حدیث: د زمانې په وروستیو کې به داسې خلک راڅرګند شي چې عمرونه یې لږ او عقلونه یې کم وي، د مخلوق تر ټولو ښه وینا به کوي، خو له اسلامه به داسې وځي لکه غشی چې له لیندۍ څخه وځي

عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: إِذَا حَدَّثْتُكُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَأَنْ أَخِرَّ مِنَ السَّمَاءِ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَكْذِبَ عَلَيْهِ، وَإِذَا حَدَّثْتُكُمْ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ فَإِنَّ الحَرْبَ خَدْعَةٌ، سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ:
«يَأْتِي فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ حُدَثَاءُ الأَسْنَانِ سُفَهَاءُ الأَحْلاَمِ، يَقُولُونَ مِنْ خَيْرِ قَوْلِ البَرِيَّةِ، يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لاَ يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ، فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ، فَإِنَّ قَتْلَهُمْ أَجْرٌ لِمَنْ قَتَلَهُمْ يَوْمَ القِيَامَةِ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 3611]

دا ژباړه بیا لیدنې او کره کتنې ته اړتیا لري.

له علي رضي الله عنه څخه روایت دی (وايي) کله چې زه تاسو ته د رسول الله صلی الله علیه وسلم حدیث بیانوم، نو دا چې له اسمان څخه لاندې راپریوځم راته ډیره غوره دي لدې چې په رسول الله صلی الله علیه وسلم درواغ ووایم، او کله چې تاسو سره هغه خبرې کوم چې زموږ او ستاسو تر منځه خپلمنځي خبري دي، نو جنګ دوکه ده، ما له رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه اوریدلي چې ویل یې:
«د زمانې په وروستیو کې به داسې خلک راڅرګند شي چې عمرونه یې لږ او عقلونه یې کم وي، د مخلوق تر ټولو ښه وینا به کوي، خو له اسلامه به داسې وځي لکه غشی چې له لیندۍ څخه وځي د دوی ایمان به تر ستوني هاخوا نه تیریږي، نو هر چېرې چې ورسره مخ شوئ، ورسره وجنګیږئ او ویې وژنئ؛ ځکه د هغوی وژل د هغه چا لپاره د قیامت په ورځ اجر دی چې وژلی یې وي».
[صحيح] - [متفق علیه دی ( بخاري اومسلم دواړو روایت کړی دی)] - [صحیح بخاري - 3611]

تشریح

أمیر المؤمنین علي بن أبي طالب رضي الله عنه وایي چې کله مې تاسو ته د نبي صلی الله علیه وسلم خبرې کولې، نو زه به د کنایې کلمې ونه کاروم، نه به ځان آخوا دیخوا کړم او نه به هیڅ شی پټ کړم، بلکې زه به په زغرده خبرې وکړم، او دا چې له اسمان څخه راولیږم دا راته ډیره اسانه ده لدې چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم په اړه خبرې وکړم او دروغ پرې ووایم، او کله چې هغه خبرې کوم چې زما او د خلکو تر منځه دي، نو جګړه دوکه ده، کیدی شي یوه کنایه وکاروم، یا ځای آخوادیخوا کړم او یا خبره پټه کړم، یقینا چې ما له نبي صلی الله علیه وسلم څخه اوریدلي چې ویل یي: په وروستۍ زمانه کې به داسې ځوانان راشي چې عقل یې کمزوری وي، دوی به د قرآن کریم څخه خبرې کوي او ډیر به یې تلاوت کوي، خو دوی به له اسلام څخه وځي او له حدودو څخه به یې داسې تېریږي لکه څنګه چې غشی له لیندې څخه وځي، د دوی ایمان به د دوی له ستوني څخه نه تېریږي، نو هرچیرې مو چې دوی وموندل، ویې وژنئ، ځکه د دوی وژل به د قیامت په ورځ د هغه چا لپاره اجر وي چې دوی یې ووژلي وي.

د حديث له ګټو څخه

1. د خوارجو د ځینو ځانګړتیاوو بیان.
2. په حدیث کې د نبوت له نښانو څخه یوه ده، ځکه چې پیغمبر صلی الله علیه وسلم موږ ته د هغه څه په اړه خبر راکړ چې له هغه وروسته به د هغه په امت کې پېښیږي، نو همغسې وشول لکه څنګه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم یې په اړه خبر ورکړی و.
3. په جګړه کې د ابهام او غیر مستقیم خبرو کارولو جواز ، او په جګړه کې دوکه په ابهام (توریه)، کمین او داسې نورو لارو ترسره کیدی شي، پرته له دې چې تړون او د خوندیتوب تضمین مات شي، ځکه پدې اړه ممانعت راغلی دی.
4. نووي ویلي: د (يقولون من خير قول البرية) معنا دا ده لکه دوی چې په ظاهره وایي: لا حکم الا لله، یعنې واکمني یوازې الله لره ده، او داسې نور تبلیغات چې دوی یې د الله کتاب ته نسبت ورکوي.
5. ابن حجر د (لاَ يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ) په اړه ویلي: مراد ترې دا دی چې ایمان یې په زړونو کې ځای نه دی نیولی؛ ځکه څه شی چې د ستونې سره ودریږي او ترې تېر نه شي، نو هغه زړه ته نه رسیږي.
6. قاضي ویلي: علماوو پدې اجماع کړې چې خوارج او دوی ته ورته بدعتیان او متجاوزین چې کله دوی د امام پر وړاندې بغاوت وکړي او د ټولنې د نظر مخالفت وکړي او تفرقه اچوي، نو له اخطار ورکولو او پرې غاړې خلاصولو وروسته ورسره جګړه کول واجب دي.