بروز رسانی: سه زمان بود که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم ما را از نماز خواندن یا به خاک سپردن مردگانمان در آنها نهی می‌کردند

عَنْ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ الْجُهَنِيَّ رضي الله عنه قَالَ:
ثَلَاثُ سَاعَاتٍ كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَانَا أَنْ نُصَلِّيَ فِيهِنَّ، أَوْ أَنْ نَقْبُرَ فِيهِنَّ مَوْتَانَا: حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُ بَازِغَةً حَتَّى تَرْتَفِعَ، وَحِينَ يَقُومُ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ حَتَّى تَمِيلَ الشَّمْسُ، وَحِينَ تَضَيَّفُ الشَّمْسُ لِلْغُرُوبِ حَتَّى تَغْرُبَ.
[صحيح] - [رواه مسلم] - [صحيح مسلم: 831]

از عُقبة بن عامر جُهَنی رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت:
سه زمان بود که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم ما را از نماز خواندن یا به خاک سپردن مردگانمان در آنها نهی می‌کردند: هنگامی که خورشید در حال طلوع است تا آنکه بالا بیاید، و هنگامی که [خورشید در وسط آسمان] به هنگام ظهر می‌ایستد تا آنکه [از وسط آسمان] مایل شود، و هنگامی که خورشید برای غروب تمایل پیدا می‌کند تا آنکه غروب کند.
[صحیح است] - [به روایت مسلم] - [صحیح مسلم - 831]

شرح

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم از سه وقت در روز نهی کرده‌اند که در آنها نماز مستحبی خوانده شود یا مردگان به خاک سپرده شوند: وقت اول: هنگامی که خورشید در حال طلوع است، یعنی از ابتدای طلوعش تا زمانی که به اندازهٔ یک نیزه بالا بیاید، که این زمان تقریباً یک ربع ساعت تخمین زده می‌شود. وقت دوم: هنگامی که خورشید در وسط آسمان قرار می‌گیرد، به طوری که هیچ سایه‌ای از سمت مشرق یا مغرب برای آن وجود ندارد، تا زمانی که از وسط آسمان زوال یابد و سایه از سمت مشرق پدیدار شود، یعنی زمانی که وقت نماز ظهر آغاز می‌شود. و این زمان کوتاهی است؛ که تقریباً به اندازهٔ پنج دقیقه است. وقت سوم: هنگامی که خورشید برای غروب تمایل پیدا کرده و شروع به غروب می‌کند تا زمانی که غروب کند.

از نکات این حدیث

1. اوقاتی که نماز در آنها نهی شده، بر اساس این حدیث و احادیث دیگر، عبارتند از: اولاً: بعد از نماز فجر تا طلوع خورشید. ثانیاً: هنگام طلوع خورشید تا زمانی که در چشم بیننده به اندازهٔ یک نیزه بالا بیاید؛ یعنی تقریباً به اندازهٔ پانزده دقیقه. ثالثاً: هنگامی که [خورشید در وسط آسمان] به هنگام ظهر می‌ایستد تا زمانی که خورشید زوال یابد، و آن زمانی است که برای شخص ایستاده در ظهر، نه در مشرق و نه در مغرب سایه‌ای باقی نمی‌ماند، و برخی آن را تقریباً پنج دقیقه تخمین زده‌اند. رابعاً: بعد از نماز عصر تا غروب خورشید. خامساً: هنگام زرد شدن خورشید تا زمانی که غروب کند.
2. از نهیِ نماز خواندن در این پنج وقت، نمازهای واجب و نمازهای سبب‌دار استثنا می‌شوند.
3. نهی از به تأخیر انداختنِ عمدی دفن [میت] تا این سه وقتِ کوتاه که در حدیث ذکر شده، و جایز بودن آن در هر ساعتی از شب یا روز.
4. حکمتِ نهی از نماز خواندن در این اوقات: اصل بر این است که مسلمان در برابر اوامر خداوند تسلیم باشد و از نواهی او از روی بندگی برای خدا پرهیز کند، و برای بندگی کردن منتظر نماند تا از حکمت یا علتِ امر به کاری یا نهی از آن آگاه شود، بلکه باید فرمانبردار باشد. در احادیث دیگر حکمت این [نهی] چنین آمده است: اولاً: در وقت ظهر، کمی قبل از زوال، آتش دوزخ به شدت افروخته می‌شود. ثانیاً: حکمت نهی از نماز هنگام طلوع و غروب خورشید، شباهت یافتن به مشرکان است، زیرا آنان هنگام طلوع و غروب خورشید، برای آن سجده می‌کنند. ثالثاً: نهی از نماز بعد از نماز فجر تا طلوع خورشید و بعد از نماز عصر تا غروب خورشید، از باب «سد ذریعه» (بستن راه‌های منجر به گناه) است؛ تا شباهت به کافران قطع شود و مسلمان در شرکشان به آنان شبیه نشود، زیرا آنان هنگام طلوع و غروب خورشید، برای آن سجده می‌کنند.