بروز رسانی: نماز را و [حق] بردگانتان را [پاس بدارید]، نماز را و [حق] بردگانتان را

عَنْ أَنَسٍ رَضيَ اللهُ عنه قَالَ:
كَانَتْ عَامَّةُ وَصِيَّةِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ حَضَرَهُ الْمَوْتُ: «الصَّلَاةَ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ، الصَّلَاةَ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ»، حَتَّى جَعَلَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُغَرْغِرُ بِهَا صَدْرُهُ، وَمَا يَكَادُ يُفِيضُ بِهَا لِسَانُهُ.
[صحيح] - [رواه النسائي في السنن الكبرى وابن ماجه] - [مسند أحمد: 12169]

از انس رضی الله عنه روایت است که گفت:
بیشترین وصیت رسول خدا صلی الله علیه و سلم هنگامی که مرگشان فرا رسید این بود: «الصَّلَاةَ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ» یعنی: «نماز را و [حق] بردگانتان را [پاس بدارید]، نماز را و [حق] بردگانتان را». تا جایی که رسول خدا صلی الله علیه و سلم این [کلمات] را در سینه‌شان غرغره می‌کردند و زبانشان به سختی می‌توانست آن را بیان کند.
[صحیح است] - [به روایت نسائی در «السنن الکبری» و ابن‌ماجه] - [مُسنَد احمد - 12169]

شرح

بیشترین وصیت پیامبر صلی الله علیه و سلم به امتشان در حالی که در سکرات مرگ بودند، این بود: به نماز پایبند باشید و بر آن محافظت کنید و از آن غافل نشوید، و همچنین حقوق بردگان و کنیزانتان را ادا کنید و با آنان به نیکی رفتار کنید. و پیوسته این [وصیت] را تکرار می‌کردند، تا جایی که حلقشان با آن غرغره می‌کرد و زبانشان به سختی می‌توانست آن را به وضوح بیان کند.

از نکات این حدیث

1. بزرگیِ شأن نماز و حق بردگان؛ زیرا پیامبر صلی الله علیه و سلم در آخرین وصیتشان به آن دو سفارش کردند.
2. نماز از بزرگترین حقوق خداوند بر بندگانش است، و ادای حق مخلوقات و به ویژه ضعیفان و کسانی که غیر از فرزندان، زیردست هستند، از بزرگترین حقوق مخلوقات است.