Hadith: ni mɔgɔ min ye ne ka jɔn ɲuman (waliyu)dɔ tɔɔrɔ n b'o kɛlɛ, wa ne ka jɔn tɛ gɛrɛ ne la ni fɛn ye min kadi ne ye ka tɛmɛ n ye min faridaya a kan

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ:
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ قَالَ: مَنْ عَادَى لِي وَلِيًّا فَقَدْ آذَنْتُهُ بِالحَرْبِ، وَمَا تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبْدِي بِشَيْءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمَّا افْتَرَضْتُ عَلَيْهِ، وَمَا يَزَالُ عَبْدِي يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّوَافِلِ حَتَّى أُحِبَّهُ، فَإِذَا أَحْبَبْتُهُ: كُنْتُ سَمْعَهُ الَّذِي يَسْمَعُ بِهِ، وَبَصَرَهُ الَّذِي يُبْصِرُ بِهِ، وَيَدَهُ الَّتِي يَبْطِشُ بِهَا، وَرِجْلَهُ الَّتِي يَمْشِي بِهَا، وَإِنْ سَأَلَنِي لَأُعْطِيَنَّهُ، وَلَئِنِ اسْتَعَاذَنِي لَأُعِيذَنَّهُ، وَمَا تَرَدَّدْتُ عَنْ شَيْءٍ أَنَا فَاعِلُهُ تَرَدُّدِي عَنْ نَفْسِ المُؤْمِنِ، يَكْرَهُ المَوْتَ وَأَنَا أَكْرَهُ مَسَاءَتَهُ».
[صحيح] - [رواه البخاري] - [صحيح البخاري: 6502]

A minɛna abi hureyirata la Ala diɲɛna a ma a ko :
Kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye: << i k'a dɔn Ala ko:ni mɔgɔ min ye ne ka jɔn ɲuman (waliyu)dɔ tɔɔrɔ n b'o kɛlɛ, wa ne ka jɔn tɛ gɛrɛ ne la ni fɛn ye min kadi ne ye ka tɛmɛ n ye min faridaya a kan, ne ka jɔn ma kɛ a bɛ ka gɛrɛ ne la ni nafila ye fo n b'a kànu, ni n y'a kànu : n bɛ k'a tulo ye a bɛ lamɛli kɛ ni o min ye, n bɛ k'a ɲɛ ye a bɛ yeli kɛ ni min ye, a n'a tɛgɛ a bɛ tàli kɛ ni o min ye, a n'a sen a bɛ tagama ni o min ye, n'a ye n deli n b'a sɔn, n'a ye tàngaɲini ɲini n fɛ n b'a tànga. Ne tɛ kinikini n ka foyi kɛli la ka tɛmɛ limaniyajɔn ni bɔli kan, a bɛ saya kɔn ne fana bɛ a dèkùnni kɔn >>.
[صحيح] - [رواه البخاري] - [صحيح البخاري - 6502]

Explanation

Kira ye kibaruyali kɛ nɛɛma ni kisi b'a ye hadisa kudusi la ko Ala ko sebaaya bɛɛ tìgi: Ni mɔgɔ min ye ne ka jɔn ɲuman dɔ tɔɔrɔ k'a la dimi k'a funu n b'o ladɔnniya k'a kɛlɛli laseeli kɛ a ye.
Waliyu ye: limaniyajɔn min bɛ siran Ala ɲɛ, limaniya ni alaɲɛsiranyɛ hakɛ min bɛ jɔn na a bɛ niyɔrɔ sɔrɔ n'o hakɛ de ye walijuya la Ala yɔrɔ, Silamɛ tɛ gɛrɛ a ma la ni foyi ye min kadi Ala ye ka tɛmɛ a ka ko faridayalen ni waajibiko kan a kan, ka bɔ bàtow la ani haramukow toli, silamɛ ma kɛ a bɛ ka gɛrɛ a ma la ni nafila ye k'a fàra farida kan; f'a bɛ Ala ka kànu sɔrɔ. Ni Ala y'a kànu, Ala b'a bɛn sen ma ni fɛn naani n na:
A b'a bɛn sen ma a ka mɛtaw la, a tɛ fɛn mɛ fo min ye Ala diɲɛko ye.
A b'a bɛn sen ma a ka yeetaw la, a tɛ fɛn lajɛ fo min ye Ala diyaɲɛko ye wa a bɛ dìɲɛ min ma.
A b'a tɛgɛ bɛn sen ma, a tɛ fɛn baara n'a tɛgɛ ye fo Ala diɲɛ ko.
A b'a sen bɛn sababa ma, a bɛ taa Ala diɲɛmayɔrɔ dɔrɔn de la, a tɛ taa yɔrɔ la fo hɛɛrɛ ma yɔrɔ.
O n'a ta bɛɛ, n'a ye Ala ɲininka fɛn dɔ la Ala b'a di a ma, a bɛ kɛ min ka duwawu bɛ jaabi, wa n'a ye tànga ɲini Ala fɛ ka ɲɛsin a ma tànga ɲini kosɔn, màsa sanuman b'a tànga k'a kisi a siranko ɲɛ.
O kɔfɛ Alakɔrɔtalen ko: Ne tɛ kinikini n ka kokɔlen foyi la ka tɛmɛ limaniyajɔn ni bɔli kan a hinɛ kama; k'a d'a kan a bɛ sàya kɔn dimi min bɛ sàya la, ko min bɛ limaniyajɔn tɔrɔ Ala b'o kɔn.

Benefits from the Hadith

1. Ni ye hadisa ye kira ye min lakalen ka bɔ a ma yɔrɔ, a bɛɛ weele ko hadisa (bawa) dànbeyalen ka taa Ala ma wali Ala ka kuma, a le de kaɲɛ n'a kɔrɔ bɛɛ bɔra Ala yɔrɔ, kurana kɛrɛnkɛrɛnko t'a la o min bɛ sɔrɔ kurana dɔrɔn na, ka bɔ bàràji sɔrɔli la a kalantɔla, ani sanuya a ye, an'a ka dɛsɛkow n'a kabakow o n'a ɲɔgɔnnaw.
2. Bàlili ka bɔ Ala ka mɔgɔɲumanw tɔɔrɔli ma, an'u kànuni ɲinini, an'u fusamanciya dɔnni.
3. Ala juguw kɔnni yamaruyali an'u tuguɲɔgɔnyali haramuyali.
4. Ni mɔgɔ min y'a yɛrɛ weele ko Ala ka mɔgɔɲuman k'a sɔrɔ a tɛ ka tùgù a ka sariyaw kɔ o ye wiyafɔla de ye.
5. Mɔgɔɲumanya bɛ sɔrɔ ni waajibikow kɛli de ye ani haramukow bilali.
6. Ala k'a ka jɔn tànu k'a ka duwawu jaabi o sababu dɔ ye nafilakow Waleyali ye waajibikow kɔfɛ ani haramukow toli.
7. Ala ka jɔn ɲumanw bonya n'u jɔyɔrɔ kɔrɔtali.