ਗੱਲ ਜਾਂ ਬਾਤਾਂ: ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਨਾ ਆਖੇ: “ਅੱਲਾਹੁਮਮ੍ਹਾ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਮੈਨੂੰ ਰਹਿਮ ਕਰ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਮੈਨੂੰ ਰਿਜ਼ਕ ਦੇ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ।”ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਰੱਖੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਲਾਹ ਜੋ ਚਾਹੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।

عَن أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ:
«لاَ يَقُلْ أَحَدُكُمْ: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِنْ شِئْتَ، ارْحَمْنِي إِنْ شِئْتَ، ارْزُقْنِي إِنْ شِئْتَ، وَليَعْزِمْ مَسْأَلَتَهُ، إِنَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ، لاَ مُكْرِهَ لَهُ». ولمسلم: «وَلَكِنْ لِيَعْزِمِ الْمَسْأَلَةَ وَلْيُعَظِّمِ الرَّغْبَةَ، فَإِنَّ اللهَ لَا يَتَعَاظَمُهُ شَيْءٌ أَعْطَاهُ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 7477]

ਇਸ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ.

ਅਬੂ ਹੁਰੈਰਾ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਨਬੀ ﷺ ਤੋਂ ਰਵਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:
«ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਨਾ ਆਖੇ: “ਅੱਲਾਹੁਮਮ੍ਹਾ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਮੈਨੂੰ ਰਹਿਮ ਕਰ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਮੈਨੂੰ ਰਿਜ਼ਕ ਦੇ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ।”ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਰੱਖੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਲਾਹ ਜੋ ਚਾਹੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।»». ਮੁਸਲਮ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: "ਸਗੋਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਬਣਾਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਲਾਹ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਹ ਦੇਣੇ।"
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري - 7477]

ਵਿਆਖਿਆ

ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਨੇ ਦੁਆ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲਟਕਾਉਣ (ਸ਼ਰਤ ਲਗਾਉਣ) ਤੋਂ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ—even ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੈਅ ਅਤੇ ਯਕੀਨੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਤਾਂ ਤਦ ਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਹੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੁਆ ਵਿੱਚ "ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ" ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਲਾਹ ਲਈ ਐਸੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਜਬੂਰੀ ਜਾਂ ਜ਼ਬਰ ਨਾਲ ਹੋਣ।ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਹਦੀਸ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਚ ਇਹ ਵੀ ਵਾਜ਼ੇਹ ਕੀਤਾ ਕਿ **“ਅੱਲਾਹ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।”** ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ **ਅੱਲਾਹ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ** ਜੋ ਉਹ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਨਾ ਅਜਜ਼ ਹੈ, ਨਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵੱਡੀ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਏ ਕਿ “ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ।” ਦੁਆ ਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ (ਮਿਸ਼ੀਅਤ ਨਾਲ ਲਟਕਾਉਣਾ) ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬੰਦਾ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਮਾਫੀ ਤੋਂ ਬੇਨਿਆਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਹੇ: **"ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ,"** ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਲੋੜਮੰਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿਸ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਅਜਜ਼ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਮੁਹਤਾਜ, ਮਜ਼ਬੂਰ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਪੂਰੇ ਯਕੀਨ ਅਤੇ ਇਲਤਜਾ ਨਾਲ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।

ਹਦੀਸ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚੋਂ

1. ਦੁਆ ਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲਟਕਾਉਣ (ਮਿਸ਼ੀਅਤ ਨਾਲ ਸ਼ਰਤ ਲਗਾਉਣ) ਤੋਂ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
2. ਅੱਲਾਹ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਕ ਮੰਨਣਾ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਵਿਸਾਤ, ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਿਆਜ਼ੀ ਦੀ ਕਾਮਿਲੀਅਤ, ਅਤੇ ਸੁਬਹਾਨਹੁ ਵਤਾ'ਆਲਾ। ਦੀ ਕਰਮਵਾਰੀ ਤੇ ਜੁਦੋਸਖ਼ਾ ਨੂੰ ਤਸਲੀਮ ਕਰਨਾ —
3. ਅੱਲਾਹ ਅਜ਼ਜ਼ਾ ਵਜੱਲਾ ਲਈ ਕਾਮਿਲੀਅਤ (ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ) ਦਾ ਇਤਬਾਤ ਕਰਨਾ।
4. ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਕੋਲ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਮੰਨਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਗੁਮਾਨ ਰੱਖਣਾ — ਸੁਬਹਾਨਹੁ।
5. ਕਈ ਲੋਕ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੁਆ ਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲਟਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: **"ਜਜ਼ਾਕ ਅੱਲਾਹੁ ਖ਼ੈਰਨ ਇਨ شاء ਅੱਲਾਹ", "ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਰਹਿਮਤ ਦੇਵੇ ਇਨ ਸ਼ਾ ਅੱਲਾਹ"** — ਪਰ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਏ ਹਦੀਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਐਸਾ ਕਹਿਣਾ ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੈ।