حدیث: اې حکيم! دا مال شین او خوږ دی

عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ:
سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَعْطَانِي، ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي، ثُمَّ قَالَ لِي: «يَا حَكِيمُ، إِنَّ هَذَا المَالَ خَضِرٌ حُلْوٌ، فَمَنْ أَخَذَهُ بِسَخَاوَةِ نَفْسٍ، بُورِكَ لَهُ فِيهِ، وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ، وَكَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ، وَاليَدُ العُلْيَا خَيْرٌ مِنَ اليَدِ السُّفْلَى»، قَالَ حَكِيمٌ: فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالحَقِّ لاَ أَرْزَأُ أَحَدًا بَعْدَكَ شَيْئًا حَتَّى أُفَارِقَ الدُّنْيَا، فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يَدْعُو حَكِيمًا لِيُعْطِيَهُ العَطَاءَ، فَيَأْبَى أَنْ يَقْبَلَ مِنْهُ شَيْئًا، ثُمَّ إِنَّ عُمَرَ دَعَاهُ لِيُعْطِيَهُ، فَيَأْبَى أَنْ يَقْبَلَهُ، فَقَالَ: يَا مَعْشَرَ المُسْلِمِينَ، إِنِّي أَعْرِضُ عَلَيْهِ حَقَّهُ الَّذِي قَسَمَ اللَّهُ لَهُ مِنْ هَذَا الفَيْءِ، فَيَأْبَى أَنْ يَأْخُذَهُ. فَلَمْ يَرْزَأْ حَكِيمٌ أَحَدًا مِنَ النَّاسِ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى تُوُفِّيَ رَحِمَهُ اللَّهُ.
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 2750]

دا ژباړه بیا لیدنې او کره کتنې ته اړتیا لري.

د حکيم بن حزام رضي الله عنه نه روایت دی وایي چې:
ما د رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه غوښتنه وکړه، هغه ماته (یو څه) راکړل، بیا مې غوښتنه وکړه، بیا یې راکړل، بیا یې راته وفرمایل: «اې حکيم! دا مال شین او خوږ دی، څوک چې د نفس د سخاوت له مخې واخېست برکت به ورته پکې واچول شي، او څوک چې دا په حرص سره واخلي برکت به ورته پکې وانه چول شي، او د هغه چا په څېر به وي خوري او نه مړیږي، او د پورته لاس خاوند (ورکوونکی) د ټیټ لاس له خاوند (غوښتونکي) څخه غوره دی» حکيم وویل: ما وویل: «اې د الله رسوله! قسم په هغه ذات چې ته یې په حقه رالیږلی یې، ستا څخه وروسته به له هیچا څه شی ونه غواړم، تر څو چې له دې دنیا لاړ شم (وفات شم)» نو همغه و چې ابو بکر رضي الله عنه به حکيم ته د صدقې ورکولو هڅه کوله، خو حکيم نه منله، بیا عمر رضي الله عنه ورته وړاندیز وکړ، له هغه یې هم ونه منله، بیا هغه ټولو مسلمانانو ته وفرمایل: «زه ورته د هغه د حق مال وړاندیز کوم چې الله تعالی ورته په غنیمت مال کې ټاکلی دی، خو هغه یې نه اخلي» نو حکيم له پېغمبر صلی الله علیه وسلم څخه وروسته له هېچا څه ونه غوښتل تر څو چې الله تعالی وفات وکړ، الله دې پرې ورحمیږي.
[صحیح] - [متفق علیه دی] - [صحیح بخاري - 2750]

تشریح

حکيم بن حزام رضي الله عنه له پېغمبر صلی الله علیه وسلم څخه د یو څه مال او متاع غوښتنه وکړه، نو پېغمبر صلی الله علیه وسلم ورته ورکړ، بیا یې غوښتنه وکړه، بیا ورکړه، بیا ورته رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: اې حکيم! دا مال خوښ او مطلوب دی، څوک یې چې له سوال کولو پرته ورکړل شو او له زارۍ پرته یې په مړه خوا واخېست، برکت به ورته پکې واچول شي او چا چې د حرص او تمې له مخې واخېست برکت به ورته پکې ونه چول شي او د هغه چا په څېر به وي چې خوري او نه مړیږي، او پورته لاس چې ورکړه کوي د الله تعالی په نزد له ښکته لاس (سوال کوونکي) څخه غوره دی، حکيم وویل: ما وویل: اې د الله رسوله! قسم په هغه ذات چې ته یې په حقه رالیږلی یې، ستا څخه وروسته به له هیچا د مال غوښتنه ونه کړم تر څو چې له دنیا څخه لاړ شم. نو د رسول الله صلی الله علیه وسلم خلیفه ابو بکر رضي الله عنه به حکيم ته مرسته ورکوله، خو هغه به یې له اخېستلو انکار کاوه، بیا امیر المؤمنین؛ عمر رضي الله عنه هم ورته وړاندیز وکړ چې یو څه ورکړي، خو هغه یې له اخېستلو انکار وکړ، عمر -رضي الله عنه- وويل: ای د مسلمانانو ټولیه! زه هغه ته هغه برخه ورکوم چې الله ورته د غنيمت (فیء) له مال څخه ټاکلې ده، (هغه مال)چې مسلمانانو له کافرانو پرته له جګړې او جهاد څخه ترلاسه کیږي، خو هغه یې له اخېستلو انکار کوي، نو حکیم د مرګ تر ورځې پورې له هیچا څخه د رسول الله صلی الله علیه وسلم نه وروسته د څه شي غوښتنه ونه کړه.

د حديث له ګټو څخه

1. په مشروع ډول مال ترلاسه کول او راټولول په دنیا کې له لیوالتیا نه درلودلو سره تضاد نلري، ځکه زهد د نفس سخاوت او د مال سره محبت نه درلودلو ته وایي.
2. د پېغمبر ﷺ د ستر سخاوت څرګندونه، او دا چې هغه به د (مال) زیاته ورکړه کوله او له هیڅکله یې له فقر څخه ویره نه درلوده.
3. مسلمان ورورته د ګټې رسولو په موخه هغه ته د مرستې وړاندې کولو پر مهال نصیحت کول؛ ځکه دا مهال زړه د نېکو خبرو منلو لپاره چمتو وي.
4. له خلکو څخه د سوال کولو نه ځان ساتل او له اړتیا پرته سوال کولو څخه ډډه کول.
5. په حدیث کې د حرص او زیات سوال کولو بدوالی بيان شوی دی.
6. که سوال کوونکی ډېر ټینګار وکړي، نو باک نه لري که له ورکړې انکار وشي، نا امیده شي او نصیحت ورته وشي، او سپارښتنه ورته وشي چې د مال حرص پریږدي او مړه خوا شي.
7. هیچاته روا نه دي له بيت المال څخه څه شی واخلي، تر څو چې امام نه وي ورکړی؛ او د غنیمت له وېش نه مخکې یې ورته اخېستل روا نه دی.
8. د اړتیا له مخې سوال کول روا دي.
9. ابن حجر وایي: امام باید سوال کوونکي ته د سوال کولو زیان تر هغه پورې بیان نه کړي چې تر څو یې د هغه اړتیا نه وي پوره کړي، او د دې لپاره چې نصیحت یې ځای ونیسي او سوال کوونکی دا ګومان ونه کړي چې همدا خبره د ورکړې پر وړاندې خنډ وګرځیده.
10. دحکیم رضي الله عنه فضیلت او د الله تعالی او رسول صلی الله علیه وسلم سره یې پر ژمنه پابندي.
11. اسحاق بن راهويه وایي: حکیم رضي الله عنه چې کله وفات شو، نو د قریشو تر ټولو شتمن انسان و.