Hadith: ਦੋ ਨੇਮਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਵਕਤ (ਫ਼ਰਾਗ਼)»।

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ:
«نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ: الصِّحَّةُ وَالفَرَاغُ».
[صحيح] - [رواه البخاري] - [صحيح البخاري: 6412]

Translation Needs More Review.

ਇਬਨ ਅੱਬਾਸ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅੰਹੁਮਾ ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:
«ਦੋ ਨੇਮਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਵਕਤ (ਫ਼ਰਾਗ਼)»।
[صحيح] - [رواه البخاري] - [صحيح البخاري - 6412]

Explanation

ਨਬੀ ਕਰੀਮ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਨੇ ਇਨਸਾਨ 'ਤੇ ਅੱਲਾਹ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਨੇਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਅਗਾਹੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਥਾਂ ਤੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਸਮਾਂ ਇਕੱਠਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਪਰ ਉਹ ਆਲਸ ਕਰਕੇ ਇਬਾਦਤ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ – ਅਤੇ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਖਾਲੀ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਇਤਾਅਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਾਮਯਾਬ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨਿਆ ਆਖਰਤ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਉਹ ਤਿਜਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਫਾ ਆਖਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਸ਼ਗੂਲੀਆਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬੀਮਾਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ – ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੁਢਾਪਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।

Benefits from the Hadith

1. ਮੁਕਲਫ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਪਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੂਲਧਨ ਨਾਲ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੂਲਧਨ ਦਾ ਚੰਗਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨਫ਼ਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨੁਕਸਾਨੀ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
2. ਇਬਨ ਅਲ-ਖਾਜ਼ਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨੇਮਤ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸੁਖ ਅਤੇ ਮਜ਼ਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗ਼ਬਨ (ਨੁਕਸਾਨ) ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੱਧ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾ ਕੇ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਮਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਭਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਖਰਤ ਦੀ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨਖੋਰ ਵਰਗਾ ਹੈ।
3. ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਈਏ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੁਆ ਲਏ ਜਾਣ।
4. ਅੱਲਾਹ ਦੀਆਂ ਨੇਮਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਅਦਾ ਕਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਇਤਾਅਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5. ਕ਼ਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਬੂ ਬਕਰ ਬਿਨ ਅਰਬੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਨੇਮਤ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਇਮਾਨ ਹੈ, ਕਈ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੀਵਨ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਿਹਤ ਹੈ। ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਜੂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੁਲਤਸਕ ਨੇਮਤ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੁਨੀਆਵੀ ਨੇਮਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਚੀ ਨੇਮਤ ਤਦ ਹੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਮਾਨ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਫਾਇਦਾ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਘਟਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਨਫ਼ਸਾਨੀ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਆਲਸੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਹਦਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਇਬਾਦਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਸਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਲਈ ਕੁਝ ਬਹਾਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਿਕਮਤ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।