ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: “ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਮੇਰੀ ਉਮਤ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ, ਭੁੱਲ ਅਤੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ‘ਤੇ ਜਬਰ ਕਰਕੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ:
«إنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ لِي عَنْ أُمَّتِي الخَطَأَ وَالنِّسْيَانَ وَمَا اسْتُكْرِهُوا عَلَيْهِ».
[قال النووي: حديث حسن] - [رواه ابن ماجه والبيهقي وغيرهما] - [الأربعون النووية: 39]

ਇਸ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ.

ਅਬਨ ਅਬਾਸ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:
“ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਮੇਰੀ ਉਮਤ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ, ਭੁੱਲ ਅਤੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ‘ਤੇ ਜਬਰ ਕਰਕੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”
[قال النووي: حديث حسن] - [رواه ابن ماجه والبيهقي وغيرهما] - [الأربعون النووية - 39]

ਵਿਆਖਿਆ

ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਤ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ: **ਪਹਿਲਾ:** ਗਲਤੀ (ਖ਼ਤਾਅ), ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਰਾਦੇ ਹੋਵੇ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰੇ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਉਸਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। **ਦੂਜਾ:** ਭੁੱਲ (ਨਿਸ਼ਿਆਨ), ਜੋ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੇ, ਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੈ। **ਤੀਜਾ:** ਜਬਰ (ਇਕ੍ਰਾਹ) — ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜੋ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਇਸ ਜਬਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਪਾਪ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਦੀਸ ਦਾ ਮੌਜ਼ੂ ਬੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰੱਬ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਕਰਨ ਬਾਰੇ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਅਲ্লাহ ਨੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਤੇ ਜੇ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਖਲੂਕ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਿਆ (ਖ਼ੂਨ-ਬਹਾ) ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਡੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਹਦੀਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚੋਂ

1. ਅੱਲਾਹ -ਅਜ਼ਜ਼ਾ ਵ ਜੱਲ- ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਲੁਤਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗੁਨਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗੁਨਾਹ ਦਾ ਬੋਝ ਉਠਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
2. ਨਬੀ ਮੁਹੰਮਦ ﷺ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੰਮਤ ਉੱਤੇ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਫ਼ਜ਼ਲ।
3. ਗੁਨਾਹ ਦਾ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹੁਕਮ ਜਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਵੁਜ਼ੂ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇ ਕਿ ਉਹ ਪਾਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਗੁਨਾਹ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੁਜ਼ੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
4. ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਗੁਨਾਹ ਮੁਆਫ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਜ਼ਬਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਧਮਕੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ।