Hadis: “Yolculukta oruç tutmak birr (iyilik ve itaat) değildir.” diye buyurdu

عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُما قَالَ:
كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ، فَرَأَى زِحَامًا وَرَجُلًا قَدْ ظُلِّلَ عَلَيْهِ، فَقَالَ: «مَا هَذَا؟»، فَقَالُوا: صَائِمٌ، فَقَالَ: «لَيْسَ مِنَ البِرِّ الصَّوْمُ فِي السَّفَرِ»، وَفِي لَفْظٍ لِمُسلِمٍ: «عَلَيْكُمْ بِرُخْصَةِ اللهِ الَّذِي رَخَّصَ لَكُمْ».
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 1946]

Câbir b. Abdullah -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir:
Rasûlullah- sallallahu aleyhi ve sellem- bir yolculukta iken bir kalabalık gördü. Orada, üzerine gölgelik yapılmış bir adamın bulunduğunu fark etti ve: “Nesi var?” diye sordu. Oradakiler: “Oruç tutan birisidir.” dediler. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: “Yolculukta oruç tutmak birr (iyilik ve itaat) değildir.” diye buyurdu. Müslim’in bir rivayetinde ise şöyle geçmektedir: “Allah’ın sizin için tanımış olduğu ruhsatı kabul edin.”
[Sahih Hadis] - [Muttefekun aleyh] - [Sahih-i Buhârî - 1946]

Şerh

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- bir yolculuk sırasında insanların etrafında toplandığı bir adam gördü. Adam, güneşin şiddetli sıcağından ve çok susamış olmasından dolayı gölgelendirilmişti. Bunun üzerine: “Ona ne oldu?” diye sordu. Sahâbîler: “Oruçludur.” dediler. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Yolculukta oruç tutmak birr (iyilik ve itaat) değildir. Allah’ın sizin için tanımış olduğu ruhsattan yararlanın.”

Hadisten Çıkarılan Hükümler

1. İslam dininin kolaylığı ifade edilmiştir.
2. Yolculuk sırasında oruç tutmak caizdir ve ruhsatı kullanarak oruç tutmamak da caizdir.
3. Yolculukta oruç tutmak, kişiye meşakkat verdiği takdirde mekruhtur. Ancak bu meşakkat kişinin helâk olacağı bir seviyeye ulaşırsa, oruç tutmak haram olur.
4. İmam Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: “Yolculukta oruç tutmak birr (iyilik ve itaat) değildir" sözünün anlamı şudur: Bu ifade, oruç tutmanın size meşakkat vermesi ve zarar görmenizden endişe edilmesi durumuna aittir. Hadisin bağlamı da bu şekilde yorumlanmasını gerektirmektedir.
5. Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- sahabeleriyle yakından ilgilenir ve onların hâlini sorardı.