हदीस: ‘म तिमीहरूका सपनाहरू (रमजानका) अन्तिम सात रातहरू प्रति सहमतिमा भइरहेको देख्दैछु; तसर्थ, जसले यस रातको खोजी गर्न चाहन्छ, उसले यसलाई अन्तिम सात रातहरूमा नै खोज गरोस्।’”

عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا:
أَنَّ رِجَالًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُرُوا لَيْلَةَ القَدْرِ فِي المَنَامِ فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَرَى رُؤْيَاكُمْ قَدْ تَوَاطَأَتْ فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ، فَمَنْ كَانَ مُتَحَرِّيهَا فَلْيَتَحَرَّهَا فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 2015]

अब्दुल्लाह बिन उमर (रजियल्लाहु अन्हुमा) ले बयान गरेका छन्,
”लाईलातुल-कद्र रमजानको अन्तिम सात दिनमा अवस्थित छ भनी रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) का केही सहाबालाई सपनामा देखाइयो। तत्पश्चात्, रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: ‘म तिमीहरूका सपनाहरू (रमजानका) अन्तिम सात रातहरू प्रति सहमतिमा भइरहेको देख्दैछु; तसर्थ, जसले यस रातको खोजी गर्न चाहन्छ, उसले यसलाई अन्तिम सात रातहरूमा नै खोज गरोस्।’”
[सही] - [मुत्तफकुन अलैहि] - [सही बुखारी - 2015]

व्याख्या

लाईलातुल-कद्र (रमजानको) अन्तिम सात रातमा हो भनेर रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) का केही साथीहरूले सपनामा देखे। यसो भएको देखेर रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: मैले देखें कि तिमीहरू सबैको सपनाहरू रमजानको अन्तिम सात रातहरू प्रति नै छन् । त्यसैले, जसले यो रात प्राप्त गर्न चाहन्छ र यसको खोजीमा छ, उसले धेरै भन्दा धेरै असल कर्महरू गरेर यसलाई खोज्ने कडा मेहनत गरोस्। किनकि उक्त रात अन्तिम सात रातहरूमा पर्ने ठूलो आशा हुन्छ। यदि रमजान महिना ३० दिनको छ भने यो २४ औं रातबाट सुरु हुन्छ, र यदि महिना २९ दिनको छ भने यो २३ औं रातबाट सुरु हुन्छ।

हदीसका केही फाइदाहरू

1. यसमा लैलातुल कद्रको महत्वको वर्णन र यसलाई खोज्ने प्रोत्साहन दिइएको छ।
2. अल्लाहको महिमा र कृपा स्वरूप उहाँले यस रातलाई गुप्त राख्नुभयो, ताकि मानिसहरूले यसको खोजीमा निष्ठापूर्वक उपासना गरून् र धेरै भन्दा धेरै पुण्य प्राप्त गर्न सकून्।
3. लैलतुल कद्र रमजानको अन्तिम दस दिनहरूमध्ये कुनै एक रातमा पर्दछ, र तीमध्ये पनि बिजोर रातहरूमा यस पवित्र रात्रिको प्राप्तिको सम्भावना बढी हुन्छ।
4. लैलातुल कद्र रमजान महिनाको अन्तिम दश रातहरूको एक महत्वपूर्ण रात हो। यो त्यही रात हो जसमा अल्लाह सर्वशक्तिमानले आफ्ना सन्देशवाहक (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) माथि पवित्र कुरआन अवतरण गर्नुभयो। अल्लाहले यस रातको आशिष, उच्च महिमा र यसमा गरिने पुण्यका कार्यहरूको ठूलो महत्वका कारण यसलाई हजार महिनाहरू भन्दा श्रेष्ठ बनाउनुभएको छ।
5. यस रात्रिलाई 'लैलतुल-कद्र' भनिनुको मुख्य कारण यसको गरिमा, सद्गुण र सर्वोच्च सम्मान नै हो। जसरी अरबी भाषामा भनिन्छ: "फलानुन् अजीमुल-कद्र" अर्थात् "फलाना व्यक्ति अत्यन्तै उच्च सम्मान र विशिष्ट हैसियत भएको व्यक्तित्व हुनुहुन्छ।" तसर्थ, यस रातलाई यसकै विशेषताका आधारमा नामकरण गरिएको हो—अर्थात् ‘सर्वश्रेष्ठ र महिमामय रात’। यसको अर्थ यो रात आफ्नो सम्मान, भव्यता र उच्च स्थानका कारण अत्यन्तै महान् छ। यसै सन्दर्भमा महान् अल्लाहले भन्नुभएको छ: “निश्चय नै, हामीले यस (कुरआन) लाई एक बरकतपूर्ण (धन्य) रातमा अवतरण गरेका हौँ।” (सूरह अद्-दुखान: ३) अर्थात्, हामीले यस पवित्र ग्रन्थलाई एउटा महा-पवित्र र कल्याणकारी रातमा अवतरण गर्‍यौँ। अर्कोतर्फ, यसलाई ‘तकदीर’ (भाग्य र ईश्वरीय निर्णयको लेखा) को अर्थमा पनि बुझिन्छ। यस अनुसार, यस रात्रिलाई ‘लैलतुल-कद्र’ भन्नुको रहस्य के हो भने, यस रातमा आगामी वर्षभरि घटित हुने सम्पूर्ण ब्रह्माण्डीय घटनाहरू, आयु, जीविका र फैसलाहरूको अन्तिम निर्धारण तथा लेखा गरिन्छ। जस्तो कि अल्लाहको वाणी छ: “यसै रातमा प्रत्येक विवेकपूर्ण एवं तत्त्वदर्शितायुक्त मामिलाहरूको निर्णय गरिन्छ।” (सूरह अद्-दुखान: ४)