हदीस: दुईवटा यस्ता वरदानहरू छन्, (जसको सही कदर नगरेर धेरैजसो) मानिसहरू ठूलो घाटामा परिरहेका छन्: एउटा स्वास्थ्य र अर्को फुर्सदको समय।

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ:
«نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ: الصِّحَّةُ وَالفَرَاغُ».
[صحيح] - [رواه البخاري] - [صحيح البخاري: 6412]

अब्दुल्लाह बिन अब्बास (रजियल्लाहु अन्हुमा) ले वर्णन गरेका छन्, रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभएको छ:
"दुईवटा यस्ता वरदानहरू छन्, (जसको सही कदर नगरेर धेरैजसो) मानिसहरू ठूलो घाटामा परिरहेका छन्: एउटा स्वास्थ्य र अर्को फुर्सदको समय।"
[सही] - [बुखारीले वर्णन गरेका छन्] - [सही बुखारी - 6412]

व्याख्या

नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले अल्लाहका दुईवटा ठूला वरदानहरूको बारेमा बताउनुभएको छ, जसको सही कदर नगरेर धेरै मानिसहरू घाटा बेहोर्छन्। मानिसहरूले यी वरदानहरूलाई गलत ठाउँमा बर्बाद गर्छन्। यदि कुनै व्यक्तिसँग राम्रो स्वास्थ्य र फुर्सदको समय दुवै छ, तर आलस्यको कारण उसले अल्लाहको भक्ति गर्दैन भने, ऊ ठूलो घाटामा छ र धेरैजसो मानिसको हालत यस्तै छ। यसको विपरीत, जसले आफ्नो स्वास्थ्य र फुर्सदको समयलाई अल्लाहको मार्गमा लगाउँछ, ऊ नै वास्तवमा फाइदामा रहन्छ। यो संसार आखिरतका लागि खेती गर्ने ठाउँ हो र यहाँ गरिएको व्यापार (सत्कर्म) को लाभ आखिरतमा देखिनेछ। याद राखौँ, फुर्सदपछि व्यस्तता आउनेछ र स्वास्थ्यपछि रोग आउनेछ; र अरू केही नभए पनि बुढ्यौली त आउने नै छ, जुन समझदार व्यक्तिले बुझ्नका लागि काफी छ।

हदीसका केही फाइदाहरू

1. हदीसमा कर्म गर्ने जिम्मेवार व्यक्ति (मुकल्लफ) लाई एक व्यापारीसँग तुलना गरिएको छ, र स्वास्थ्य तथा फुर्सदको समयलाई पूँजी सँग दाँजिएको छ; जसले आफ्नो पूँजीको सही सदुपयोग गर्छ, उसले लाभ र सफलता पाउँछ, र जसले यसलाई खेर फाल्छ, उसले घाटा र पश्चात्ताप व्यहोर्छ।
2. इब्न अल-खाजिनले भन्नुभएको छ: "वरदान त्यो हो जसबाट मानिसले आनन्द र सुख प्राप्त गर्दछ। र 'घबुन' (घाटा/धोका) भनेको कुनै सामान वास्तविक मूल्यभन्दा कयौँ गुणा बढी तिरेर किन्नु, वा बजार मूल्यभन्दा निकै कममा बेच्नु हो। तसर्थ, जसको शरीर स्वस्थ छ र जो बाधाहरूबाट मुक्त (फुर्सदमा) छ, तैपनि उसले आफ्नो परलोक (आँखिरत) सुधार्ने प्रयास गर्दैन भने, त्यो व्यक्ति व्यापारमा ठूलो घाटा बेहोर्ने (ठगिएको) व्यापारी जस्तै हो।"
3. यसमा स्वास्थ्य र फुर्सदको समय व्यर्थ जानुपूर्व, अल्लाहको सामीप्य प्राप्त गर्न र सत्कर्महरूमा त्यसको सदुपयोग गर्न विशेष प्रोत्साहन छ।
4. उपहार र वरदानहरूका लागि अल्लाहप्रति कृतज्ञ हुनुको सर्वोत्तम मार्ग भनेकै ती वरदानहरूलाई उहाँकै आज्ञापालन र सत्कर्ममा प्रयोग गर्नु हो।
5. काजी र अबु बकर बिन अल-अरबीले भनेका छन्: "मानिसमाथि अल्लाहको प्रथम आशिष् के हो भन्ने बारेमा विद्वानहरूबीच मतभेद छ। केहीले भनेका छन्: इमान (आस्था)। केहीले भनेका छन्: जीवन। र केहीले भनेका छन्: स्वास्थ्य। तर पहिलो मत नै अधिक उचित छ, किनकि आस्था नै पूर्ण र सम्पन्न आशिष् हो। जहाँसम्म जीवन र स्वास्थ्यको कुरा छ, यी सांसारिक आशिषहरू हुन् र यी तब मात्र वास्तविक आशिष् बन्छन्, जब यिनीहरूसँग 'आस्था' पनि हुन्छ। यही कारणले धेरै मानिसहरू यी आशिषहरूको विषयमा घाटामा पर्छन्, अर्थात् उनीहरूको लाभ हराउँछ वा न्यून हुन्छ। त्यसैले जो व्यक्ति आफ्नो नफ्स-ए-अम्मारा (खराब आदेश दिने अन्तरात्मा) को पछि लाग्छ, आराम र इच्छाको खोजीमा डुब्छ, र अल्लाहका सीमाहरूको संरक्षण तथा उहाँको आज्ञापालनमा निरन्तरता त्याग्छ — त्यो वास्तवमै घाटामा परेको ठहरिन्छ। त्यसैगरी, यदि कोही व्यक्ति फुर्सदको अमूल्य समयमा पनि अल्लाहको उपासनाबाट टाढा रहन्छ भने, ऊ पनि घाटामा परेको हुन्छ। किनकि व्यस्त मानिससँग त कुनै बहाना हुन सक्छ, तर फुर्सदमा हुने व्यक्तिसँग कुनै बहाना हुँदैन; उसको बहाना समाप्त हुन्छ र उसमाथि प्रमाण (हुज्जत) स्थापित हुन्छ।"