عن عبادة بن الصامت -رضي الله عنه- قال: بَايَعْنَا رسول الله -صلى الله عليه وسلم- على السَّمع والطَّاعَة في العُسْر واليُسْر، والمَنْشَطِ والمَكْرَه، وعلَى أَثَرَةٍ عَلَينا، وعلى أَن لاَ نُنَازِعَ الأَمْر أَهْلَه إِلاَّ أَن تَرَوْا كُفْراً بَوَاحاً عِندَكُم مِن الله تَعَالى فِيه بُرهَان، وعلى أن نقول بالحقِّ أينَما كُنَّا، لا نخافُ فِي الله لَوْمَةَ لاَئِمٍ.
[صحيح.] - [متفق عليه.]
المزيــد ...

ئەم وەرگێڕاوە پێویستی بە پێداچوونەوە و وردبوونەوەی زیاتر هەیە.

لە عبادەی کوڕی صامتەوە -ڕەزای خوای لێبێت- دەڵێت: «پەیمانماندا بە پێغەمبەری خودا ﷺ لە سەر گوێگرتن وگوێڕایەڵی کردن لە کاتی ئاسانی وتەنگانەدا ولە کاتی تواناداری وناڕەحەتیماندا ولە سەر ئارامگرتن کە مافخواردنێک دەرهەقمان کرا ولە سەر نەجەنگان دژی ئەو دەسەڵاتداری کاربەدەستە بەسەرمانەوە هەتاوەکو کوفرێکی ئاشکرا نەبینین کە بەڵگەیەکی ڕوونمان هەیە لە لای خوداوە لە سەری، ولە سەر ئەوەی کە حەق بڵێین لە هەر شوێنێک بووین ولە بەر خوای گەورە لە لۆمەی لۆمەکاران نەترسین.»
صەحیحە - بوخاری و موسلیم هاوڕان لەسەری

شیکردنەوە

(پەیمانماندا) واتە: هاوەڵان -ڕەزای خوایان لێبێت- پەیمانیان بە پێغەمبەر ﷺ لە سەر گوێگرتن وگوێڕایەڵی کردن، چونکە خوای گەورە دەفەرموێت: ((يا أيها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم)) واتە:((ئەی ئەوانەی ئیمانتان هێناوە گوێڕایەڵی خودا وگوێڕایەڵی پێغەمبەر وپێشەواکانتان بکەن))، پاش پێغەمبەر ﷺ پێشەواکان دێت، کە ئەمانیش دوو کۆمەڵ دەگرێتەوە: زانایان وکاربەدەستان، زانایان پێشەوان وبەرپرسیارن لە گەیاندنی زانستی شەرعی وڕوونکردنەوەیدا، بەڵام کاربەدەستان (ئەمیرەکان) بەرپرسن وکاریان بەدەستە لە جێبەجێکردن ودەسەڵاتدا لەو حکومەتەی کە بەڕێوەی دەبەن. دەڵێت:(لە سەر گوێگرتن وگوێڕایەڵی کردن لە کاتی ئاسانی وتەنگانەدا لە کاتی تواناداری وناڕەحەتیماندا ) واته: ئەگەر لە ڕووی داراییەوە حاڵ باش وئاسان بێت یان خراپ پێویستە هەژار ودەوڵەمەند هەموویان گوێڕایەڵی کاربەدەستان بکەن وئەگەر حەزیان لێبێت یان ناڕەحەت بن پێویستە هەر گوێڕایەڵ بن، واتە ئەگەر ناڕەحەت بن بەوەی کە فەرمانێک دەکات پێچەوانەی حەز وئارەزووی ئەوانە یاخود فەرمانێک دەکات بە گوێرەی حەز وئارەزووی ئەوانە. پاشان دەڵێت:(لە سەر ئارامگرتن کە مافخواردنێک دەرهەقمان کرا) واتە ئەگەر کاربەدەستەکان پارە وموڵک وماڵی گشتیان خۆیان برد وبەشی دانیشتوانەکەیان لێ نەدا، کە ئەم بردنە دەبێتە خۆشگوزەرانی بۆ خۆیان وئەوانەی لە ژێردەستیانن لەم خۆشییە بێ بەش دەکەن، ئەوا لە حاڵەتەیشدا پێویستە گوێڕایەڵ بیت. پاشان ووتی (لە سەر نەجەنگان دژی ئەو دەسەڵاتداری کاربەدەست بەسەرمانەوە) واتە ململانێ نەکەین دژ بە ئەو کاربەدەستانەی کە خوای گەورە ئەو دەسەڵاتەی پێ بەخشیون ببنە کاربەدەست بە سەر ئێمەوە، با فەرمانەکانیان جێبەجێ بکەین چونکە ئەم ململانێیە دەبێتە هۆی شەڕی لەناوبەر وفیتنەی زۆر وناکۆکی لە نێوان مسوڵمانان، وهیچ شتێک ئومەتی ئیسلامی لەناو نەبرد وەکو ئەم ململانێیە دژ بە کاربەدەستان لە کاتی عوثمانەوە -ڕەزای خوای لێبێت- هەتا ئەمڕۆ. ووتی:(هەتاوەکو کوفرێکی ئاشکرا نەبینین کە بەڵگەیەکی ڕوونمان هەیە لە لای خوداوە لە سەری) ئەمە چوار مەرجە، ئەگەر چوار مەرجەمان بینی وجێبەجێ بوو ئەو کاتە بۆمان هەیە جەنگ دژی ئەو کاربەدەستە بکەین، وهەوڵ دەدەین لە دەسەڵات: 1/ بیبینن، پێویستە زانیاری هەبێت لە سەر کوفرەکە چونکە تەنها گومان بەس نییە بۆ دەرچوون دژی دەسەڵاتدارەکە. 2/ بزانین کردەوەکو کوفرە واتە فسق وتاوانە گەورەکانی ترە جگە لە کوفر وشیرک نییە، هەرچەندێک کاربەدەستەکان فاسق بن دروست نییە دەرچوون دژیان ئەگەر ئارەقیان خواردەوە وزینایان کرد وستەمیان لە خەڵکی کرد دروست نییە دەرچوون دژیان بەڵام ئەگەر کوفریان ئەنجامدا ئەوا دەرچوون دژیان دروست دەبێت. 3/ کوفری ئاشکرا (الکفر البواح) واتە ڕوون وئاشکرا بێت، ئەگەر شتێک شایەنی لێکدانەوە بێت وڕوون نەبێت ئەوا دروست نییە دەرچوون دژیان، واتە ئەگەر کردەوەیەکیان کرد وامان دانا کە کوفرە بەڵام لەوەیە کوفر نەبێت ئەوا دروست نییە ململانێ کردن ودەرچوون دژیان، بەڵام ئەگەر کوفرەکە ئاشکرا وڕوون بێت بۆ نمونە: ئەگەر باوەری وا زینا وئارەق خواردن دروستە وئاساییە. 4/ (کە بەڵگەیەکی ڕوونمان هەیە لە لای خوداوە لە سەری) واتە بەڵگەیەکی یەکلاکەرەوەمان هەیە لە سەر ئەوەی کە ئەم کردەوەیەی کە ئەنجامی داوە کوفرە، ئەگەر بەڵگەکە لاواز بوو لە ڕوانگەی صحیحی وضعیفی یان لاواز بوو لە ڕوانگەی ئاماژەکردن بۆ کوفرکردن لەم کارەدا، ئەوا دروست نییە دەرچوون لە دژیان، چونکە دەرچوون شەڕی وخراپەکاری زۆری تێدایە، ئەگەر ئەم مەرجانەش جێبەجێ بوون ئەوا دەرچوون لە دژیان دروست نییە هەتاوەکو توانامان نەبێت لە سەر لابردنی، ئەگەر دانیشتوان توانایان نەبوو لە سەر لابردنی ئەوا ململانێکردنی دروست نییە، چونکە لەوەیە ئەگەر دانیشتوان ململانێی دژ بکەن وتوانایان نەبێت ئەوا کەسە چاکەکانیان دەکوژێت وبەتەواوەتی زاڵ دەبێت بە سەر هەموویاندا. ئەم مەرجانە مەرجن بۆ جائیز بوون یان واجب بوونی (دەرچوون دژی کاربەدەست) بەڵام بەمەرجی بوونی توانای ئامادەبوو، ئەگەر توانا نەبوو ئەوا دروست وجائیز نییە دەرچوون لە دژیان، ئەم دەرچوونە بێ سوودە دەبێتە هۆی لەنابردن وتیاچوونی نەفسەکان بێ هیچ قازانجێک.

