Hadith: ਤੈਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮਸਲੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ ਅਮਲ ਉਸ ਬੰਦੇ ਲਈ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਅੱਲਾਹ ਸੌਖਾ ਕਰ ਦੇਵੇ।

عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ رضي الله عنه قَالَ:
كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ، فَأَصْبَحْتُ يَوْمًا قَرِيبًا مِنْهُ وَنَحْنُ نَسِيرُ، فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللهِ أَخْبِرْنِي بِعَمَلٍ يُدْخِلُنِي الجَنَّةَ وَيُبَاعِدُنِي عَنِ النَّارِ، قَالَ: «لَقَدْ سَأَلْتَنِي عَنْ عَظِيمٍ، وَإِنَّهُ لَيَسِيرٌ عَلَى مَنْ يَسَّرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ، تَعْبُدُ اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكْ بِهِ شَيْئًا، وَتُقِيمُ الصَّلاَةَ، وَتُؤْتِي الزَّكَاةَ، وَتَصُومُ رَمَضَانَ، وَتَحُجُّ البَيْتَ» ثُمَّ قَالَ: «أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى أَبْوَابِ الخَيْرِ: الصَّوْمُ جُنَّةٌ، وَالصَّدَقَةُ تُطْفِئُ الخَطِيئَةَ كَمَا يُطْفِئُ الْمَاءُ النَّارَ، وَصَلاَةُ الرَّجُلِ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ» قَالَ: ثُمَّ تَلاَ: «{تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ}، حَتَّى بَلَغَ {يَعْمَلُونَ}» ثُمَّ قَالَ: «أَلاَ أُخْبِرُكَ بِرَأْسِ الأَمْرِ كُلِّهِ وَعَمُودِهِ، وَذِرْوَةِ سَنَامِهِ؟» قُلْتُ: بَلَى يَا رَسُولَ اللهِ، قَالَ: «رَأْسُ الأَمْرِ الإِسْلاَمُ، وَعَمُودُهُ الصَّلاَةُ، وَذِرْوَةُ سَنَامِهِ الجِهَادُ» ثُمَّ قَالَ: «أَلاَ أُخْبِرُكَ بِمَلاَكِ ذَلِكَ كُلِّهِ؟» قُلْتُ: بَلَى يَا نَبِيَّ اللهِ، فَأَخَذَ بِلِسَانِهِ قَالَ: «كُفَّ عَلَيْكَ هَذَا» فَقُلْتُ: يَا نَبِيَّ اللهِ، وَإِنَّا لَمُؤَاخَذُونَ بِمَا نَتَكَلَّمُ بِهِ؟ فَقَالَ: «ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا مُعَاذُ، وَهَلْ يَكُبُّ النَّاسَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ أَوْ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ إِلاَّ حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ».
[صحيح بمجموع طرقه] - [رواه الترمذي وابن ماجه وأحمد] - [سنن الترمذي: 2616]

Translation Needs More Review.

ਮੁਆਜ਼ ਬਿਨ ਜਬਲ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:
ਮੈਂ ਨਬੀ ﷺ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਫਰ (ਯਾਤਰਾ) 'ਤੇ ਸੀ। ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਆਪ ﷺ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਅਮਲ ਦੱਸੋ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਹੰਨਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੇ। ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਤੈਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮਸਲੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ ਅਮਲ ਉਸ ਬੰਦੇ ਲਈ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਅੱਲਾਹ ਸੌਖਾ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਕਰੋ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ਰੀਕ (ਸਾਂਝੀ) ਨਾ ਬਣਾਓ, ਨਮਾਜ਼ ਕਾਇਮ ਕਰੋ, ਜ਼ਕਾਤ ਦਿਓ, ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਬੈਤੁੱਲਾਹ (ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਘਰ-ਕਾਬਾ) ਦਾ ਹੱਜ ਕਰੋ।" ਫੇਰ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਕੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਲਾਈ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਬਾਰੇ ਨਾ ਦੱਸਾਂ? ਰੋਜ਼ਾ ਢਾਲ ਹੈ, ਸਦਕਾ ਗੁਨਾਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਜ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਦੇਰ ਰਾਤ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਣਾ (ਭਲਾਈ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ)।" ਫੇਰ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਇਹ ਆਇਤ ਪੜ੍ਹੀ: "تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ" ਅਤੇ ” يَعْمَلُونَ“ 'ਤੇ ਅੰਤ ਕੀਤਾ {ਅਨੁਵਾਦ: ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਡ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਭਾਵ ਇਹ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਨਹੀਂ) ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰੱਬ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ (ਮਿਹਰਾਂ ਦੀਆਂ) ਆਸਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ (ਮੁਆਫ਼ੀ ਲਈ) ਬੇਨਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ (ਧਨ ਦੌਲਤ) ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ (ਰੱਬ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ) ਖ਼ਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ (ਈਮਾਨ ’ਤੇ ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਠੰਡੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ (ਰੱਬ ਨੇ) ਕੀ ਕੁੱਝ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।} ਫੇਰ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਕੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੀਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ, ਉਸਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਚੋਟੀ ਬਾਰੇ ਨਾ ਦੱਸਾਂ ?" ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ: "ਦੀਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਇਸਲਾਮ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਚੋਟੀ ਜਿਹਾਦ ਹੈ।" ਫੇਰ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਸਾਰ ਨਾ ਦੱਸਾਂ?" ਮੈਂ ਕਿਹਾ: ਜੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਤਾਂ ਫੇਰ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਫੜੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ!" ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ! ਕੀ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਪਕੜ (ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ) ਹੋਵੇਗੀ? ਤਾਂ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: "ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੈਨੂੰ ਗੁਆ ਦੇਵੇ, ਹੇ ਮੁਆਜ਼! ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੱਕਾਂ ਭਾਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।"
[صحيح بمجموع طرقه] - [رواه الترمذي وابن ماجه وأحمد] - [سنن الترمذي - 2616]

