بروز رسانی: هیچ یک از شما نگوید: خداوندا، اگر خواستی مرا بیامرز، اگر خواستی به من رحم کن، اگر خواستی به من روزی بده؛ بلکه باید در خواسته‌اش قاطع باشد، زیرا او (خداوند) هر چه را بخواهد انجام می‌دهد و هیچ اجبارکننده‌ای برای او نیست

عَن أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ:

«لاَ يَقُلْ أَحَدُكُمْ: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِنْ شِئْتَ، ارْحَمْنِي إِنْ شِئْتَ، ارْزُقْنِي إِنْ شِئْتَ، وَليَعْزِمْ مَسْأَلَتَهُ، إِنَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ، لاَ مُكْرِهَ لَهُ». ولمسلم: «وَلَكِنْ لِيَعْزِمِ الْمَسْأَلَةَ وَلْيُعَظِّمِ الرَّغْبَةَ، فَإِنَّ اللهَ لَا يَتَعَاظَمُهُ شَيْءٌ أَعْطَاهُ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 7477]

از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود:
«لَا يَقُلْ أَحَدُكُمْ: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِنْ شِئْتَ، ارْحَمْنِي إِنْ شِئْتَ، ارْزُقْنِي إِنْ شِئْتَ، وَليَعْزِمْ مَسْأَلَتَهُ، إِنَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ، لاَ مُكْرِهَ لَهُ». «هیچ یک از شما نگوید: خداوندا، اگر خواستی مرا بیامرز، اگر خواستی به من رحم کن، اگر خواستی به من روزی بده؛ بلکه باید در خواسته‌اش قاطع باشد، زیرا او (خداوند) هر چه را بخواهد انجام می‌دهد و هیچ اجبارکننده‌ای برای او نیست». و در روایت مسلم آمده است: «وَلَكِنْ لِيَعْزِمِ الْمَسْأَلَةَ وَلْيُعَظِّمِ الرَّغْبَةَ، فَإِنَّ اللهَ لَا يَتَعَاظَمُهُ شَيْءٌ أَعْطَاهُ». یعنی: «بلکه باید در درخواست، قاطع باشد و رغبت [خود را] بزرگ نشان دهد، زیرا هیچ چیزی که خداوند عطا می‌کند، برایش بزرگ [و سنگین] نیست».
[صحیح است] - [بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارند] - [صحیح بخاری - 7477]

شرح

پیامبر صلی الله علیه و سلم از مشروط کردن دعا به چیزی، حتی اگر به مشیت و خواست خدا باشد، نهی کردند؛ زیرا این امری معلوم و قطعی است که خداوند نمی‌آمرزد مگر آنکه خود بخواهد، و شرط کردن مشیت معنایی ندارد؛ چرا که مشیت تنها برای کسی شرط می‌شود که ممکن باشد بدون خواست خود و با اجبار کاری را انجام دهد، و خداوند سبحان از چنین چیزی منزه است. و پیامبر صلی الله علیه و سلم این را در پایان حدیث با این سخنشان که «زیرا هیچ اجبارکننده‌ای برای او نیست» بیان کرده‌اند. همچنین خداوند هیچ چیزی را که عطا می‌کند، بزرگ و سنگین نمی‌شمارد و عاجز نیست و هیچ چیز بر او گران نمی‌آید تا گفته شود: اگر خواستی. و مشروط کردن دعا به مشیت، نوعی بی‌نیازی نشان دادن از آمرزش اوست. زیرا این سخن گوینده که «اگر خواستی فلان چیز را به من بدهی، پس بده»، تنها در برابر کسی به کار می‌رود که یا از او بی‌نیاز باشی یا عاجز و ناتوان باشد. اما در برابر قادر و توانا و در حالت اضطرار و نیاز به او، شخص در خواسته‌اش قاطعیت به خرج می‌دهد و مانند فقیری که به آنچه می‌خواهد مضطر است، سؤال می‌کند و به خدا پناه می‌برد؛ زیرا اوست آن بی‌نیاز کامل و بر هر چیزی توانا.

از نکات این حدیث

1. نهی از مشروط کردن دعا به مشیت.
2. منزه دانستن خداوند از آنچه شایستهٔ او نیست، و گستردگی فضل او، و کمال بی‌نیازی، کرم و بخشندگی او سبحانه و تعالی.
3. اثبات کمال برای خداوند عز و جل.
4. بزرگ شمردن رغبت به آنچه نزد خداست و گمان نیک داشتن به او سبحانه.
5. از برخی مردم مشروط کردن دعا به مشیت سر می‌زند در حالی که متوجه نیستند، مانند این سخن: «جزاک الله خیراً ان شاء الله» (خداوند به تو پاداش نیک دهد، اگر خدا بخواهد)، «الله یرحمه ان شاء الله» (خداوند او را بیامرزد، اگر خدا بخواهد). این کار به دلیل حدیث این باب، جایز نیست.

الملاحظة

تعظيم الرغبة فيما عند الله وحسن الظن به سبحانه.

ما معني جملة وليعظم الرغبة كما جاءت في حديث رسول الله صلى الله عليه وسلم

النص المقترح لا يوجد...