ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਓ ਕਿ ਉਹ ਜਹੰਨਮ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜੰਨਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ।

عَنْ ‌أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ:
أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ افْتَقَدَ ثَابِتَ بْنَ قَيْسٍ، فَقَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللهِ، أَنَا أَعْلَمُ لَكَ عِلْمَهُ، فَأَتَاهُ فَوَجَدَهُ جَالِسًا فِي بَيْتِهِ، مُنَكِّسًا رَأْسَهُ، فَقَالَ: مَا شَأْنُكَ؟ فَقَالَ شَرٌّ، كَانَ يَرْفَعُ صَوْتَهُ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ، وَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، فَأَتَى الرَّجُلُ فَأَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ كَذَا وَكَذَا، فَرَجَعَ الْمَرَّةَ الْآخِرَةَ بِبِشَارَةٍ عَظِيمَةٍ، فَقَالَ: «اذْهَبْ إِلَيْهِ فَقُلْ لَهُ: إِنَّكَ لَسْتَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، وَلَكِنْ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 3613]

ਅਨਸ ਬਿਨ ਮਾਲਿਕ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ) ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ:
ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਸਾਬਿਤ ਬਿਨ ਕੈਸ (ਰ.) ਨੂੰ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ। ਸੋ, ਉਹ ਸਾਬਿਤ ਬਿਨ ਕੈਸ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਬੈਠੇ ਦੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਬਿਤ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਕ ਅਮਲ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਉਹ ਜਹੰਨਮ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਪਸ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਹੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਜੋ ਸਾਬਿਤ ਬਿਨ ਕੈਸ (ਰ.) ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ: "ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਓ ਕਿ ਉਹ ਜਹੰਨਮ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜੰਨਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ।"
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري - 3613]

ਵਿਆਖਿਆ

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਸਾਬਿਤ ਬਿਨ ਕੈਸ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੂੰ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ; ਤਾਂ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਕਿਉਂ ਹੈ। ਸੋ, ਉਹ ਆਦਮੀ ਸਾਬਿਤ ਬਿਨ ਕੈਸ (ਰ.) ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਝੁਕਾਏ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪੀੜ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਬੀ ﷺ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਅਮਲ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਉਹ ਜਹੰਨਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵੇਗਾ।
ਤਾਂ ਉਹ ਆਦਮੀ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਦੱਸਿਆ; ਤਾਂ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਬਿਤ ਬਿਨ ਕੈਸ ਕੋਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦੇਵੇ ਕਿ ਉਹ ਜਹੰਨਮੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਜੰਨਤੀ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਅਤੇ ਅੰਸਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ (ਉਪਦੇਸ਼ਕ) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਹਦੀਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚੋਂ

1. ਸਾਬਿਤ ਬਿਨ ਕੈਸ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ) ਦੀ ਫ਼ਜ਼ੀਲਤ (ਮਹੱਤਤਾ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਿ ਉਹ ਜੰਨਤੀ ਹਨ।
2. ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਆਪਣੇ ਸਹਾਬਾ (ਸਾਥੀਆਂ) ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
3. ਸਹਾਬਾ ਕਰਾਮ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁਮ) ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਮਲ (ਕਰਮ) ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ।
4. ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ﷺ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਅਦਬ (ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ/ਸਲੀਕਾ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪ ﷺ ਦੀ ਵਫਾਤ (ਮੌਤ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਦੀ ਹਦੀਸ ਸੁਣਨ ਵੇਲੇ ਆਵਾਜ਼ ਹੌਲੀ ਰੱਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।