Explanation

ਮੁਆਜ਼ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਕਹਿੰਦਾ ਹਨ: ਮੈਂ ਨਬੀ ﷺ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਫਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਆਪ ﷺ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਅਮਲ ਦੱਸੋ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਜਹੰਨਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੇ। ਆਪ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਤੈਂ ਮੈਥੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਅਮਲ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਲਈ ਸੌਖਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਅੱਲਾਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾ ਦੇਵੇ। ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੋ:
1- ਕੇਵਲ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਹੀ ਇਬਾਦਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਰੀਕ (ਸਾਂਝੀ) ਨਾ ਬਣਾਓ।
2- ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਫਰਜ਼ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਪੜ੍ਹੋ। ਭਾਵ ਫਜਰ, ਜ਼ੁਹਰ, ਅਸਰ, ਮਗਰਿਬ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾ ਦੀ ਨਮਾਜ਼। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਰੁਕਨਾਂ (ਥਮ੍ਹਾਂ) ਅਤੇ ਵਾਜਿਬਾਂ (ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁਕਮਾਂ) ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਕਰੋ।
3- ਫਰਜ਼ ਜ਼ਕਾਤ ਕੱਢੋ। ਜ਼ਕਾਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਲੀ (ਆਰਥਿਕ) ਇਬਾਦਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਕਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4- ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੋ। ਰੋਜ਼ਾ ਖਾਣ, ਪੀਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਜ਼ਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ ਫਜਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਦੀ ਨੀਅਤ ਕਰਕੇ ਰੁਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।
5- ਬੇਤੁੱਲਾਹ (ਕਾਬਾ) ਦਾ ਹੱਜ ਕਰੋ। ਜੋ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਲਈ ਮੱਕਾ ਜਾ ਕੇ ਹੱਜ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ (ਇਬਾਦਤਾਂ) ਨੂੰ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।
ਫੇਰ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਕੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਲਾਈ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਨਾ ਦੱਸਾਂ? ਉਹ ਰਾਹ ਹੈ ਫਰਜ਼ ਇਬਾਦਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਫਲ ਇਬਾਦਤਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾ ਕਰਨਾ:
1- ਨਫ਼ਲੀ ਰੋਜ਼ਾ, ਜੋ ਗੁਨਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਜ਼ਾ ਕਾਮਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੈੜੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
2- ਨਫ਼ਲੀ ਸਦਕਾ, ਜੋ ਗੁਨਾਹ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3- ਰਾਤ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਹੱਜੁਦ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨਾ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਇਹ ਆਇਤ ਪੜ੍ਹੀ: {تتجافى جنوبهم} ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਡ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਭਾਵ ਇਹ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਨਹੀਂ)। {عن المضاجع} ਉਹ ਨਮਾਜ਼, ਜ਼ਿਕਰ, ਤਿਲਾਵਤ ਅਤੇ ਦੁਆ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ। {خوفا وطمعا ومما رزقناهم ينفقون، فلا تعلم نفس ما أخفي لهم من قرة أعين} ਆਪਣੇ ਰੱਬ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ (ਮਿਹਰਾਂ ਦੀਆਂ) ਆਸਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ (ਮੁਆਫ਼ੀ ਲਈ) ਬੇਨਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ (ਧਨ ਦੌਲਤ) ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ (ਰੱਬ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ) ਖ਼ਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ (ਈਮਾਨ ’ਤੇ ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਠੰਡੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ (ਰੱਬ ਨੇ) ਕੀ ਕੁੱਝ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। (ਭਾਵ ਲੋਕੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਮਲਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਮਿਹਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ)। {جزاء بما كانوا يعملون} ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਅਮਲਾਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਹੈ।
ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੀਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ (ਮੂਲ), ਉਸਦੇ ਥੰਮ੍ਹ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਚੋਟੀ ਬਾਰੇ ਨਾ ਦੱਸਾਂ?
ਮੁਆਜ਼ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: ਜ਼ਰੂਰ, ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ!
ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਦੀਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਇਸਲਾਮ ਭਾਵ ਦੋਵੇਂ ਗਵਾਹੀਆਂ (ਕਲਮਾ ਸ਼ਹਾਦਤ) ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੀਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ। ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਦਾਂ ਕਿ ਥੰਮ੍ਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਮਕਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਬੰਦਾ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਪਾਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦੀਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਉਚਾਈ (ਸਿਖਰ) ਦਾ ਸਾਧਨ ਜਿਹਾਦ (ਮਿਹਨਤ) ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਦੀਨ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਹੈ।
ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਦੱਸਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਦੱਸੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਪੱਕੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ?ਫੇਰ ਆਪ ﷺ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਫੜੀ ਤੇ ਫਰਮਾਇਆ: ਇਸ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੀ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੁਆਜ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੀ ਸਾਡਾ ਰੱਬ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਗੱਲ ਜੋ ਅਸੀਂ ਮੂੰਹੋਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਮੂਲ ਲਵੇਗਾ, ਸਾਡਾ ਹਿਸਾਬ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇਗਾ؟!"
ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: **"ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੈਨੂੰ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਹੋਵੇ!"** — ਇਹ ਦੂਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਰਬੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼-ਇ-ਗੱਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਹੰਮ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: **"ਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਕਰਕੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਬਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਹੈ؟"** ਜਿਵੇਂ ਕਿ —**ਕੁਫ਼ਰ, ਤੋਹਮਤ ਲਗਾਉਣਾ, ਗਾਲ਼ੀਆਂ ਕੱਢਣਾ, ਚੁਗਲੀ, ਨਿੰਦਿਆ, ਝੂਠੀ ਬੁਹਤਾਨਬਾਜ਼ੀ ਆਦਿ।**

