بلکه با آن (مقداری) از (مال) بخیل بیرون آورده می‌شود هرکس در دنیا حریر (لباس ابریشمی) بپوشد، در آخرت آن را نمی‌پوشد از بزرگ‌ترین (انواع) جهاد، بیان سخن عادلانه نزد حاکم ستمگر است مردی از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ درباره‌ی قیامت پرسید و گفت: قیامت چه زمانی است؟ فرمود: «وَمَاذَا أَعْدَدْتَ لَهَا»: «برایش چه آماده کرده‌ای؟ لا اله الا الله، وای بر عرب از شری که نزدیک شده است، امروز از سد یاجوج و ماجوج مانند این باز شده است حیای پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ از دختر باکره در پرده‌نشین بیشتر بود، پس اگر چیزی را می‌دید که ناپسندش می‌دانست، اثر آن را در چهره‌اش احساس می‌کردیم هرکس صادقانه شهادت را از الله بخواهد، الله او را به منازل شهدا می‌رساند حتی اگر در بسترش بمیرد روز قيامت مردی را می‌آورند و در دوزخ می‌اندازند که روده‌هايش پاره می‌شود و او مانند الاغی که به دور آسياب می‌چرخد، پيرامون آن می‌گردد این سنگی بود که از هفتاد سال پیش در دوزخ انداخته شده بود و همچنان در دوزخ فرود می‌آمد تا آنکه [اکنون] به قعر آن رسید هرکس مجاهدِ راه الله را تجهیز کند، [گويا] خود جهاد کرده است؛ و هرکس در غياب او، خانواده‌اش را به نيکی سرپرستی نمايد، [گويا] خود جهاد نموده است هرکس از نرم‌خویی محروم شود، از خیر و خوبی محروم می‌شود هرکس به خوبی وضو بگیرد و سپس برای نماز جمعه [به مسجد] برود و به خطبهٔ جمعه گوش دهد و ساکت باشد، گناهانی که تا روز جمعه و سه روز بعد از او سر می‌زند، آمرزيده می‌شود آیا شما را به چیزی بهتر از آنچه خواستید راهنمایی نکنم؟ هرگاه به رختخواب رفتید سی و سه بار تسبیح بگویید و سی و سه بار حمد بگویید و سی و چهار بار تکبیر بگویید که این برای‌تان از خدمتکار بهتر است رسول الله ـ صلى الله عليه وسلم ـ سخاوتمندترين مردم بود و در رمضان، هنگامی که جبريل ـ عليه السلام ـ ملاقاتش می‌کرد، از هر زمانی بخشنده‌تر می‌شد هرکس سوگند یاد کرد و در سوگندش گفت: قسم به لات و عُزّیٰ، باید بگوید: لا اله الا الله؛ و هرکس به دوستش بگوید: بیا تا قمار کنیم، باید صدقه دهد آیا می‌دانید مُفلِس کیست؟ هیچ‌یک از شما نیست مگر اینکه پروردگارش با او سخن می‌گوید، درحالی‌که میان او و الله متعال مترجمی نیست هرکه از من حدیثی نقل کند که می‌داند دروغ است، او یکی از دروغگویان است هرگاه پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ وارد مسجد می‌شد می‌فرمود: «أعوذُ باللهِ العَظيمِ، وبوَجهِه الكريمِ، وسُلطانِه القديمِ، مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيمِ»: «پناه می‌برم به الله بزرگ و ذات بخشنده و سخاوتمندش و قدرت ازلی و ابدی‌اش از شر شيطان رانده شده الله تعالی در روز قیامت به کسی از دوزخيان كه كمترين عذاب را دارد، می‌گويد: اگر تمام آنچه روی زمين است از آنِ تو می‌بود، آیا برای نجات و آزادی خود فدیه می‌دادی؟ می‌گويد: بله الله متعال خطاب به بهشتيان می‌فرمايد: ای بهشتيان؟ آنان می‌گويند: گوش به فرمانیم ای پروردگار ما، آماده‌ی خدمتيم. پس می‌فرمايد: آيا راضی هستيد؟ می‌گويند: چرا راضی نباشيم درحالی‌که تو به ما چیزهایی ارزانی داشته‌ای که به هيچ‌يک از مخلوقاتت عنايت نکرده‌ای؟ هیچ مسلمانی نیست که خوب وضو بگيرد و سپس برخیزد و دو رکعت نماز با حضور قلب و توجه کامل (خشوع و خضوع) به‌جا آورد، مگر اینکه بهشت بر او واجب می‌گردد به طاغوت‌ها و به پدران‌تان سوگند یاد نکنید بهترین صف مردان اولین آنان است و بدترینش آخرین آنها؛ و بهترین صف زنان آخرین آنهاست و بدترینش اولین آنها این دو نماز، سنگین‌ترین نمازها برای منافقان هستند و اگر می‌دانستید که در آن دو [چه فضیلت و اجری] است حتی خزیده بر زانوهای‌تان در آن حاضر می‌شدید ای رسول الله، مادر سعد از دنیا رفته است، پس چه صدقه‌ای بهتر است؟ فرمود: «الْمَاءُ»: «آب»؛ راوی می‌گوید: پس او چاهی حفر کرد و گفت: این برای مادر سعد است ای عباس، ای عموی رسول الله، از الله عافیت در دنیا و آخرت را بخواه این دو بر مردهای امتم حرام و بر زنان‌شان حلال است از [خوردن گوشت] همهٔ درندگان نیش‌دار و پرندگان چنگال‌دار (گوشتخوار) منع فرمودند الله تعالی هیچ عملی را نمی‌پذیرد مگر آنکه خالص باشد و برای خشنودی او باشد هیچ پيامبری نیست که الله متعال در امت‌های پيش از من مبعوث نموده، مگر ياران مخلص و اصحابی از امتش داشته که راه و روش او را در پيش می‌گرفتند و از دستورهای او پيروی می‌کردند پنج امتیاز به من داده شده که به کسی پیش از من داده نشده است هرگاه کسی از شما با برادرش دیدار کرد، باید به او سلام گوید، پس اگر درخت یا دیوار یا سنگی میان آنها فاصله انداخت، سپس دوباره او را دید، باید دوباره به او سلام گوید هريک از شما شب هنگام که می‌خوابد، شيطان سه گره بر پُشت سرِ او می‌زند و هنگامِ بستنِ هر گرهی [در گوش او می‌گويد] شبی دراز در پيش داری؛ پس بخواب شب اسرا ابراهیم را ملاقات کردم که گفت: ای محمد، سلام مرا به امت خود برسان و به آنان خبر بده که خاک بهشت نیکوست و آبش گواراست چون آن [یعنی هلال رمضان] را دیدید روزه شوید و چون آن [یعنی هلال شوال] را دیدید افطار کنید و در صورتی که (به سبب ابر) بر شما پنهان ماند مقدارش را [سی روز] در نظر بگیرید او را نکش، زیرا اگر او را بکشی، او در جایگاه تو خواهد بود پیش از آنکه او را بکشی و تو در جایگاه او خواهی بود، پیش از آنکه سخنی را بگوید که گفت این پرچم را به مردی خواهم داد که الله و پیامبرش را دوست دارد و الله فتح را به دستان او محقق خواهد نمود بشنوید و اطاعت کنید، زيرا آنها درباره‌ی وظايف خود مسؤولند و شما درباره‌ی وظايفی که بر دوش شماست، مسؤوليد دشنام دادن مسلمان فسق و جنگیدن با او کفر است آغازگر سلام کردن به یهودیان و نصرانیان نشوید و اگر در راه با یکی از آنان روبرو شدید، ناگزيرش کنيد که به تنگ‌ترين قسمتِ راه برود از ما نیست کسی که بر گونهٔ خود بزند و گریبان بدرد و مانند دوران جاهليت آه و واويلا سر دهد [و سخن جاهلی بر زبان بياورد] هریک از شما که به [نماز] جمعه آمد، باید غسل کند بخیل کسی است که هرگاه من نزد او یاد شوم، بر من درود نفرستد کسی که در ابتدا يا پايان روز به مسجد برود، الله برای هر نوبت که در ابتدا يا انتهای روز به مسجد می‌رود، ضيافتی در بهشت برای او فراهم می‌سازد بارالها اشتباهاتم و آنچه از روی جهل انجام می‌دهم و زياده‌روی‌ام در همهٔ کارهایم و آنچه را تو بهتر از من می‌دانی، بيامرز؛ بارالها گناهانم را بیامرز؛ و آنچه به عمد و از روی جهل و در حالی شوخی از من سر می‌زند، ببخشای؛ و خود معترفم که همهٔ اين گناهان در من وجود دارد. بارالها گناهان گذشته و آینده‌ام و آنچه را پنهان کرده‌ام و آشکار ساخته‌ام بیامرز، تویی که [برخی از بندگان را برای طاعات توفیق می‌دهی و] پیش می‌اندازی و تویی که [برخی دیگر را با رها کردن‌شان] به تاخیر می‌اندازی و تو بر هر چیزی توانا هستی بارالها، من از زوال نعمت تو و دگرگونی عافیتی که عطا کرده‌ای و از خشم [و عذاب] ناگهانی‌ات و از همهٔ [انواع] خشمت به تو پناه می‌برم بارالها من از غلبهٔ بدهکاری و چیره شدن دشمن و شماتت دشمنان به تو پناه می‌آورم بارالها مرا هدایت کن و در مسیر راست و مستقیم قرار ده. و با ذکر هدایت، هدایت کسی را مد نظر داشته باشید که راه را (بدون انحراف) می‌پیماید و با ذکر مسیر راست و مستقیم، مسیر راست و مستقیمی را در نظر داشته باشید که تیر می‌پیماید دستت را بر همان جایی از بدنت بگذار که درد می‌کند و سه بار بسم الله بگو و هفت بار بگو: أَعُوذُ بِاللهِ وَقُدْرَتِهِ مِنْ شَرِّ مَا أَجِدُ وَأُحَاذِرُ هیچ کسی که پیش از طلوع خورشید و پیش از غروبِ آن نماز گزارده، وارد آتش نمی‌شود کسی نیست که بر من سلام بفرستد، مگر اینکه الله متعال روحم را به من باز می‌گرداند تا جواب سلامش را بدهم منادی ندا می‌دهد: نعمت صحت و سلامتی برای شما خواهد بود و هیچگاه بیمار نمی‌شوید؛ نعمت زندگی و حیات جاودان برای شما خواهد بود و هیچگاه نمی‌میرید؛ و نعمت جوانی همیشگی برای‌تان خواهد بود و هرگز پیر نمی‌شوید؛ و ناز و نعمت برای شما خواهد بود و هرگز طعم درد و رنج را نخواهید چشید وقتی بهشتیان وارد بهشت شوند، الله تبارک وتعالی می‌فرماید: می‌خواهید چیزی به نعمت‌های‌تان بیفزایم؟ اگر یکی از شما وضو گرفت و موزه‌های خود را پوشید، باید در آنها نماز بخواند و بر آنها مسح کند و اگر خواست آنها را درنیاورد مگر به سبب جنابت هرگز پیامبر صلى الله عليه وسلم را نديدم که در خنديدن آنقدر زياده‌روی کند که زبان کوچک‌شان ديده شود؛ بلکه فقط تبسم می‌کرد إِذَا رَأَى أَحَدُكُمُ الرُّؤْيَا يُحِبُّهَا فَإِنَّهَا مِنَ اللَّهِ، فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَيْهَا وَلْيُحَدِّثْ بِهَا، وَإِذَا رَأَى غَيْرَ ذَلِكَ مِمَّا يَكْرَهُ، فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَلْيَسْتَعِذْ مِنْ شَرِّهَا، وَلاَ يَذْكُرْهَا لِأَحَدٍ، فَإِنَّهَا لَنْ تَضُرَّهُ»: «هرگاه یکی از شما رؤیایی دید که دوستش داشت، از سوی الله است؛ پس باید برای آن خداوند را حمد و ستایش گوید و آن را تعریف کند، اما اگر رویایی جز این دید که نمی‌پسندید، آن از سوی شیطان است؛ پس باید از شر آن به الله پناه برد و برای کسی تعریفش نکند که [در این صورت] به او زیانی نخواهد رساند مَنْ عَالَ جَارِيَتَيْنِ حَتَّى تَبْلُغَا جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَنَا وَهُوَ» وَضَمَّ أَصَابِعَهُ: «هرکس دو دختر را پرورش دهد تا آنکه بالغ شوند، روز قیامت درحالی می‌آید که من و او [چنین هستیم]» و دو انگشتش را به هم چسباند مَا مِنْ يَوْمٍ يُصْبِحُ العِبَادُ فِيهِ إِلَّا مَلَكَانِ يَنْزِلاَنِ، فَيَقُولُ أَحَدُهُمَا: اللَّهُمَّ أَعْطِ مُنْفِقًا خَلَفًا، وَيَقُولُ الآخَرُ: اللَّهُمَّ أَعْطِ مُمْسِكًا تَلَفًا»: «هیچ روزی نیست که بندگان صبح کنند مگر آنکه دو فرشته نازل می‌شوند که یکی از آن‌دو می‌گوید: خداوندا، انفاق‌کننده را جایگزین عطا کن؛ و دیگری می‌گوید: خدایا آنکه دستش را از انفاق ‌نگه‌ داشته است، اتلاف و از بین رفتن مال عطا بفرما من سخنی را می‌دانم که اگر آن را بگوید، این حالتش برطرف می‌شود؛ اگر بگوید: أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ، این حالتش برطرف می‌شود رؤیای نیک از جانب الله است و خواب بد از سوی شیطان؛ پس چنانچه یکی از شما خوابی دید که او را به ترس انداخت باید سه بار به سمت چپ خود [به‌طور خفیف] آب دهان بیندازد و از شر آن به الله پناه ببرد که در این صورت به او زیانی نخواهد رساند گفتم: یا رسول الله، [راه] نجات چیست؟ فرمود: «امْلِكْ عَلَيْكَ لِسَانَكَ، وَلْيَسَعْكَ بَيْتُكَ، وَابْكِ عَلَى خَطِيئَتِكَ»: «زبانت را نگه‌دار و [خلوت و عبادت در] خانه‌ات را بر خود لازم بگير و بر گناهت گریه کن من مطابق گمانی که بنده‌ام نسبت به من دارد، با او رفتار می‌کنم و همراه او هستم، آنگاه که مرا یاد می‌کند از عایشه پرسیدم: نخستين کاری که رسول الله صلى الله عليه وسلم هنگام ورود به خانه‌اش انجام می‌داد چه بود؟ پاسخ داد: مسواک می‌زد أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَهْلِ الجَنَّةِ؟ كُلُّ ضَعِيفٍ مُتَضَعِّفٍ، لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لَأَبَرَّهُ، أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَهْلِ النَّارِ: كُلُّ عُتُلٍّ جَوَّاظٍ مُسْتَكْبِرٍ»: «آيا از بهشتیان به شما خبر ندهم؟ هر ضعيفِ فروتنی [در برابر الله] که اگر به الله سوگند ياد کند، الله سوگندش را تحقق می‌بخشد؛ آيا از دوزخيان به شما خبر ندهم؟ هر انسان، تندخوی بخیل مغرور و متکبری که مردم را تحقیر می‌کند لَا يَسْتُرُ عَبْدٌ عَبْدًا فِي الدُّنْيَا إِلَّا سَتَرَهُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»: «هیچ بنده‌ای، (عیب) بندهٔ دیگری را در دنیا نمی‌پوشاند مگر آنکه الله (عیب) او را در روز قیامت خواهد پوشاند لَا يَمُوتَنَّ أَحَدُكُمْ إِلَّا وَهُوَ يُحْسِنُ بِاللهِ الظَّنَّ»: «هیچیک از شما نمیرد مگر آنکه نسبت به الله گمان نیک داشته باشد اگر چنان باشی که می‌گویی، چنان است که گویا به آنان خاکستر داغ می‌خورانی و همواره از سوی الله یاوری با تو علیه آنان است، مادامی که چنین باشی مَا اغْبَرَّتْ قَدَمَا عَبْدٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَمَسَّهُ النَّارُ»: «قدم‌های هیچ بنده‌ای‌ در راه الله غبارآلود نمی‌شود مگر اینکه آتش دوزخ آن را لمس نمی‌کند مَا مِنْ قَوْمٍ يَقُومُونَ مِنْ مَجْلِسٍ لَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ فِيهِ إِلَّا قَامُوا عَنْ مِثْلِ جِيفَةِ حِمَارٍ، وَكَانَ لَهُمْ حَسْرَةً»: «هیچ گروهی نیست که از مجلسی برخيزند که در آن الله متعال را ياد نکرده‌اند، مگر اینکه گويا از کنار لاشهٔ الاغی مُرده برخاسته‌اند و [آن مجلس] برای آنان مايهٔ افسوس و حسرت خواهد بود مثال کسی که پروردگارش را یاد می‌کند و کسی که پروردگارش را یاد نمی‌کند، همانند زنده و مرده است از جمله چیزهایی که پس از خود بر شما بیمناکم، شکوفه‌ها و زینت‌های دنیاست که به رویتان گشوده می‌شود هرکس از این خوشحال می‌شود که الله متعال او را از غم و اندوه‌های روز قیامت نجات دهد، باید به تنگدست مهلت دهد یا از او بگذرد همانا آسان‌ترین عذاب در میان اهل آتش از آنِ کسی است که دو کفش و دو بند کفش از آتش دارد، که از [حرارت] آن دو، مغزش چنان به جوش می‌آید که دیگ به جوش می‌آید. [او] چنان می‌پندارد که هیچ‌کس عذابی شدیدتر از او ندارد، در حالی که بی‌تردید او آسان‌ترین عذاب را دارد مؤمن در روز قیامت به پروردگارش عزوجل نزدیک کرده می‌شود، تا آنجا که [پروردگار] پوشش و حمایت خود را بر او قرار می‌دهد و او را به گناهانش وادار به اقرار می‌کند همانا شیطان از اینکه نمازگزاران در جزیرة العرب او را بپرستند، ناامید شده است، ولی [امیدش] به فتنه‌انگیزی و ایجاد دشمنی در میان آنان است هیچ یک از شما با یک جامهٔ تنها نماز نخواند، در حالی که بر روی شانه‌هایش چیزی نباشد هنگامی که سجده کردی، دو کف دستت را بر زمین بگذار و دو آرنجت را بالا نگه دار با پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم نماز خواندم، پس ایشان به سمت راست خود اینگونه سلام می‌دادند: «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ»، و به سمت چپ خود: «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم به ابوبکر و عمر فرمودند: «هذان سَيِّدا كُهُول أهل الجنة من الأوَّلِين والآخِرين إلا النبيِّين والمرسلين» یعنی: «این دو، سَرور و آقای میانسالانِ (کُهول) بهشتی از اولین و آخرین هستند، به جز پیامبران و فرستادگان الحَسَن والحُسَيْن سَيِّدا شَباب أهْل الجنة». «حسن و حسین، دو سرور جوانان اهل بهشت هستند مَنْ حَافَظَ عَلَى أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ قَبْلَ الظُّهْرِ وَأَرْبَعٍ بَعْدَهَا حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ». «هر کس بر خواندن چهار رکعت نماز قبل از [نماز فرض] ظهر و چهار رکعت بعد از آن مداومت ورزد، خداوند او را بر آتش [دوزخ] حرام می‌گرداند لَا يَنْظُرُ اللهُ إِلَى رَجُلٍ أَتَى رَجُلًا أَوِ امْرَأَةً فِي دُبُرٍ». «خداوند به مردی که با مردی دیگر یا با زنی از پشت نزدیکی کند، نگاه نمی‌کند مَنْ كَانَتْ لَهُ امْرَأَتَانِ فَمَالَ إِلَى إِحْدَاهُمَا، جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَشِقُّهُ مَائِلٌ». «هر کس دو همسر داشته باشد و به سوی یکی از آن دو تمایل نشان دهد (و عدالت را رعایت نکند)، روز قیامت در حالی می‌آید که یک طرف بدنش کج (یا فلج) است مردم همواره در خیر به سر می برند، تا هنگامی که در افطار عجله کنند زمانی که رسول خدا صلی الله علیه و سلم در میان ما بودند، ما زکات فطر را از طرف هر کوچک و بزرگ، آزاد یا برده، به اندازهٔ یک صاع (پیمانه) از خوراک، یا یک صاع کشک، یا یک صاع جو، یا یک صاع خرما، یا یک صاع کشمش پرداخت می‌کردیم با پیامبر صلی الله علیه و سلم سحری خوردیم، سپس ایشان برای نماز برخاستند. [انس] گفت: پرسیدم: میان اذان و سحری چقدر [فاصله] بود؟ [زید] گفت: به اندازهٔ [خواندن] پنجاه آیه با روزه گرفتن یک یا دو روز [پیش از رمضان]، به پیشواز رمضان نروید، مگر مردی که روزه‌ای [طبق عادت] داشته که آن را روزه می‌گرفته است، پس [می‌تواند] آن روز را روزه بگیرد برای هیچ زن مسلمانی حلال نیست که به اندازهٔ مسیر یک شب سفر کند، مگر آنکه مردی از محارمش همراه او باشد شب قدر را در [شب‌های] فردِ دههٔ آخر رمضان جستجو کنید می‌بینم که خواب شما بر هفت شب پایانی توافق [و هماهنگی] کرده است، پس هر کس در جستجوی آن است، باید آن را در هفت شب پایانی جستجو کند ای مردم، به سوی الله توبه کنید، زیرا من روزی صد بار به درگاه او توبه می‌کنم رسول خدا صلی الله علیه و سلم از زن «صالقه» (فریادکش)، «حالقه» (مو تراش) و «شاقّه» (جامه‌در) بیزار است بنی‌اسرائیل را پیامبرانشان سیاست (و رهبری) می‌کردند؛ هرگاه پیامبری از دنیا می‌رفت، پیامبری دیگر جانشین او می‌شد. و همانا پس از من پیامبری نیست، و به زودی جانشینانی خواهند بود و تعدادشان زیاد خواهد شد عبادت در زمان هرج و مرج (فتنه و آشوب)، مانند هجرت کردن به سوی من است پیامبر خدا صلی الله علیه و سلم هنگام سختی و گرفتاری می‌فرمودند: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الْأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ پیامبر صلی الله علیه و سلم پس از آنکه سورهٔ {إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالفَتْحُ} بر ایشان نازل شد، هیچ نمازی نخواندند مگر آنکه در آن می‌فرمودند: «سُبْحَانَكَ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِذَا تَثَاءَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيُمْسِكْ بِيَدِهِ عَلَى فِيهِ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَدْخُلُ حق مسلمان بر مسلمان شش چیز است.» گفته شد: ای رسول خدا، آنها چه هستند؟ فرمودند: «هرگاه او را ملاقات کردی، بر او سلام کن؛ و هرگاه تو را دعوت کرد، دعوتش را بپذیر؛ و هرگاه از تو نصیحت خواست، او را نصیحت کن؛ و هرگاه عطسه زد و الحمدلله گفت، برایش دعا کن (بگو یرحمک الله)؛ و هرگاه بیمار شد، او را عیادت کن؛ و هرگاه از دنیا رفت، در تشییع جنازه‌اش شرکت کن خداوند به کسی که از روی تکبر و غرور لباسش را [بر روی زمین] بکشد، نگاه [رحمت] نمی‌کند هر کس با سوگند خود، حقِ مرد مسلمانی را پایمال کند، خداوند آتش را بر او واجب و بهشت را بر او حرام کرده است». پس مردی به ایشان گفت: ای رسول خدا، هرچند چیز ناچیزی باشد؟ فرمودند: «هرچند شاخه‌ای از درخت اراک (مسواک) باشد رسول خدا صلی الله علیه و سلم در سجدهٔ خود می‌فرمودند: ««اللهُمَّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي كُلَّهُ دِقَّهُ، وَجِلَّهُ، وَأَوَّلَهُ وَآخِرَهُ وَعَلَانِيَتَهُ وَسِرَّهُ همانا کسانی که زیاد لعنت می‌کنند، در روز قیامت نه شاهد خواهند بود و نه شفیع همانا پروردگار شما بسیار باحیا و کریم است؛ از بندهٔ خود، آنگاه که دستانش را به سوی او بلند می‌کند، حیا می‌کند که آنها را خالی بازگرداند هیچ گروهی در مجلسی ننشینند که در آن خدا را یاد نکنند و بر پیامبرشان درود نفرستند، مگر آنکه آن [مجلس] مایهٔ حسرت و پشیمانی برایشان خواهد بود؛ پس اگر [خدا] بخواهد، آنان را عذاب می‌دهد و اگر بخواهد، آنان را می‌آمرزد رسول خدا صلی الله علیه و سلم دعاهای جامع (کوتاه و پرمعنا) را دوست داشتند و غیر از آن را رها می‌کردند باد را دشنام ندهید، پس هرگاه چیزی را دیدید که ناخوش می‌دارید، بگویید: خداوندا، ما از تو خیر این باد و خیر آنچه در آن است و خیر آنچه به آن فرمان داده شده را می‌خواهیم، و به تو پناه می‌بریم از شر این باد و شر آنچه در آن است و شر آنچه به آن فرمان داده شده است هیچ یک از شما نگوید: خداوندا، اگر خواستی مرا بیامرز، اگر خواستی به من رحم کن، اگر خواستی به من روزی بده؛ بلکه باید در خواسته‌اش قاطع باشد، زیرا او (خداوند) هر چه را بخواهد انجام می‌دهد و هیچ اجبارکننده‌ای برای او نیست به خاک مالیده باد بینیِ مردی که من نزد او یاد شوم و بر من درود نفرستد، و به خاک مالیده باد بینیِ مردی که رمضان بر او وارد شود و قبل از آنکه آمرزیده شود، [ماه] به پایان رسد، و به خاک مالیده باد بینیِ مردی که پدر و مادرش در نزد او به پیری رسند و او را وارد بهشت نکنند روزه نگرفته است آنکه همهٔ روزگار را روزه بگیرد چه شده است گروهی را که چنین و چنان گفته‌اند؟ ولی من هم نماز می‌خوانم و هم می‌خوابم، و هم روزه می‌گیرم و هم افطار می‌کنم، و با زنان نیز ازدواج می‌کنم. پس هر کس از سنت (راه و روش) من رویگردان شود، از من نیست هیچ دو مسلمانی با یکدیگر ملاقات نمی‌کنند و با یکدیگر مصافحه نمی‌کنند، مگر آنکه پیش از جدا شدن، مورد آمرزش قرار می‌گیرند هر کس بیماری را عیادت کند که اجلش فرا نرسیده است، و نزد او هفت بار بگوید: أَسْأَلُ اللَّهَ الْعَظِيمَ رَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ أَنْ يَشْفِيَكَ، إِلَّا عَافَاهُ اللَّهُ مِنْ ذَلِكَ الْمَرَضِ (از خداوند بزرگ، پروردگار عرش بزرگ، می‌خواهم که تو را شفا دهد) مگر آنکه خداوند او را از آن بیماری عافیت می‌بخشد همانا دل‌های همهٔ بنی‌آدم میان دو انگشت از انگشتان [خداوند] رحمان، مانند یک دل واحد است، و آن را هرگونه که بخواهد، می‌گرداند رسول خدا صلی الله علیه و سلم هرگز میان دو کار مخیر نشدند، مگر آنکه آسان‌ترینِ آن دو را برگزیدند، تا زمانی که گناه نبود؛ پس اگر گناه بود، ایشان دورترینِ مردم از آن بودند من سرور مردم در روز قیامت هستم، و آیا می‌دانید چرا چنین است؟ همانا برای مؤمن در بهشت، خیمه‌ای از یک مرواریدِ توخالی است که طول (ارتفاع) آن شصت میل است. مؤمن در آن همسرانی دارد که بر آنان دور می‌زند و برخی از آنان برخی دیگر را نمی‌بینند رسول خدا صلی الله علیه و سلم مردی را که لباس زنانه بپوشد و زنی را که لباس مردانه بپوشد، لعنت کردند هر کس قربانی‌ای دارد که می‌خواهد آن را ذبح کند، پس هرگاه هلال ماه ذی‌الحجه دیده شد، نباید چیزی از موی خود و نه از ناخن‌هایش بگیرد تا زمانی که قربانی کند الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ، وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ، وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ، وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ، وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ، وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ، مِثْلًا بِمِثْلٍ، سَوَاءً بِسَوَاءٍ، يَدًا بِيَدٍ، فَإِذَا اخْتَلَفَتْ هَذِهِ الْأَصْنَافُ، فَبِيعُوا كَيْفَ شِئْتُمْ، إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ». یعنی: «طلا در برابر طلا، و نقره در برابر نقره، و گندم در برابر گندم، و جو در برابر جو، و خرما در برابر خرما، و نمک در برابر نمک، باید همانند یکدیگر، برابر با یکدیگر و دست به دست باشد. پس هرگاه این انواع متفاوت بودند، هرگونه که خواستید بفروشید، به شرطی که دست به دست باشد أَيُّمَا امْرِئٍ قَالَ لِأَخِيهِ: يَا كَافِرُ، فَقَدْ بَاءَ بِهَا أَحَدُهُمَا، إِنْ كَانَ كَمَا قَالَ، وَإِلَّا رَجَعَتْ عَلَيْهِ». یعنی: «هر کس به برادرش بگوید: ای کافر، پس آن [وصف] به یکی از آن دو بازگشته است؛ اگر همان‌گونه باشد که گفته، [به خودِ اوست] وگرنه به گوینده بازمی‌گردد مَا أَسْفَلَ مِنَ الكَعْبَيْنِ مِنَ الإِزَارِ فَفِي النَّارِ» یعنی: «آن [مقدار] از لباس، که از کعبین پایین‌تر باشد در آتش است تُقْطَعُ الْيَدُ فِي رُبُعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا». یعنی: «دست [دزد] برای ربع دینار (یک چهارم دینار) و بیشتر از آن، قطع می‌شود لَا يُجْلَدُ أَحَدٌ فَوْقَ عَشَرَةِ أَسْوَاطٍ إِلَّا فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ». «هیچ‌کس بیش از ده تازیانه زده نمی‌شود، مگر در [مجازات] حدی از حدود الله مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا إِلَّا كَلْبَ ضَارٍ أَوْ مَاشِيَةٍ نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ»، یعنی: «هر کس سگی را نگه دارد، مگر سگ شکاری یا [سگ گلهٔ] دام، هر روز دو قیراط از عملش کاسته می‌شود همانا من می‌دانم که تو سنگی بیش نیستی، نه زیان می‌رسانی و نه سود، و اگر ندیده بودم که پیامبر صلی الله علیه و سلم تو را می‌بوسند، تو را نمی‌بوسیدم كَانَ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ رَجُلٌ بِهِ جُرْحٌ، فَجَزِعَ، فَأَخَذَ سِكِّينًا فَحَزَّ بِهَا يَدَهُ، فَمَا رَقَأَ الدَّمُ حَتَّى مَاتَ، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: بَادَرَنِي عَبْدِي بِنَفْسِهِ، حَرَّمْتُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ». «در میان کسانی که پیش از شما بودند، مردی بود که زخمی داشت، پس بی‌تابی کرد و کاردی برداشت و با آن دست خود را برید. پس خون بند نیامد تا اینکه مرد. الله تعالی فرمود: بندهٔ من در گرفتن جانش بر من پیشی گرفت، من بهشت را بر او حرام کردم اللهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ، وَبِكَ آمَنْتُ، وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ، وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ، وَبِكَ خَاصَمْتُ، اللهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِعِزَّتِكَ، لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَنْ تُضِلَّنِي، أَنْتَ الْحَيُّ الَّذِي لَا يَمُوتُ، وَالْجِنُّ وَالْإِنْسُ يَمُوتُونَ» یعنی: «خداوندا، تسلیم تو شدم، به تو ایمان آورده‌ام، بر تو توکل کرده‌ام، به سوی تو برگشته‌ام، و به تو در همهٔ امورم احتجاج می‌کنم. به عزت تو پناه می‌آورم از اینکه مرا گمراه سازی. هیچ معبودی به‌حق جز تو نیست، تویی که زنده‌ای و نمی‌میری، در حالی که جنیان و انسان‌ها می‌میرند هرگاه بندهٔ مسلمان - یا مؤمن - وضو بگیرد و صورتش را بشوید، همهٔ گناهانی که با چشمانش به آن نگریسته، همراه با آب خارج می‌شود - یا با آخرین قطرهٔ آب - رسول خدا صلی الله علیه و سلم استخاره در کارها را همانند سوره‌ای از قرآن به ما می‌آموختند هرگاه جنازه گذاشته شود و مردان آن را بر دوش‌هایشان حمل کنند، پس اگر [جنازهٔ شخص] صالحی باشد، می‌گوید: مرا پیش ببرید مردی نزد پیامبر صلی الله علیه و سلم آمد و گفت: السلام علیکم. ایشان پاسخش را دادند، سپس آن مرد نشست. پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند: «عَشْرٌ سخنی گفتی که اگر با آب دریا آمیخته می‌شد، آن را تغییر می‌داد [و آلوده می‌کرد] ای ابوسعید، هر کس به الله به عنوان پروردگار، و به اسلام به عنوان دین، و به محمد به عنوان پیامبر راضی باشد، بهشت بر او واجب می‌شود هر کس بگوید: سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ وَبِحَمْدِهِ (الله بزرگ پاک و منزه است و با ستایش او [او را تسبیح می‌گویم])، برایش نخلی در بهشت کاشته می‌شود در روز قیامت، خورشید به مخلوقات نزدیک کرده می‌شود، تا به اندازهٔ یک میل از آنان فاصله داشته باشد به کسی که پایین‌تر از شماست بنگرید، و به کسی که بالاتر از شماست ننگرید؛ زیرا این کار سزاوارتر است برای آنکه نعمت خدا بر خودتان را کوچک و حقیر نشمارید من بعد از تو چهار کلمه را سه بار گفتم که اگر با آنچه تو از [آغاز] امروز گفته‌ای وزن شود، از آنها سنگین‌تر خواهد بود ای پروردگار مردم، این بیماری را ببر و شفا بده که تویی شفادهنده. هیچ شفایی جز شفای تو نیست؛ شفایی که هیچ بیماری‌ای را باقی نگذارد) همانا محبوب‌ترین شما نزد من و نزديک‌ترين شما به همنشینی من در روز قیامت، خوش‌اخلاق‌ترین شماست؛ و همانا مبغوض‌ترين شما نزد من و دورترين شما از همنشینی من در روز قيامت، افراد بيهوده‌گو و گزافه‌گو و «مُتَفَيهقون» هستند». گفتند: ای رسول الله، افراد بيهوده‌گو و گزافه‌كو را می‌شناسيم، اما «مُتَفَيهقون» چه کسانی هستند؟ فرمود: «متكبران از میان دیناری که در راه الله هزینه کرده‌ای، و دیناری که برای آزادی برده‌ای هزینه کرده ای، و دیناری که به بینوایی صدقه داده‌ای، و دیناری که برای خانواده‌ات مصرف کرده‌ای، بیشترین اجر را آن دیناری دارد که برای خانواده‌ات مصرف کرده‌ای به راستی رستگار شد کسی که اسلام آورد، و به اندازهٔ کفایت روزی داده شد، و الله او را به آنچه به وی عطا کرده، قانع گردانید هر کس از شما در حالی صبح کند که در بدنش سالم، در میان خانواده و راهش ایمن، و غذای روزش را داشته باشد، پس گویی که دنیا برای او گرد آمده است پس در این صورت مرا گواه نگیر، زیرا من بر ستم گواهی نمی‌دهم آیا مرا امین نمی‌دانید در حالی که من امینِ کسی هستم که در آسمان است و خبر آسمان هر صبح و شام به من می‌رسد؟ هرچه تمنا کردی و همانندِ آن، برای تو خواهد بود خداوند تبارک و تعالی فرمود: برای بندگان صالحم چیزهایی آماده کرده‌ام که نه چشمی دیده، و نه گوشی شنیده، و نه بر قلب بشری خطور کرده است ایشان نه زشت‌گو بودند و نه به زشت‌گویی تظاهر می‌کردند و نه در بازارها اهل داد و فریاد بودند، و بدی را با بدی پاسخ نمی‌دادند، بلکه عفو و گذشت می‌کردند همانا قبر، اولین منزل از منزلگاه‌های آخرت است، پس اگر [کسی] از آن نجات یابد، آنچه پس از آن است آسان‌تر از آن است، و اگر از آن نجات نیابد، آنچه پس از آن است، سخت‌تر از آن است همانا اولین گروهی که وارد بهشت می‌شوند، بر صورت ماه [کامل] شب بدر هستند. سپس کسانی که پس از آنان می‌آیند، بر [صورت] درخشان‌ترین ستارهٔ مرواریدگون در آسمان از نظر روشنایی هستند. نه ادرار می‌کنند و نه مدفوع، نه آب دهان می‌اندازند و نه بینی پاک می‌کنند. شانه‌هایشان از طلاست، و عرقشان مشک است، و مجمرهایشان (عودسوزهایشان) از چوب عود هندی است، و همسرانشان حورالعین هستند. همگی بر خلقت یک مرد، بر صورت پدرشان آدم، با قدی به بلندیِ شصت ذراع در آسمان هستند آیاتی بر من نازل شده - یا نازل گشته - که هرگز مانند آنها دیده نشده است؛ [آنها] معوذتین هستند اگر مردم می‌دانستند چه [فضیلتی] در اذان و صف اول است، سپس [برای به دست آوردن آن] راهی جز قرعه‌کشی نمی‌یافتند، هرآینه بر سر آن قرعه‌کشی می‌کردند هر کس بگوید: به الله به عنوان پروردگار، و به اسلام به عنوان دین، و به محمد به عنوان پیامبر راضی شدم، بهشت بر او واجب می‌شود هان! همانا شراب حرام شد هر کس خود را از کوهی پرت کند و به این وسیله خود را بکشد، او در آتش دوزخ [نیز] پیوسته خود را [از بلندی] پرت می‌کند و برای همیشه در آن جاودان خواهد بود بَايِعُونِي عَلَى أَلَّا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا، وَلَا تَسْرِقُوا، وَلَا تَزْنُوا از گناهانِ کوچک شمرده شده بپرهیزید همانا مبعوث شده ام تا اخلاق شایسته را تكميل نمايم هفت گروه هستند که الله تعالی در روزی که هیچ سایه‌ای جز سایهٔ او نیست، آنان را در سایهٔ خود قرار می‌دهد هیچ یک از شما با سلاح به سوی برادرش اشاره نکند، زیرا او نمی‌داند، شاید شیطان دستش را به حرکت درآورد (و به او آسیب رساند)، پس در گودالی از آتش بیفتد به الله سوگند ایمان ندارد، به الله سوگند ایمان ندارد، به الله سوگند ایمان ندارد». گفته شد: چه کسی ای رسول خدا؟ فرمودند: «کسی که همسایه‌اش از شرارت‌های او در امان نیست خداوند عز و جل فرمود: فرزند آدم مرا می‌آزارد، [زیرا] دهر (روزگار) را دشنام می‌دهد در حالی که من دهر هستم. کارها به دست من است و من شب و روز را می‌گردانم بهترینِ شما، قرنِ من هستند، سپس کسانی که پس از آنان می‌آیند، سپس کسانی که پس از آنان می‌آیند همانا به زودی فتنه‌هایی خواهد بود، هان! سپس فتنه‌ای خواهد بود که نشسته‌ در آن از راه‌رونده در آن بهتر است، و راه‌رونده در آن از شتابنده به سوی آن بهتر است بارالها، از تو هدایت و پرهیزگاری و پاکدامنی و بی‌نیازی را خواهانم خداوند یهود و نصاری را لعنت کند که قبرهای پیامبرانشان را مسجد قرار دادند با این دو کفش من برو، پس هر کس را پشت این باغ ملاقات کردی که با یقین قلبی شهادت می‌دهد هیچ معبودی جز الله نیست، او را به بهشت بشارت بده آنکه در قرآن ماهر است با ملائکهٔ گرامی نیکوکار همراه است، و آنکه قرآن را می‌خواند و در آن لکنت دارد و برایش دشوار است، دو پاداش دارد سه زمان بود که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم ما را از نماز خواندن یا به خاک سپردن مردگانمان در آنها نهی می‌کردند چه شده است گروهی را که در نمازشان چشمان خود را به سوی آسمان بالا می‌برند؟». پس سخن ایشان در این باره شدید شد تا جایی که فرمودند: «باید حتماً از این کار دست بکشند، وگرنه چشمانشان ربوده خواهد شد هرگز مردی که در [غزوهٔ] بدر و [صلح] حدیبیه حضور داشته است، وارد آتش [دوزخ] نخواهد شد همانا هرگاه یکی از شما از دنیا برود، جایگاهش هر صبح و شام به او نشان داده می‌شود نماز جماعت بر نمازِ تنهایِ یکی از شما، بیست و پنج درجه برتری دارد، و فرشتگان شب و فرشتگان روز در نماز فجر گرد هم می‌آیند پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم «واصِله» (زنی که موی خود یا دیگری را به موی دیگری وصل می‌کند) و «مُستَوصِله» (زنی که از دیگری می‌خواهد تا مویی را به موی او وصل کند) و «واشِمه» (زنی که خالکوبی می‌کند) و «مُستَوشِمه» (زنی که خالکوبی می‌شود) را لعنت کردند همانا محبوب‌ترین نام‌های شما نزد خداوند، عبدالله و عبدالرحمن است هر آنچه بسیارِ آن مست کند، اندکِ آن نیز حرام است برای ما در کوتاه کردن سبیل، چیدن ناخن‌ها، کندن [موی] زیر بغل و تراشیدن [موی] شرمگاه، وقت تعیین شد که آنها را بیش از چهل شب رها نکنیم همانا من با زنان مصافحه نمی‌کنم. سخن من به صد زن، مانند سخنم به یک زن است همانا به زودی امیرانی خواهند بود که دروغ می‌گویند و ستم می‌کنند. پس هر کس دروغشان را تصدیق کند و آنان را بر ستمشان یاری دهد، نه او از من است و نه من از اویم قلب پیرمرد در دو چیز جوان می‌ماند: در دوست داشتن دنیا و آرزوی دور و دراز نابودکنندهٔ لذت‌ها را بسیار یاد کنید» یعنی مرگ را به خانه‌های کسانی که به خود ستم کردند، وارد نشوید، مگر آنکه گریان باشید فتنه‌ها بر قلب‌ها مانند حصیر، رشته به رشته عرضه می‌شوند هرگاه الله در روز قیامت اولین و آخرین را گرد آورد، برای هر پیمان‌شکنی پرچمی برافراشته می‌شود و گفته می‌شود: این پیمان‌شکنیِ فلانی پسر فلانی است رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم ما را به هفت چیز امر کردند و از هفت چیز نهی کردند به اندازهٔ متعارف، آنچه تو و فرزندانت را کفایت می‌کند، از مالش بردار یک روز مرزبانی در راه الله، از دنیا و هر آنچه بر آن است، بهتر است هر کس بر سوگندی در حالی که در آن دروغگوست، قسم بخورد تا با آن مال مرد مسلمانی را پایمال کند، الله را در حالی ملاقات خواهد کرد که بر او خشمگین است همانا این چهارپایان [اهلی] نیز گاهی مانند حیوانات وحشی، رم می‌کنند. پس هر کدام از آنها که بر شما چیره شد [و رمید]، با آن چنین کنید جنازه را هرچه زودتر [برای غسل دادن و خاک سپاری] آماده کنيد؛ اگر نيکوکار باشد، پس خيری است که او را زودتر به آن می‌رسانيد. و اگر جز اين باشد، شرّی است که آن را از گردن خود برمی‌داريد اگر کسی از شما به مجلسی آمد سلام بگوید و هرگاه خواست برخیزد سلام بگوید، زیرا [سلام] نخست، مهمتر از سلام آخر نیست آیا شما جز به [برکتِ دعای] ضعیفانتان یاری و روزی داده می‌شوید؟ چه بسا فردِ ژولیده‌مویی که از درها رانده می‌شود، اگر بر خدا قسم بخورد، هرآینه [خداوند] قسمش را محقق می‌سازد