Hadith: Mbega mwoba muzi ico ari co ukwandagaza umuntu "ghiiba?""; ingendanyi zari ng'aho ziraheza zishura ziti: "Ihibambewe! Imana Allah n'Intumwa yayo, ni Bo Bazi gusumba inyishu y'ico kibazo"; ica yishura iti: "Ni wewe kuyaga kuri mwenewanyu ivyo adakunda ko womuvugako

عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال:
«أَتَدْرُونَ مَا الْغِيبَةُ؟»، قَالُوا: اللهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، قَالَ: «ذِكْرُكَ أَخَاكَ بِمَا يَكْرَهُ»، قِيلَ: أَفَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ فِي أَخِي مَا أَقُولُ؟ قَالَ: «إِنْ كَانَ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدِ اغْتَبْتَهُ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ فَقَدْ بَهَتَّهُ».
[صحيح] - [رواه مسلم] - [صحيح مسلم: 2589]

Mu vyakiriwe na Abu Hurayra (Imana Allah Imwishimire) yavuze ko Intumwa y'Imana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti:
"Mbega mwoba muzi ico ari co ukwandagaza umuntu "ghiiba?""; ingendanyi zari ng'aho ziraheza zishura ziti: "Ihibambewe! Imana Allah n'Intumwa yayo, ni Bo Bazi gusumba inyishu y'ico kibazo"; ica yishura iti: "Ni wewe kuyaga kuri mwenewanyu ivyo adakunda ko womuvugako"; haca hagira ingendanyi ibaza ivuga iti: "Ubona gute mu gihe ivyo mvuga kuri mwenewacu, vyoba ari ivy'ukuri?"; ica yishura iti: "Mu gihe ivyo umuvugako vyoba ari ivy'ukuri, aho rero ni ho uzoba umwandagaje koko, nayo ivyo umuvugako nivyaba atari vyo, uzoba umwambitse ibara mu kumukorera inteba ishushe".
[صحيح] - [رواه مسلم] - [صحيح مسلم - 2589]

Explanation

Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) aratomora insiguro nyayo y'ukwandagaza umuntu kuziririjwe "ghiiba", ko ari ukuyaga ku mwislamu mutari kumwe ivyo adakunda ko umuyagako, vyaba ari ibijanye n'ukungene aremye canke uko ateye mu ngeso; nko kuba akanura imirazi, akoresha urwenge mu mirimo yiwe ya misiyose no kuba ari umubeshi ruhebwa, n'ibindi nk'ivyo bijanye n'indemo canke ingeso mbi afise, n'aho yoba koko ariko aremye canke ateye.
Nayo iyo nya ndemo canke inyifato amuvuzeko atariko aremye canke ateye, ico kiba ari ikizira kikaziririzwa cane gusumba ukumwandagaza "ghiiba", kikaba ari na co caha bita "buhtaani", bisigura kumwambika umuntu ibara mu kumukorera inteba ishushe mu kumuvuga uko atari.

Benefits from the Hadith

1. Ukwigisha neza kwaranze Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), ku buryo yigisha abicishije mu kubaza hanyuma akishura ku kibazo yabajije.
2. Urupfasoni rwiza rwaranze ingendanyi mu gihe ziri kumwe n'Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), aho zidashoboye kwishura ku kibazo, zigaca zivuga ziti: "Ihibambewe! Imana Allah n'Intumwa yayo, ni Bo Bazi gusumba inyishu y'ico kibazo".
3. Ukuvuga mu gihe umuntu adashoboye kwishura ku kibazo abajijwe ati: " Ihibambewe! Imana Allah (n'Intumwa yayo), ni Yo Izi (Bo Bazi) gusumba inyishu y'ico kibazo".
4. Amabwirizwa y'ikislamu akingira abantu mu kibano mu kubungabunga agateka no mu gutsimbataza ubuvandimwe hagati yabo.
5. Ukwandagaza umuntu, kirazira kikaziririzwa kiretse mu bihe bimwebimwe birekuwe mu ntumbero yo gushika ku gihambaye cane gusumba; nko gukingira umuntu akarenganyo, mu gihe uwarenganijwe yovuga uwamurenganije ku muntu ashoboye kumurenganura, maze akavuga ati: "Kanaka yandenganije", canke ati: "Kanaka yankoreye ibi n'ibi". Akandi karorero, ni nko guhanuza mu gihe co kurondera uwo mwubakana, umugenzi canke umubanyi mwiza, n'ibindi nk'ivyo.