Ҳадис: Қалам (навиштани амалҳои онон ба воситаи фариштагон) аз се нафар бардошта шудааст: Аз хоб, то ин ки бедор шавад, аз кӯдак, то ин ки ба балоғат бирасад, аз девона, то ин ки ақлаш баргардад

عن علي رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال:
«رُفِعَ الْقَلَمُ عن ثلاثة: عن النائم حتى يَسْتَيْقِظَ، وعن الصبي حتى يَحْتَلِمَ، وعن المجنون حتى يَعْقِلَ».
[صحيح] - [رواه أبو داود والترمذي والنسائي في الكبرى وابن ماجه وأحمد] - [سنن أبي داود: 4403]

Аз Алӣ (разияллоҳу анҳу) ривоят аст, ки Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуданд:
"Қалам (навиштани амалҳои онон ба воситаи фариштагон) аз се нафар бардошта шудааст: Аз хоб, то ин ки бедор шавад, аз кӯдак, то ин ки ба балоғат бирасад, аз девона, то ин ки ақлаш баргардад."
[Саҳеҳ] - [رواه أبو داود والترمذي والنسائي في الكبرى وابن ماجه وأحمد] - [Сунани Абудовуд - 4403]

Шарҳ

Паёмбари Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) хабар доданд, ки таклиф (яъне масъулият ва мукаллаф будан барои ибодатҳо) бар сари ҳамаи фарзандони Одам воҷиб аст, ба ҷуз аз се гурӯҳ:
Кӯдаки хурдсол, то вақте ки бузург шавад ва ба балоғат расад.
Девона, ки ақлашро аз даст додааст, то вақте ки ақлаш баргардад.
Хобида, то вақте ки бедор шавад.
Бинобар ин таклиф (воҷиботи шаръӣ) аз онҳо бардошта шудааст, агар онҳо амали гуноҳе анҷом диҳанд, барояшон навишта намешавад. Аммо барои кӯдаки хурдсол корҳои хубаш навишта мешаванд, вале барои девона ва хобида не, зеро онҳо дар ҳолате қарор доранд, ки ибодаташон саҳеҳ нест, чун ки ақлу эҳсос надоранд.

Аз фоидаҳои ҳадис

1. Аз даст додани қобилияти инсон метавонад аз се сабаб бошад: хоб, ки ӯро аз бедор шудан барои иҷрои фарзҳо маҳрум мекунад, ҷавонӣ ва кӯдакӣ, ки дар ин давраҳо қобилият намебошад, ё маъюбияти ақлӣ, ки функсияҳои ақлиро халалдор мекунад, ё ҳолатҳои ба ин монанд, мисли мастӣ. Онҳое, ки тасаввур ва дарки дурусти худро аз даст медиҳанд, бо яке аз ин се ҳолат қобилияташон бекор мешавад. Худованд бо адлу меҳрубонӣ ва карами худ, аз таҷовуз ва кӯтоҳие, ки дар ҳаққи Аллоҳ Таъоло аз онҳо ба вуҷуд ояд, онҳоро мебахшад ва муҷозот намекунад.
2. Гуноҳони онҳо навишта намешаванд, аммо ин маънои онро надорад, ки баъзе ҳукмҳои дунёвӣ бар онҳо ворид намешаванд; масалан, агар девона касеро бикушад, ҷавобгар нест ва кафорат надорад, вале сарпарасти ӯ бояд дияро пардохт кунад.
3. Балоғат се нишона дорад: баромадани манӣ, бо эҳтилом ё ғайри он; рӯйидани мӯйи шармгоҳ; расидан ба синни понздаҳсолагӣ, барои зан нишонаи чаҳорум илова шудааст, ки он ҳайз аст.
4. Имом Субкӣ мегӯяд: "Сабӣ" Кӯдаки хурдсол аст ва дигарон гуфтанд: Кӯдак дар шиками модар бошад, "ҷанин" ном дорад, вақте таваллуд шуд, "сабӣ" мешавад, вақте аз ширхорагӣ ҷудо шуд, то ҳафтсолагӣ "ғулом" аст. Пас то даҳсолагӣ навҷавон мешавад, то понздаҳсолагӣ "ҳазур" (ҷавони тануманд) ном дорад. Он чи ба таври қатъӣ тасдиқ шудааст, ин аст, ки дар ҳамаи ин ҳолатҳо кӯдак "сабӣ" номида мешавад. Ин суханро Суютӣ гуфтааст.