حدیث: په دریو وختونو کې به رسول الله صلی الله علیه وسلم موږ له لمانځه څخه منع کولو او لدې چې خپل مړي پکې ښخ کړو

عَنْ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ الْجُهَنِيَّ رضي الله عنه قَالَ:
ثَلَاثُ سَاعَاتٍ كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَانَا أَنْ نُصَلِّيَ فِيهِنَّ، أَوْ أَنْ نَقْبُرَ فِيهِنَّ مَوْتَانَا: حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُ بَازِغَةً حَتَّى تَرْتَفِعَ، وَحِينَ يَقُومُ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ حَتَّى تَمِيلَ الشَّمْسُ، وَحِينَ تَضَيَّفُ الشَّمْسُ لِلْغُرُوبِ حَتَّى تَغْرُبَ.
[صحيح] - [رواه مسلم] - [صحيح مسلم: 831]

له عقبة بن عامر الجهني رضي الله عنه څخه روایت دی وایي:
په دریو وختونو کې به رسول الله صلی الله علیه وسلم موږ له لمانځه څخه منع کولو او لدې چې خپل مړي پکې ښخ کړو: کله چې لمر څرک وهي، تر دې چې ښه راپورته شي، کله چې ټکنده غرمه شي تر دې چې لمر زوال وکړي، او کله چې لمر ډوبېدو ته نږدې شي تر دې چې ډوب شي.
[صحيح دی] - [مسلم روايت کړی دی] - [صحيح مسلم - 831]

تشریح

رسول الله صلی الله علیه وسلم د ورځې پر مهال په دریو وختونو کې له نفلي لمونځونو څخه منع فرمایلې ده او لدې چې مړي په کې ښخ کړل شي. لومړی وخت: کله چې لمر څرک وهي، چې دا یې د راختو لومړۍ شېبه ده، تر دې چې د یوې نیزې په اندازه پورته شي، چې نږدې د یو پاو وخت په کچه اندازه کېږي. او دویم: کله چې لمر د اسمان منځ ته شي، نو د ختیځ او لویدیځ لور ته هېڅ سیوری نه لري، تر دې چې د آسمان له منځ نه زوال وکړي او د ختیځ لور ته سیوری ښکاره شي، نو د ماسپښین د لمانځه لومړی وخت پېل شي، او دا لنډ وخت دی چې نږدې پنځه دقیقې کېږي. او دریم: کله چې لمر مخ په ډوبېدو شي، تر دې چې ډوب شي.

د حديث له ګټو څخه

1. هغه وختونه چې لمونځ پکې منع شوی او دا او نور حدیثونه پرې دلالت کوي په لاندې ډول دي، لومړی: د سهار له لمانځه وروسته تر لمر ختو پورې، دویم: د لمر ختلو پر مهال تر دې چې د سترګو په ليد د یوې نیزې په اندازه راپورته شي؛ یعنې نږدې د پنځلس دقیقو په اندازه، دریم: کله چې لمر د آسمان منځ ته شي، تر دې چې زوال وکړي، یعنې هغه وخت چې یو ولاړ انسان هېڅ لور ته سیوری ونه لري، نه ختیځ ته او نه لوېدیځ ته او ځینو دا وخت هم په پنځو دقیقو سره اندازه کړی دی، څلورم: د مازدیګر له لمانځه وروسته تر هغه چې لمر ولوېږي، پنځم: کله چې لمر ژېړ شي تر هغه چې ډوب شي.
2. په دې پنځو ممنوعه وختونو کې د لمانځه کولو ممانعت فرضي او هغو لمونځونو ته نه شاملېږي چې ځانګړي اسباب ولري.
3. په حدیث کې ذکر شوي دغو دریو تنګو وختونو پورې په قصدي ډول د جنازې د ځنډولو ممانعت، او د شپې یا ورځې په هر ساعت کې د هغې جواز.
4. پدې وختونو کې له لمانځه څخه د ممانعت حکمت: اصل دا دی چې مسلمان د عبادت له مخې د الله تعالی اوامرو ته غاړه ږدي او له نواهیو څخه یې ډډه کوي، او تر هغه پورې به عبادت نه بس کوي تر څو یې چې حکمت او علت معلوم نه وي معلوم کړي چې ولې ورته امر شوی او یا ترې ولې منع شوی دی، بلکې ورته په کار دي چې ویې مني.
5. د دې (وختونو) حکمتونه په نورو حدیثونو کې ذکر شوي: لومړی دا چې په غرمه کې له زوال څخه مخکې د دې لپاره منع شوی چې پدې وخت کې د جهنم اور په شدت بلېږي، دویم: د لمر ختو او لمر پرېوتو پر مهال د لمانځه د ممانعت حکمت دا دی چې پدې کې د مشرکانو سره مشابهت دی، ځکه هغوی د لمر ختو او لمر پرېوتو پر مهال لمر ته سجده کوي. دریم: او د سهار د لمانځه نه وروسته تر لمر ختو او د مازدیګر د لمانځه نه وروسته تر لمر پرېوتو پورې د لمانځه څخه د ممانعت حکمت دا دی چې پدې سره د شبهې دروازه بنده شي او د کافرانو سره مشابهت ونه شي، او مسلمان ورسره د هغوی په شرک کې مشابهت پېدا نه کړي، ځکه هغوی د لمر ختو او لمر پرېوتو پر مهال لمر ته سجده کوي.