Hadith: ((مسوگه‌ر حه‌لال یێ ئاشكه‌رایه‌ و حه‌رام ژی یێ ئاشكه‌رایه‌

عن النُّعمان بن بَشير رضي الله عنه قال: سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ -وَأَهْوَى النُّعْمَانُ بِإِصْبَعَيْهِ إِلَى أُذُنَيْهِ-:
«إِنَّ الْحَلَالَ بَيِّنٌ وَإِنَّ الْحَرَامَ بَيِّنٌ، وَبَيْنَهُمَا مُشْتَبِهَاتٌ لَا يَعْلَمُهُنَّ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ، فَمَنِ اتَّقَى الشُّبُهَاتِ اسْتَبْرَأَ لِدِينِهِ وَعِرْضِهِ، وَمَنْ وَقَعَ فِي الشُّبُهَاتِ وَقَعَ فِي الْحَرَامِ، كَالرَّاعِي يَرْعَى حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكُ أَنْ يَرْتَعَ فِيهِ، أَلَا وَإِنَّ لِكُلِّ مَلِكٍ حِمًى، أَلَا وَإِنَّ حِمَى اللهِ مَحَارِمُهُ، أَلَا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً، إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، أَلَا وَهِيَ الْقَلْبُ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح مسلم: 1599]

ژ نوعمانێ کوڕێ بەشیری (خودێ ژێ ڕازی بیت) گۆت: من گوهـ ل پێغەمبەرێ خودێ (صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن) بوو دگۆت - و نوعمانی ب هه‌ردوو تبلێن خۆ ئاماژە ب گوهێن خۆ کر -:
((مسوگه‌ر حه‌لال یێ ئاشكه‌رایه‌ و حه‌رام ژی یێ ئاشكه‌رایه‌، د ناڤبه‌را وان هه‌ردووكان ژیدا هنده‌ك كارێن نه‌ئاشكه‌را هه‌نه‌ كو گه‌له‌ك كه‌س وان نزانن، ڤێجا هه‌ر كه‌سێ خۆ ژ كارێن نه‌ئاشكه‌را بپارێزیت؛ ئه‌ڤه‌ وی دینێ خۆ و نامویسا خۆ پاراست، و هه‌ر كه‌سێ بكه‌ڤیته‌ د ناڤ واندا؛ ئه‌ڤه‌ ئه‌و كه‌ڤته‌ د ناڤ حه‌رامییێدا. وه‌كی شڤانی ده‌مێ په‌زێ خۆ ل دۆر پاوانی دچه‌رینیت، نێزیكه‌ ئه‌ڤ په‌زه‌ بچیته‌ د ناڤدا و بچه‌رینیت، بزانن كو هه‌ر مه‌لكه‌كی پاوانه‌ك هه‌یه‌ و پاوانێ خودێ ژی ئه‌و تشتن یێن وی حه‌رام كرین، بزانن كو پارچه‌یه‌ك د له‌شیدا هه‌یه‌؛ ئه‌گه‌ر باش بوو؛ له‌ش هه‌می دێ باش بیت و ئه‌گه‌ر خراب بوو؛ له‌ش هه‌می دێ خراب بیت، ئه‌و پارچه‌ ژی دله‌)).
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح مسلم - 1599]

Explanation

پێغەمبەر (صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن) بناخه‌یه‌كێ گشتی د تشتاندا دیار دکەت و کو ئەڤ تشتە د شەریعه‌تیدا بۆ سێ پشكان دابەش دبن: حەلالەکێ دیار و ئاشكه‌را، حەرامەکێ دیار و ئاشكه‌را و تشتێن جهێ گومانێ کو حوکمێ وان یێ ئاشکەرا نینە ژ لایێ حەلالی و حەرامییێڤە و گەلەك ژ خەلکی حوکمێ وان نزانن.
ڤێجا هەر کەسێ ئەو تشتێن گومانلێکری هێلان؛ دینێ وی ب دویرکەڤتن ژ کەڤتنا د ناڤ حەرامییێدا پاراستی دمینیت، نامویسا وی ژی ژ گۆتنێن خەلکی پاراستی دمینیت ب وێ چەندێ یا کو ژ بەر کرنا ڤی تشتێ گومانلێکری وی پێ عه‌یبدار دکەن. و هەر کەسێ خۆ ژ تشتێن گومانلێکری نەپاراست؛ ئه‌ڤه‌ وی نەفسا خۆ ئێخستە د مەترسییێدا، ڤێجا یان ب کەڤتنا د ناڤ حەرامییێدا، یان ژی ب وێ چه‌ندێڤە خەلك دێ به‌حسێ نامویسا وی كه‌ت. پێغەمبەرێ خودێ (صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن) نموونەیەك ئینا داکو ڕه‌وشا وی كه‌سێ تشتێن گومانلێکری دکەت دیار بکەت و کو ئەو وەك وی شڤانییە یێ په‌زێ خۆ ل نێزیك ئه‌رده‌كی دچه‌رینیت کو خودانێ وی ئه‌ردی ئه‌و ئه‌رد یێ پاراستی و پاوان و چه‌په‌ره‌كێ بۆ دانای، ڤێجا نێزیکە کو په‌زێ ڤی شڤانی بچیته‌ د ناڤ ڤی ئه‌ردیدا و ڤی پاوانی ده‌رباز بكه‌ت ژ بەر نێزیکبوونا وان ژ وی، هەر ب وی شێوەی یێ تشتێ گومانلێکری دکەت، ئه‌و ب وێ چەندێ یێ نێزیکی حەرامییێ دبیت و نێزیکە بكه‌ڤیته‌ تێدا. پاشی پێغەمبەری (صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن) گۆت کو د لەشیدا پارچەکا گۆشتی هەیە (کو ئەو ژی دلە) ب چاکییا وێ پارچێ؛ لەش چاك دبیت، و ب خرابییا وێ پارچێ؛ له‌ش خراب دبیت.

Benefits from the Hadith

1. هاندان بۆ هێلانا تشتێ گومانلێکری، ئه‌وێ کو حوکمێ وی دیار نەبووی.