ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਕਿਸੇ (ਮੁਸਲਮਾਨ) ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੋੜੇ; ਇੰਜ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਵੇ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਲਾਮ ਕਰੇ।

عن أبي أيوب الأنصاري رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال:
«لَا يَحِلُّ لِرَجُلٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلَاثِ لَيَالٍ، يَلْتَقِيَانِ، فَيُعْرِضُ هَذَا وَيُعْرِضُ هَذَا، وَخَيْرُهُمَا الَّذِي يَبْدَأُ بِالسَّلَامِ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 6077]

ਅਬੁ ਅਯੂਬ ਅੰਸਾਰੀ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:
"ਕਿਸੇ (ਮੁਸਲਮਾਨ) ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੋੜੇ; ਇੰਜ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਵੇ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਲਾਮ ਕਰੇ।"
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري - 6077]

ਵਿਆਖਿਆ

ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮਨਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਬੰਦ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਹਾਲਤ ਇਹ ਹੋਵੇ ਕਿ ਦੋਨੋ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ, ਲੇਕਿਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਕਰਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ (ਵਧੇਰੇ ਚੰਗਾ) ਵਿਅਕਤੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਇੱਥੇ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਆਪਣੇ ਨਿਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਖਾਤਰ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਰਹੀ ਗੱਲ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਦੇ ਹੱਕ ਖਾਤਰ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਲਾਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਦੁਆਰਾ ਗੁਨਾਹਗਾਰਾਂ, ਬਿੱਦਤੀਆਂ (ਦੀਨ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਤਰੀਕਾ ਘੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ) ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਤਾਂ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਕਾਰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੋਲ-ਚਾਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਲਸਲਾ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਦੀਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚੋਂ

1. ਇਨਸਾਨੀ ਫਿਤਰਤ (ਸੁਭਾਅ) ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
2. ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਫ਼ਜ਼ੀਲਤ (ਮਹੱਤਵ)। ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਵੈਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
3. ਇਸਲਾਮ ਆਪਣੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਾ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।