Ab Adiis: man maa ngi fa ma sama jaam bi njorte, te maa ngi ànd ak moom saa yu ma tuddee

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ:
قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَقُولُ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ: أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي، وَأَنَا مَعَهُ حِينَ يَذْكُرُنِي، فَإِنْ ذَكَرَنِي فِي نَفْسِهِ ذَكَرْتُهُ فِي نَفْسِي، وَإِنْ ذَكَرَنِي فِي مَلَإٍ ذَكَرْتُهُ فِي مَلَإٍ خَيْرٍ مِنْهُ، وَإِنِ اقْتَرَبَ إِلَيَّ شِبْرًا، تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ ذِرَاعًا، وَإِنِ اقْتَرَبَ إِلَيَّ ذِرَاعًا، اقْتَرَبْتُ إِلَيْهِ بَاعًا، وَإِنْ أَتَانِي يَمْشِي أَتَيْتُهُ هَرْوَلَةً».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح مسلم: 2675]

Jële nañu ci Abuu Hurayrata yal na ko Yàlla dollee gërëm mu wax ne:
Yonnente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc nee na: "Yàlla mu màgg mi nee na: man maa ngi fa ma sama jaam bi njorte, te maa ngi ànd ak moom saa yu ma tuddee, bu ma tuddee ci boppam ma tudd ko ci sama bopp, bu ma tuddee ci mbooloo ma tudd ko ci mbooloo mu gën mooma, bu ma jege luy toll ni Sibr, ma jege ko luy toll ne loxo, bu ma jegee luy toll ni loxo ma jege ko luy toll ni Baah, bu ma dikkee ci dox, ma dikke ko ci ñukk".
[Wér na] - [Al-buxaariy ak Muslim dëppoo nañu ci génnee ko ci seen ñaari téere yi gën a wér] - [Téere Muslim bi gën a wér - 2675]

Leeral

Yonnente bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc day xibaare ne Yàlla mu kawe mi nee na:
Man maa ngi fa ma sama jaam bi di njorte, ba damay jëflante ak moom ci kem njortam ci man, loolu nag ci yaakaar ak mébët njéggal, ma def li mu yaakaar ci man ci yiw walla lu dul loolu; te maa ngi ànd ak moom ci yërmànde ak tawfeexal ak gindi ak sàmm ak dëgëral saa su ma tuddee.
Bu ma tuddee ci boppam di ku wéet di ku beru ci sàbbaal ak tudd Yàlla walla leneen; ma tudd ko ci sama bopp.
Bu ma tuddee ci mbooloo; ma tudd ko ci mbooloo mu gën a bari gën a sell.
Ku jege Yàlla luy toll ni Sibr Yàlla dolli ko jege ko luy toll ni loxo.
Bu ko jegee luy toll ni loxo mu jege ko luy toll ni Baah.
Bu jëmee ci Yàlla di dox mu jëm ci moom di ñukk.
Jaam bi bu jegee jëm ci Boroomam ci topp ko ak dégmal ko, kon Boroom bi da koy gën a jege am lef ci kem jëfam.
Saa su njaameg aji-gëm ji gënee mat ñeel Boroomam Aji-Kawe ji jege ko, mayug Yàlla ak yoolam moo gën a bari jëfu jaam bi ak coonoom, lay mbir mooy yoolu Yàlla mooy not jëfu jaam ca anam ga ak ca tolluwaay ga.
Aji-gëm ji day rafet njort, tey jëf, gaawantu di yook ay jëfam ba keroog muy daje ak Yàlla.

Bokk na ci njariñi Adiis bi

1. Hadiis bii dafa bokk ci li Yonnente bi nettali jële ko ci Boroomam, ñu di ko woowe Hadiis Al-xuddsi walla Hadiisu Al-Ilaahiy, te mooy Hadiis bi nga xam ne ay baatam ak i maanaam ci Yàlla la jóge, waaye amul jagle yi nekk ci Alxuraan te mu koy ràññee ak lu dul moom, niki di jaamu Yàlla ci njàng mi ak di laab ngir jàng ko, ak di ci dëkke mbaa di ci lottalaate ak yenneen.
2. Al-Aajurrii nee na: (ñi nekk ci dëgg dañuy melal Yàlla mu màgg mi ci li mu melale boppam moom Aji-Màgg ji, ak ci li ko Yonnenteem bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc melale, ak li ko Sahaaba yi yal na leen Yàlla dollee gërëm melale, lii mooy yoonu woroom xam-xam yiy topp te sosuñu). Waa sunna dañuy saxalal Yàlla li mu saxalal boppam ci ay tur ak i melo du ñu ko soppi du ñu ko neenal, du ñu ko jox aw melo du ñu ko niróole ak dara it, ñuy dàq ci Yàlla li mu dàqal boppam, di noppi ci loo xam ne dàq gi ak saxal gi dara rotu ci, Yàlla mu kawe mi nee na: (dara melul ni moom te mooy Aji-Dégg ji di Aji-Gis ji).
3. Rafet njort ci Yàlla fàww mu ànd ak jëf, Al-Hassnul Basrii nee na: Aji-gëm ji dafa rafet njort ci Boroomam daal di rafetal jëfam, waaye kàccoor bi dafa ñaaw njort ci Boroomam daal di ñaawal ay jëfam.
4. Al-Xurtubii nee na: nee nañu: maanaam "njortug sama jaam bi ci man" njortug nangu ñaanam budee ñaan, ak njortug nangu ag tuubam, ak njortug jéggal ko bu dee jéggalu, ak njortug ñu fay ko bu dee def jaamu yi ak i sàrtam mu jàpp ne Yàlla dinako jox limu ko dig, loolu a tax jaadu na ci nit ki mu pasteefu ci taxaw ci li ko war, am kóolute ci ne Yàlla dana ko nangul jéggal ko; ndaxte moo dige loolu te du wuute ab digam, bu fasee walla mu njort ne Yàlla du ko nangul te lii du ko jariñ loolu mooy naagu ci yërmàndey Yàlla te dafa bokk ci bàkkaar yu mag yi, te ku dee ci loolu ñu bàyyee ko ak la mu njortoon kem nimu ñëwe ci yenn yooni hadiis bi ñu tudd "na sama jaam bi njort ci man lu ko soob" nee na: bu dee njort ag njéggal ànd ak nuur ci bàkkaar yi loolu mooy réer dëgg ak ug woru.
5. Soññee ci di baril tudd Yàlla ci sa xel ak ci sa làmmiñ, ci xelam ak xolam mu ragal Yàlla di ko fàttaliku ci màggaayam ak i àqam di ko yaakaar di ko màggal bëgg ko di rafet ci moom njort di ko sellalal jëf ji, di wax ci làmmiñ: subhaanal Laahi, walhamdu lil-Laah, wa laa-i-Laaha illal-Laahu, wal-Laahu Akbaru, wa laa hawla wa laa xuwwata illaa bil-Laahi.
6. Ibn Abii Jamrata nee na: ku ko tudd fekk muy ku ko ragal, kon dina ko aar, walla muy ku wéet kon dina ko wéttali.
7. Sibr: mooy diggante catu baaraam bu ndaw bi ak bu déy bi bu ñi tàllalee ténq bi, Siraah: mooy diggante catu baaraam bu digg bi ba ci yaxu coñc bi, Baah: mooy gudaayu ñaari Siraahi nit ki ak ñaari përëg yi ak yaatuwaayu dënnam; loolu day tolloo ak ñenti Siraah.