وه‌رگێڕانی ماناكان: ئینگلیزی فەڕەنسی ئیسپانی تورکی ئۆردی ئەندەنوسی بۆسنی ڕووسی بەنگالی چینی فارسی تاگالۆگ هیندی ئیگۆری
پیشاندانی وەرگێڕانەکان
1: ئامۆژگاری کردن لە گوێڕایەڵی کردن وجێبەجێکردنی فەرمانەکانی کاربەدەستە مسوڵمانەکان لە شتێکدا کە تاوان وگوناهـ نەبێت.
2: پەرستن ئەنجام وبەرووبوومی هەموو ئەوانەیە کە باسکراوە لە فەرموودەکەدا ویەکدەنگی وتاری مسوڵمانان، ولابردن ودوورخستنەوەی ناکۆکی ودووبەرەکی لە ڕیزەکانیان.
3: نابێت ململانێ بکرێت بەرامبەر کاربەدەست مەگەر کوفرێکی ئاشکرایان لێوە دەربچێت، ئەگەر کوفرێکی ئاشکرایان لێوە دەرکەوت ئەوا پێویستە ئینکارییان لێبکرێت وحەق سەربخرێت ئەگەر قوربانی هەرچییەک بێت.
4: حەرام بوونی دەرچوونی دژی کاربەدەستی فاسق وکوشتار لە دژیان، چونکە دەرچوون لە دژیان زیانی زۆرترە لە مانەوەی فسقەکەیان بۆیە کەمترین زیان جێبەجێ دەکرێت.
5: بەیعەتدان بە پێشەوای یەکەمی مسوڵمانان (خەلیفە) نادرێت مەگەر لە سەر بنەمانی ملکەچ بوون نەبێت بۆ فەرمانەکانی خوای گەورە.
6: گوێڕایەڵی پێشەوای یەکەمی مسوڵمانان (خەلیفە) لە چاکەدا واجبە ولە کاتی ئاسایی وناڕەحەتیدا ولە کاتی خۆشی وناخۆشیدا، وئەگەر پێچەوانەی هەوا وئارەزووی نەفسیش بێت.
7: ڕێزگرتن لە مافی کاربەدەستەکان، وپێویستە لە سەر خەڵکی گوێڕایەڵیان بن لە خۆشی وناخۆشیدا، ولە کاتی ئاسایی وناڕەحەتیدا وئەگەر شتێکیش بۆیان ببەن لە مافی خەڵکی.