ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਨੇ ਨੇਕੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ (ਦੇ ਅਮਲ) ਲਿਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨੇਕੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਕਰ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਨੇਕੀ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਤੇ ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਲਈ 10 ਨੇਕੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 700 ਗੁਣਾ ਤੱਕ, ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਨੇਕੀ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਤੇ ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਗੁਨਾਹ (ਬੁਰਾਈ) ਹੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।
عن ابن عباس رضي الله عنهما
عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا يَرْوِي عَنْ رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ: قَالَ: «إِنَّ اللهَ كَتَبَ الْحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئَاتِ، ثُمَّ بَيَّنَ ذَلِكَ، فَمَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَهَا اللهُ لَهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً، فَإِنْ هُوَ هَمَّ بِهَا فَعَمِلَهَا كَتَبَهَا اللهُ لَهُ عِنْدَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ، إِلَى أَضْعَافٍ كَثِيرَةٍ، وَمَنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَهَا اللهُ لَهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً، فَإِنْ هُوَ هَمَّ بِهَا فَعَمِلَهَا كَتَبَهَا اللهُ لَهُ سَيِّئَةً وَاحِدَةً».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 6491]
المزيــد ...
ਹਜ਼ਰਤ ਅਬਦੁੱਲਾਹ ਇਬਨ ਅੱਬਾਸ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁਮਾ ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ:
ਨਬੀ ਅਕਰਮ ﷺ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੱਬ ਵੱਲੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਰਮਾਇਆ: " ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਨੇ ਨੇਕੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ (ਦੇ ਅਮਲ) ਲਿਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨੇਕੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਕਰ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਨੇਕੀ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਤੇ ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਲਈ 10 ਨੇਕੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 700 ਗੁਣਾ ਤੱਕ, ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਨੇਕੀ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਤੇ ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਉਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਗੁਨਾਹ (ਬੁਰਾਈ) ਹੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।"
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري - 6491]
ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ﷺ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨੇਕੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ (ਤਕਦੀਰ ਵਿੱਚ) ਲਿਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਫੇਰ ਦੋ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ:
ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੋਈ ਨੇਕੀ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਨੇਕੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਸ ਨੇਕੀ ਨੂੰ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਦਸ ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੱਤ ਸੌ ਗੁਣਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਨੇਕੀਆਂ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨੇਕੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਵਾਧਾ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਖਲਾਸ (ਸੱਚੀ ਨਿਸ਼ਠਾ), ਅਤੇ ਉਸ ਕੰਮ ਤੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲਾਭ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੁਰਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਨੇਕੀ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਬੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ (ਉਤਸੁਕਤਾ) ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਹੱਥ ਨਾ ਲਗਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ (ਸਮਰੱਥਾ) ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਤੇ ਉਹ ਬੁਰਾਈ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਬੁਰਾਈ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਦੀਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚੋਂ
- ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਨੇ ਇਸ ਉੱਮਤ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਰਹਿਮਤ (ਕਿਰਪਾ) ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨੇਕੀਆਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਜੋ ਕੇ ਲਿਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਵਧਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦਾ।
- ਇਨਸਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਅਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ।
- ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ, ਰਹਿਮ ਅਤੇ ਇਹਸਾਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਨੇਕੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਨੇਕੀ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ
ਹੋਰ
- ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਰਖੀ ਗਈ ਹੈ
- ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਹੇ ਲੋਕੋ! ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਲਾਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਬੂਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਮੋਮਿਨਾਂ (ਈਮਾਨ ਵਾਲਿਆਂ) ਨੂੰ ਉਹੀਓ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੇ ਰਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
- ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਮੈਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਥੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣਾ ਨਾ ਪਵੇ। ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਤੂੰ ਕਹਿ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਲਾਹ 'ਤੇ ਈਮਾਨ ਲਿਆਇਆ, ਫਿਰ ਉਸ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਡਟਿਆ ਰਹਿ।
- ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: **“ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਭਲਾਈਆਂ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਿਸਨੇ ਕਿਸੇ ਭਲਾਈ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਭਲਾਈ ਵਜੋਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਭਲਾਈ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਕੀਤਾ, ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸੌ ਗੁਣਾ ਤੱਕ ਭਲਾਈਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਕਿਸੇ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਭਲਾਈ ਵਜੋਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਕੀਤਾ, ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਬੁਰਾਈ ਵਜੋਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।”**
- ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: **“ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗ ਦਾ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰਾ ਬੰਦਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨੇਕੀ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸ ‘ਤੇ ਫਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਬੰਦਾ ਨਫ਼ਲ (ਵਾਧੂ) ਅਮਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੱਕੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਕਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅੱਖ ਜੋ ਉਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਜੋ ਉਹ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਟਾਂਗ ਜੋ ਉਹ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਦੁਆ ਮੰਗੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਵਾਂਗਾ।”**
- ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਲਾਹ ਨਾਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਲ ਵੱਲ, ਪਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਅਤੇ ਅਮਲਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
- ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਅੱਲਾਹ ਜ਼ਾਲਮ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ (ਉਸਨੂੰ ਢੀਲਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ), ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਕੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ।