Hadith: n ye min to aw ye a ye to o kan, mànton dɔw y'aw kɔn u halakila ɲininkali kama an'u ka Nabiɲumanw fɔkɔɲɔgɔyali

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ:
«دَعُونِي مَا تَرَكْتُكُمْ، إِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِسُؤَالِهِمْ وَاخْتِلَافِهِمْ عَلَى أَنْبِيَائِهِمْ، فَإِذَا نَهَيْتُكُمْ عَنْ شَيْءٍ فَاجْتَنِبُوهُ، وَإِذَا أَمَرْتُكُمْ بِأَمْرٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 7288]

A minɛna abi hureyirata la Ala diɲɛna a ma, a y'a minɛ kira la nɛɛma ni kisi b'a ye kira ko:
<< n ye min to aw ye a ye to o kan, mànton dɔw y'aw kɔn u halakila ɲininkali kama an'u ka Nabiɲumanw fɔkɔɲɔgɔyali, ni n y'a bàli ko min na aw y'aw yɔrɔ janya o la, ni n y'aw yamaruya ko min na aw y'o kɛ aw se damayira la>>.
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري - 7288]

Explanation

Kira y'a lakalen nɛɛma ni kisi b'a ye k'a fɔ silamɛ sariya bɛ tilan ka taa sàba ye: mànkunkɛra min kan, bàlili kɛra min na, ani yamaruyakow.
Min ye fɔlɔ ye: sariya jera min kan: kiti ma di o kan, wa kow lasulu ye waajibibaliya de ye; Kira ka waati kisi b'a ye, mankun tun ye waajibi de ye ko kɛbaliya kiti ɲininkali la, siran kama Ala ka na a diyagoya wali k'a haramuya, Ala y'o to yen hinɛ de kama a ka jɔnw na, Min ye kira faatulen kɔfɛ ye kisi b'a ye, ni ɲininkali kɛra kunnafoni ɲini kama wali kalan diinɛ kunkan o dàgàlen wa o ɲininendo fana, n'a kɛra gɛlɛya wali dɔ la dɛsɛni kama o haramuyalen o de ye ɲininkali toli laɲini ye hadisa n na; k'a d'a kan o bɛ sɛ ka laseeli kɛ ka taa isiraila kabila màntonw ta ɲɔgɔn ma, tumamin u ɲamaruyala ka Mìsì kantigɛ n'u tun ye fɛn wo fɛn kantigɛ o tun bɛ wàsà kɛ, n ka u ye gɛlɛya kɛ gɛlɛya kɛra u kan.
A filanan: bàlikow; o ye: min tobaga bɛ bàraji sɔrɔ a kɛbaga bɛ ɲankata, olu bɛɛ yɔrɔmanjanyali bɛ diyagoya.
A sabanan: yamarukow; o ye min waleyabaa bɛ bàràji sɔrɔ, a to baa bɛ ɲankata, o Waleyali bɛ diyagoya a kan se damayira la.

Benefits from the Hadith

1. Màgo bɛ jɔ min na kɔsɛbɛ sogolali kan ka kɛ o de la, màgo tɛ jɔ min na waati min k'o to yen, ani yɛrɛsogolabaliya ni ɲininkali ye min wale ma kɛ.
2. Ɲininkali haramuyali a dɔla min bɛ kɛ gɛlɛya ye, ani ka sika bonda dayɛlɛn min bɛ fɔkɔɲɔgɔnya caama naati.
3. Yamaruya ka kɔnkow bɛɛ tó; k'a d'a kan gɛlɛya t'a toli la, o de la bàlili kɛra a la bakuraba la.
4. Yamaruya ka wale yamaruyalen kɛ se damayira la; k'a d'a kan a kɛli bɛ sɛ ka gɛlɛya wali a waleyabaa bɛ dɛsɛ a kɛli la; o de la a Waleyali yamaruya la se damayira la.
5. Bàlili ka bɔ ɲininkali caman ma, dɔnnibagaw ye ɲininkali tila ka taa sìgiyɔrɔma fila: a fɔlɔ: min kɛra dɔnniyaɲini sira fɛ màgo bɛ jɔ min na, o yamaruyalen wa o nɔɔniya dɔ ye sahabaw ka ɲininkali ye, a filanan: min kɛra gɛlɛya ni dɛsɛɲini kama, bàlili kɛra o de la.
6. Ni mànton n lasɔmili u ka Nabiɲuman fɔkɔɲɔgɔnya la, i n'a fɔ a ye mànton tɛmɛnenw sɔrɔ cogoya min.
7. Ɲininkali caman nàfa tɛ min na ani Nabiɲumanw fɔkɔɲɔgɔnya ye halaki sababu dɔ ye, kɛrɛnkɛrɛnnenyala kow minnu tɛ sɛ ka kɛ, misali la: ko dògòlenw masalaw mɔgɔ tɛ min dɔn ni Ala tɛ, ani kiyama lahalayaw.
8. Bàlili ka bɔ ɲininkali gɛlɛnw ma, Awuzai ko: ni Ala y'a laɲini k'a ka jɔn jɛ dɔnni barika la, a bɛ ɲininkali gɛlɛnw kerun a nɛn kan, ne y'a mɔgɔw ye dɔnni caman t'u la. Wahabu den fana ko: ne y'a mɛ maliki bɛ k'a fɔ: sɔsɔli dɔnni na o bɛ taa ni dɔnni nɔɔrɔ ye ka bɔ mɔgɔ dusukun na.