ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰੀ ਮੂਆਜ਼ ਨੇ ਉਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।ਆਖਰਕਾਰ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ

عن أنس بن مالك رضي الله عنه:
أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمُعَاذٌ رَدِيفُهُ عَلَى الرَّحْلِ قَالَ: «يَا مُعَاذُ بْنَ جَبَلٍ»، قَالَ: لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللهِ وَسَعْدَيْكَ، قَالَ: «يَا مُعَاذُ»، قَالَ: لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللهِ وَسَعْدَيْكَ، ثَلَاثًا، قَالَ: «مَا مِنْ أَحَدٍ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ صِدْقًا مِنْ قَلْبِهِ إِلَّا حَرَّمَهُ اللهُ عَلَى النَّارِ»، قَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ، أَفَلَا أُخْبِرُ بِهِ النَّاسَ فَيَسْتَبْشِرُوا؟ قَالَ: «إِذًا يَتَّكِلُوا». وَأَخْبَرَ بِهَا مُعَاذٌ عِنْدَ مَوْتِهِ تَأَثُّمًا.
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 128]

ਇਸ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ.

ਹਜ਼ਰਤ ਅਨਸ ਬਿਨ ਮਾਲਿਕ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ:
ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮੂਆਜ਼ ਬਿਨ ਜਬਲ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਵਾਰੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਬਿਠਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ: "ਏ ਮੂਆਜ਼ ਬਿਨ ਜਬਲ!"ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ! ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਫਰਮਾ-ਬਰਦਾਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।"ਫਿਰ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ,« ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰੀ ਮੂਆਜ਼ ਨੇ ਉਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।ਆਖਰਕਾਰ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਜੋ ਕੋਈ ਦਿਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਇਹ ਗਵਾਹੀ ਦੇਵੇ ਕਿ ‘ਅੱਲਾਹ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਮਾਬੂਦ ਨਹੀਂ’ ਅਤੇ ‘ਮੁਹੰਮਦ ﷺ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ਹਨ’, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਤੇ ਨਾਰ ਨੂੰ ਹਰਾਮ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।” ਮੂਆਜ਼ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਕੀ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਨਾ ਦਿਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ?" ਤਾਂ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਫਿਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਉਮੀਦ ਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ (ਅਤੇ ਅਮਲ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ)।" ਫਿਰ ਇਹ ਹਦੀਸ ਹਜ਼ਰਤ ਮੂਆਜ਼ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੱਸੀ, ਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਗੱਲ ਰੋਕ ਕੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਗੁਨਾਹ ਨਾ ਲੈ ਜਾਣ।
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري - 128]

ਵਿਆਖਿਆ

ਮੂਆਜ਼ ਬਿਨ ਜਬਲ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ, ਤਾਂ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ: **"ਏ ਮੂਆਜ਼!"** — ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਦਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਦੁਹਰਾਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਗੱਲ ਜੋ ਨਬੀ ﷺ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਹਰ ਵਾਰੀ ਮੂਆਜ਼ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ:**"ਲੱਬਬੈਕ ਯਾ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ਵਾ ਸਾਅਦੈਕ,"** ਅਰਥਾਤ: **"ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੱਦ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਰ ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿਜਾਤ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।"**
ਹਰ ਵਾਰੀ ਮੂਆਜ਼ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: **"ਲੱਬਬੈਕ ਯਾ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ਵਾ ਸਾਅਦੈਕ,"**ਅਰਥਾਤ: **"ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੱਦ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਰ ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿਜਾਤ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।"**
ਮੂਆਜ਼ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: **"ਕੀ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਰੱਖਣ?"**
ਤਾਂ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਨੂੰ ਡਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਲੋਕ ਇਸ (ਗੱਲ) 'ਤੇ ਹੀ ਆਸਰਾ ਨਾ ਕਰ ਲੈਣ ਅਤੇ ਅਮਲ ਘੱਟ ਨਾ ਕਰ ਦੇਣ।
ਇਸ ਲਈ ਮੂਆਜ਼ "ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ" ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ — ਸਿਵਾਏ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ — ਇਸ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਹ ਇਲਮ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੇ ਗੁਨਾਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ ਜਾਣ।

ਹਦੀਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚੋਂ

1. ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਦੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮੁਕਾਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਆਜ਼ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਦੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮੁਕਾਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਆਜ਼ "ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ" ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਵਾਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਿਠਾ ਲਿਆ — ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਇਨਕਸਾਰੀ (ਤੋਆਦੁਅ) ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ। ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਵਾਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਿਠਾ ਲਿਆ — ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਇਨਕਸਾਰੀ (ਤੋਆਦੁਅ) ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ।
2. ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦੇਣ ਦੀ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਆਜ਼ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੀਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਬੀ ﷺ ਦੀ ਗੱਲ ਵੱਲ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਫਰਮਾਉਣ ਲੱਗੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਮਕਮਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ।
3. "ਲਾਇਲਾਹ ਇੱਲਲਾਹ ਮੁਹੰਮਦੁਰ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ" ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇਖਲਾਸ ਨਾਲ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਕਹੇ — ਨਾ ਕਿ ਝੂਠ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿਚ।
4. ਤੌਹੀਦੀ ਲੋਕ ਜਹੰਨਮ ਦੀ ਆਗ ਵਿੱਚ ਸਦੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਜਹੰਨਮ ਵਿੱਚ ਵੜ ਵੀ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਫ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਜਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5. ਜੋ ਕੋਈ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
6. ਕਿਸੇ ਹਾਦੀਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਦੇ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਸਾਦ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇ।