بروز رسانی: مثال کسی که پروردگارش را یاد می‌کند و کسی که پروردگارش را یاد نمی‌کند، همانند زنده و مرده است

عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ:
«مَثَلُ الَّذِي يَذْكُرُ رَبَّهُ وَالَّذِي لاَ يَذْكُرُ رَبَّهُ، مَثَلُ الحَيِّ وَالمَيِّتِ»، ولفظ مسلم: «مَثَلُ الْبَيْتِ الَّذِي يُذْكَرُ اللهُ فِيهِ، وَالْبَيْتِ الَّذِي لَا يُذْكَرُ اللهُ فِيهِ، مَثَلُ الْحَيِّ وَالْمَيِّتِ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 6407]

از ابوموسی رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم فرمودند:
«مَثَلُ الَّذِي يَذْكُرُ رَبَّهُ وَالَّذِي لاَ يَذْكُرُ رَبَّهُ، مَثَلُ الحَيِّ وَالمَيِّتِ» «مثال کسی که پروردگارش را یاد می‌کند و کسی که پروردگارش را یاد نمی‌کند، همانند زنده و مرده است». و در لفظ مسلم آمده که: «مَثَلُ الْبَيْتِ الَّذِي يُذْكَرُ اللهُ فِيهِ، وَالْبَيْتِ الَّذِي لَا يُذْكَرُ اللهُ فِيهِ، مَثَلُ الْحَيِّ وَالْمَيِّتِ»: «مثال خانه‌ای که در آن یاد الله می‌شود و خانه‌ای که در آن یاد الله نمی‌شود، مانند زنده و مرده است».
[صحیح است] - [بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارند] - [صحیح بخاری - 6407]

شرح

پیامبر صلی الله علیه وسلم تفاوت کسی که الله تعالی را یاد می‌کند با آنکه الله را یاد نمی‌کند بیان کرده است؛ و اینکه تفاوت این دو در سود رساندن و ظاهر نیکو مانند تفاوت زنده و مرده است. بنابراین مثال کسی که پروردگارش را یاد می‌کند مانند زنده‌ای است که ظاهرش با نور زندگی و باطنش با نور معرفت روشن است و سودمند است؛ و کسی که الله را یاد نمی‌کند مانند مرده‌ای است که ظاهرش عاطل است و باطنش باطل و سودی ندارد.
همینطور خانه‌ها، اگر ساکنانش ذکر الله گویند، خانهٔ زنده خوانده می‌شوند وگرنه مرده‌اند زیرا ساکنانش ذکر و یاد الله را فراموش کرده‌اند. و اگر زنده یا مرده بر خانه‌ای اطلاق شود، درحقیقت توصیف ساکنان آن است.

از نکات این حدیث

1. تشویق به ذکر و یاد الله و هشدار دربارهٔ غفلت از آن.
2. ذکر، حیات روح است، همانطور که روح، عامل زنده بودن بدن است.
3. یکی از روش‌های پیامبر صلی الله علیه وسلم، مثال زدن برای درک بهتر معانی بوده است.
4. نووی می‌گوید: «حدیث مذکور بیانگر مستحب بودن ذکر الله متعال در خانه است و اینکه از ذکر تهی نباشد».
5. و نووی می‌گوید: «بیانگر این است که عمر طولانی در طاعت و فرمانبرداری از خداوند، فضیلت است اگر چه میت [نیکوکار] به جای بهتری منتقل می‌شود، اما زنده [به دلیل داشتن فرصت] می‌تواند به او برسد و طاعات بیشتری از او انجام دهد».