Benefits from the Hadith

1. ਸਹਾਬਾ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁਮ ਨੂੰ ਇਲਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹਿਰਸ ਸੀ, ਇਸੀ ਲਈ ਉਹ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਤੋਂ ਇਲਮ ਬਾਰੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।
2. ਸਹਾਬਾ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁਮ ਨੂੰ ਇਲਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹਿਰਸ ਸੀ, ਇਸੀ ਲਈ ਉਹ ਨਬੀ ਕਰੀਮ ﷺ ਤੋਂ ਇਲਮ ਬਾਰੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।
3. ਮੁਆਜ਼ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅਨਹੁ ਦਾ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸਵਾਲ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਰਅਸਲ ਇਹੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਸਤੀਤਵ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ।
4. ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ — ਚਾਹੇ ਬਨੀਂ ਆਦਮ ਹੋਣ ਜਾਂ ਜਿਨਨਾਤ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਜਾਂ ਤਾਂ ਜੰਨਤ ਹੈ ਜਾਂ ਦੋਜ਼ਖ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਬੇਹੱਦ ਉਚੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ।
5. ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੰਜ ਰੁਕਨਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਹਨ: **ਸ਼ਹਾਦਤੈਨ (ਕਲਮਾ ਪੜ੍ਹਨਾ), ਨਮਾਜ਼, ਜਕਾਤ, ਰੋਜ਼ਾ ਅਤੇ ਹajj।**
6. ਧਰਮ ਦਾ ਸਿਰਮੌਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ **ਅਲਲਾਹ ਦੀ ਤੌਹੀਦ**,ਅਰਥਾਤ – **ਕੇਵਲ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਕਰਨੀ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ਰੀਕ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ।**
7. ਅਲਲਾਹ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੰਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹਿਮਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨੇਕੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਅਜਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦੀ ਮਾਫੀ ਲੈਣ ਦੇ ਵਸੀਲੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਸਕਣ।
8. ਫਰਾਇਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਫਲ ਨਮਾਜਾਂ ਨਾਲ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫ਼ਜ਼ੀਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਮਾਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਗੁਨਾਹਾਂ ਦੀ ਕਫ਼ਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
9. ਨਮਾਜ਼ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਖੰਭੇ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਖੇਮਾਂ ਦੀ ਠਹਿਰਾਵ ਹੈ,
10. ਜਿਵੇਂ ਖੰਭਾ ਡਿਗਣ ਨਾਲ ਖੇਮਾ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਮਾਜ਼ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਸਲਾਮ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
11. ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਧਰਮ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
12. ਜੀਭ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸਾਰੇ ਭਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।