ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੀਨ ਦੀ ਸਮਝ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ

عن معاوية رضي الله عنه قال: سمعت النبي صلى الله عليه وسلم يقول:
«مَنْ يُرِدِ اللهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ، وَإِنَّمَا أَنَا قَاسِمٌ، وَاللهُ يُعْطِي، وَلَنْ تَزَالَ هَذِهِ الْأُمَّةُ قَائِمَةً عَلَى أَمْرِ اللهِ، لَا يَضُرُّهُمْ مَنْ خَالَفَهُمْ، حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللهِ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 71]

ਮੁਆਵਿਆ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ) ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸੁਣਿਆ:
"ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੀਨ ਦੀ ਸਮਝ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਹੀ ਹੈ।ਇਹ ਉੱਮਤ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮ (ਦੀਨ) 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗੀ; ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਣਗੇ, ਇੱਥੋ ਤੱਕ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ (ਕਿਆਮਤ) ਆ ਜਾਵੇਗਾ।”
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري - 71]

ਵਿਆਖਿਆ

ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੀਨ (ਧਰਮ) ਦੀ ਸਮਝ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਹਨ — ਜੋ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਦੀ ਬਖਸ਼ੀ ਰੋਜ਼ੀ, ਇਲਮ (ਗਿਆਨ) ਆਦਿ ਮਿਹਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਕੀ ਸਭ ਤਾਂ ਸਾਧਨ ਹਨ ਜੋ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ। ਅੱਗੇ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉੱਮਤ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਦੀਨ 'ਤੇ ਕਾਇਮ (ਡਟੀ) ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਇਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਣਗੇ।

ਹਦੀਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚੋਂ

1. ਸ਼ਰੀਅਤੀ ਇਲਮ (ਦੀਨੀ ਗਿਆਨ) ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਵਜ਼ੀਲਤ (ਮਹੱਤਤਾ) ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ।
2. ਇਸ ਉੱਮਤ ਵਿੱਚ ਹੱਕ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਗਰੋਹ (ਟੋਲਾ) ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਉਸ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
3. ਦੀਨ ਦੀ ਸਮਝ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
4. ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਸੀ। ਉਂਜ ਆਪ ﷺ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ।