Hadisa: i k'a dɔn Ala n'a kira ye dɔlɔ feereli haramuya, ani jufa ni boliw

عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ عَامَ الفَتْحِ وَهُوَ بِمَكَّةَ:
«إِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ حَرَّمَ بَيْعَ الخَمْرِ، وَالمَيْتَةِ وَالخِنْزِيرِ وَالأَصْنَامِ»، فَقِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ شُحُومَ المَيْتَةِ، فَإِنَّهَا يُطْلَى بِهَا السُّفُنُ، وَيُدْهَنُ بِهَا الجُلُودُ، وَيَسْتَصْبِحُ بِهَا النَّاسُ؟ فَقَالَ: «لاَ، هُوَ حَرَامٌ»، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ ذَلِكَ: «قَاتَلَ اللَّهُ اليَهُودَ إِنَّ اللَّهَ لَمَّا حَرَّمَ شُحُومَهَا جَمَلُوهُ، ثُمَّ بَاعُوهُ، فَأَكَلُوا ثَمَنَهُ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 2236]

A minena abudala den jabiri la Ala diɲɛna u fila ma a ko: n y'a mɛ kira da nɛɛma ni kisi b'a ye, a bɛ k'a fɔ makan dayɛlɛn san makan kɔnɔ:
<< i k'a dɔn Ala n'a kira ye dɔlɔ feereli haramuya, ani jufa ni boliw>> dɔ ko: yaa Ala ka ciden, i bɛ mun fɔ jufa kɛn kiti la, jilakurunw ni golow bɛ mùn n'a ye, ka fitinɛ yelen mɛnɛ n'a ye? A ko kisi b'a ye: << haramu don>>,a ko o kɔfɛ tugun: << Ala ye yahudiyaw danka, tuma min a y'a kɛn haramuya u kan u y'a jà, o kɔfɛ k'a feere, k'a wari dun >>.
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري - 2236]

Hadisa Ɲɛfɔli

Abudala den jabiri y'a mɛ kira da Ala diɲɛna u fila ma a bɛ k'a fɔ makan dayɛlɛ san, makan kɔnɔ: i k'a dɔn Ala n'a kira ye dɔlɔ feereli haramuya, ani jufa ni boliw, dɔ ko: yaa Ala ka ciden, y'ali a dàgàlen an ka jufa kɛn feere wa? K'a d'a kan jikankurun ni golow bɛ mùn n'a ye, wa mɔgɔw b'u jà n'a ye u ka fitinayelenbaraw la, kira ko, ayi, a feereli ye haramun ye, o kɔfɛ a ko nɛɛma ni kisi b'a ye : Ala ye yahudiyaw halaki k'u danga; tuma min Ala ye baganw kɛn haramuya u y'a yelen, o kɔfɛ u y'a kɛn feere k'a wari dun.

hadisa n nafaw dɔ ye:

1. Nawawi ko: jufa ni dɔlɔ ni lɛɛ: dɔnnibaw bɛɛ bɛnna u kɛlɛnkɛlɛnna bɛɛ haramuyali kan.
2. Karamɔgɔ Kaadi ko: ni hadisa n y'a yira ko fɛn min dunni tɛ dàgà wali ka nàfà kɛ n'a ye o feereli tɛ dàgà, wa a wari dunni tɛ dàgà, i n'a fɔ a bɛ kɛn kofɔlen n la hadisa n na cogomin.
3. Hajari den ko: ni hadisa n bɛ tàli kɛ kɔrɔ caman na, dɔnnibaa caman ko kira ka kumakan" haramu do " laɲini ye : feereli de ye, yɛrɛnafa n'a ye o ko tɛ.
4. Fɛɛrɛ min bɛ haramuko dɔ halalaya o ye ko cɛnnen ye.
5. Nawawi ko: dɔnnibaw ko: jufamafɛn feereli haramuyali bakuruba kɔrɔ b'a yira ko kafiri su feereli ye haramun ye n'u y'a su sànni ɲini, wali k'a nɔɔnabila, a nana hadisa la: k'a fɔ abudala den nawufala makuzimika don, silamɛw y'a fàga dingɛbaa kɛlɛn don, kafiriw y'a fure ɲini kira fɛ ni dirihamuwari ba tan ye a y'a d'u ma a ma wari minɛ.