Hadisa: Ɲumanya o ye jogo ɲumanya de ye, Kota (Junubu) o ye fɛn min b’i dusukun degun, n’i t’a fè mɔgɔw ka b'a ka la ma

عَنِ النَّوَّاسِ بْنِ سِمْعَانَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ:
«البِرُّ: حُسْنُ الخُلُقِ، وَالإِثْمُ مَا حَاكَ فِي صَدْرِكَ، وَكَرِهْتَ أَنْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِ النَّاسُ». وَعَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «جِئْتَ تَسْأَلُ عَنِ البِرِّ وَالإِثْمِ»، قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ: «اسْتَفْتِ قَلْبَكَ، البِرُّ: مَا اطْمَأَنَّتْ إلَيْهِ النَّفْسُ، وَاطْمَأَنَّ إلَيْهِ القَلْبُ، وَالإِثْمُ: مَا حَاكَ فِي نَفْسِكَ وَتَرَدَّدَ فِي الصَّدْرِ، وَإِنْ أَفْتَاكَ النَّاسُ وَأَفْتَوْكَ».
[صحيح] - [الحديث الأول: رواه مسلم، والحديث الثاني: رواه أحمد والدارمي.] - [الأربعون النووية: 27]

A minɛna samiana den nawasi la madina sigibaga do Ala diɲɛna a ma, a y'a minɛ kira la kisi b'a ye a ko:
<<Ɲumanya o ye jogo ɲumanya de ye, Kota (Junubu) o ye fɛn min b’i dusukun degun, n’i t’a fè mɔgɔw ka b'a ka la ma>>. A minɛna maabadi de na wabisata Ala diɲɛna a ma a ko: ne nana kira ma nɛɛma ni kisi b'a ye a ko: << Yala, i nana ne ɲininka ɲumanya ni juguman de la wa? >> Ne ko : awo. Alakira ko: i dusukun laafiya, ɲumanya ye fɛn ye ninkun bɛ basigi sɔrɔ min kɛto, dusukun fana bɛ laafiya sɔrɔ min kɛto, wa kota (Junubu) o ye fɛn min bɛ ninkun degun, ka dusukun siga-siga, hali n’i ye kunnafoni ɲini mɔgɔw fɛ, walima n’u ye kunnafoni d'i ma >>.
[صحيح] - [الحديث الأول: رواه مسلم، والحديث الثاني: رواه أحمد والدارمي] - [الأربعون النووية - 27]

Hadisa Ɲɛfɔli

Kira ye kibaruyali kɛ nɛɛma ni kisi b'a ye ɲuman ni juguman na, a ko: i k'a dɔn Ɲumanya la belebele dɔ ye jogoɲumanya ye Ala kama ni alaɲɛsiranyɛ ye, ani sɔnni tɔɔrɔ ma Ala nɔfɛ, ani funun(dimi) Ala kama, ani ɲɛda foninin, ani kumakan ɲuman ni sinditugu ni nɔgɔya ni bangebaa labato ni balimaya ni jɛɲɔgɔnya. Wa ɲumanya ye min sàbàtira dusukun ni nínkun na. Min ye jùrumu ye, o ye ninkun bɛ sikananko minnu sɔmi sɔrɔ k'a sɔrɔ dusukun m'a jateminɛ, wa dusukun sirana a ɲɛ ani siran a dɔnnen kɔ jùrùmu ko ye, wa a m'a laɲini a ka bange a kojugumayɔrɔ kɔsɔ a mɔgɔɲɔgɔnw ni mɔgɔɲumanw yɔrɔ, k'a d'a kan nikun tàbiya bɛ hɛɛrɛko bangeli de fɛ mɔgɔw ye, n'a ye waleko min bangeli kɔn o ye jùrùmu de ye hɛɛrɛ tɛ o la; ni mɔgɔw y'i la kunnafoni a dàgali kunkan kana minɛli kɛ u ka o kunnafoni na ni sikananko taamasiyɛn n bɛ i dusukun na, i k'a dɔn kiti kunnafoni tɛ sika wili ni sika n ye lakika ye wa dɔnniya tɛ kunnafonidibaga la. n ka ni kiti kunnafoni sigira dalilu de kan mɔgɔladɔnniyalen kan ka baara kɛ n'o ye diyagoya la, hali n'a m'a dusukun minɛ.

hadisa n nafaw dɔ ye:

1. Lasuli ka taa jogoɲumanya ma; k'a d'a kan jogoɲumanya ye ɲumanya wale dɔ ye.
2. Tuɲa nin nkalon tɛ ɲagamin limaniyajɔn dusukun na, a bɛ tuɲa dɔn ni nɔɔrɔ ye o min b'a dusukun na, a bɛ bòli nkalon ɲɛ k'a kɔn
3. Jùrùmu taamasiyɛn dɔ ye dusukun ka siran ye n'a jɔrɔli ye, an'a dɔnni kɔnni mɔgɔw
4. Karamɔgɔ Sindi ko: ni ye siganankow de ye mɔgɔw t'u ka sugantita dɔn minnu na; n'o tɛ, min yamaruya la sariya fɛ k'a sɔrɔ dalilu mana k'a sɔsɔ o ye baaraɲuman dɔ ye, o cogo la wale bàlilen fana ye jùrùmuko ye, dusukun ka ɲininkali n'a mafanciyali jɔyɔrɔ t'o la.
5. Kuma n laɲini ye hadamaden tàbiya jɛlen ye, hakili yɛlɛmanenw tɛ min tɛ ɲuman kɛ a tɛ juguman kɔn fo min diyara a nikun ye.
6. Karamɔgɔ Tibi ko: a fɔra ko ɲumanya fasarila ni kɔrɔ caman ye hadisa n kɔnɔ, a y'a fasari yɔrɔdɔ la nikun ni dusukun ka mafanciya, a y'a fasari yɔrɔdɔ la k'a kɛ limaniya ye, yɔrɔ dɔ la baara min b'i gɛrɛ Ala la, yan a y'a fasari ni jogoɲuman ya ye: tɔɔrɔ kunni ani dimi (funu)fɛgɛya ni yɛlɛmusun ni kuma ɲuman, a bɛɛ kɔrɔ ka surun ɲɔgɔn na.