ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਪੀ (ਫਸੂਕ) ਨਾ ਕਹੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਫ਼ਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਵੇ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਉਸ 'ਤੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ।

عَنْ أَبِي ذَرٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ:
«لاَ يَرْمِي رَجُلٌ رَجُلًا بِالفُسُوقِ، وَلاَ يَرْمِيهِ بِالكُفْرِ، إِلَّا ارْتَدَّتْ عَلَيْهِ، إِنْ لَمْ يَكُنْ صَاحِبُهُ كَذَلِكَ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 6045]

ਇਸ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ.

ਅਬੂ ਜਰ੍ਰ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣਿਆ:
«ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਪੀ (ਫਸੂਕ) ਨਾ ਕਹੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਫ਼ਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਵੇ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਉਸ 'ਤੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ।»
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري - 6045]

ਵਿਆਖਿਆ

ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਮ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਹੇ: "ਤੂੰ ਫਾਸ਼ਿਕ ਹੈ" ਜਾਂ "ਤੂੰ ਕਾਫ਼ਰ ਹੈ"،ਤੇ ਜੇ ਉਹ ਬਾਤ ਸਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਸ਼ ਉਸ ਬੰਦੇ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ ਜੋ ਇਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।

ਹਦੀਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚੋਂ

1. ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਅੀ ਹਕ਼ੀਕਤ ਜਾਂ ਸਾਬਤ ਕਾਰਨ ਦੇ ਕਫ਼ਰ ਜਾਂ ਫਸੂਕ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣਾ ਗਲਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2. ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਫੈਸਲੇ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਪੂਰੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
3. ਇਬਨ ਦੱਕੀਕ ਅਲ-ਇਦ ਨੇ ਕਿਹਾ:ਇਹ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਜਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੂੰ ਕਫ਼ਿਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਫ਼ਸਾਦ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਹੈ।
4. ਇਬਨ ਹਜਰ ਅਲ-ਅਸਕਲਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ:ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਫਸੂਕ ਜਾਂ ਕਾਫ਼ਰ ਨਾ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਨਾਹ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜਿਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਹੇ: "ਤੂੰ ਫਸੂਕ ਹੈ," ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ: * ਜੇ ਉਸਦਾ ਮਕਸਦ ਉਸਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ। * ਪਰ ਜੇ ਮਕਸਦ ਤਾਣਾ ਦੇਣਾ, ਸ਼ੋਹਰਤ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਚੁਪ ਢੱਕਣ ਅਤੇ ਅਚਛੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ।ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਲਤ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ।