Hadithi: “Fillimisht, të Dërguarit të Allahut ﷺ shpallja i vinte në formë të ëndrrave të mira në gjumë

عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ المُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْها أَنَّهَا قَالَتْ:
أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ الوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ، فَكَانَ لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ، ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الخَلاَءُ، وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ -وَهُوَ التَّعَبُّدُ- اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ العَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ، وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا، حَتَّى جَاءَهُ الحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ، فَجَاءَهُ المَلَكُ فَقَالَ: اقْرَأْ، قَالَ: «مَا أَنَا بِقَارِئٍ» قَالَ: «فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي، فَقَالَ: اقْرَأْ، قُلْتُ: مَا أَنَا بِقَارِئٍ، فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي، فَقَالَ: اقْرَأْ، فَقُلْتُ: مَا أَنَا بِقَارِئٍ، فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي، فَقَالَ: {اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ}»، [العلق:1-3] فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ، فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا، فَقَالَ: «زَمِّلُونِي، زَمِّلُونِي» فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ، فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الخَبَرَ: «لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي» فَقَالَتْ خَدِيجَةُ: كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا، إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَحْمِلُ الكَلَّ، وَتَكْسِبُ المَعْدُومَ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الحَقِّ، فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ العُزَّى، ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ، وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ يَكْتُبُ الكِتَابَ العِبْرَانِيَّ، فَيَكْتُبُ مِنَ الإِنْجِيلِ بِالعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ، وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ، فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ: يَا ابْنَ عَمِّ، اسْمَعْ مِنَ ابْنِ أَخِيكَ، فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ: يَا ابْنَ أَخِي، مَاذَا تَرَى؟ فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى، فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ: هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى، يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا، لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَوَ مُخْرِجِيَّ هُمْ؟»، قَالَ: نَعَمْ، لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ، وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا. ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ، وَفَتَرَ الوَحْيُ.
[صحيح] - [متفق عليه] - [صحيح البخاري: 3]

Nëna e besimtarëve, Aishja (Allahu qoftë i kënaqur me të!) tregon:
“Fillimisht, të Dërguarit të Allahut ﷺ shpallja i vinte në formë të ëndrrave të mira në gjumë. Nuk ndodhte që të shihte ndonjë ëndërr, e pastaj të mos i realizohej sikurse drita e agimit. Pas kësaj, iu bë e dashur vetmia. Vetmohej në shpellën Hira, ku bënte adhurim me net të tëra, derisa përmallej për familjen e vet dhe rikthehej tek ata. Furnizohej me ushqimet e nevojshme dhe shkonte e vetmohej prapë. Pastaj kthehej te Hadixhja dhe furnizohej për net të tjera vetmie. Kështu vazhdoi, derisa i erdhi e vërteta, ndërkohë që ishte në shpellën Hira. Aty i vajti meleku dhe i tha: “Lexo!” - “Nuk di të lexoj”, - ia ktheu ai. Profeti ﷺ rrëfen: “Më kapi dhe më shtrëngoi aq fort, saqë nuk mund të mbaja më, pastaj më lëshoi dhe më tha: “Lexo!” - Nuk di të lexoj! - i thashë. Sërish më kapi dhe më shtrëngoi aq fort, saqë nuk mund të mbaja më, pastaj më lëshoi dhe më tha: “Lexo!” - Nuk di të lexoj! - i thashë. Më kapi për së treti e më shtrëngoi dhe, pasi më lëshoi, tha: “Lexo me emrin e Zotit tënd, Që krijoi (gjithçka), e krijoi njeriun prej një droçke gjaku. Lexo, se Zoti yt është më Bujari.” (El Alak, 1-3) Duke i rrahur zemra pareshtur, i Dërguari i Allahut ﷺ me këto ajete u kthye te Hadixhe bint Huvejlidi dhe i tha: “Më mbuloni, më mbuloni!” Sakaq, ajo e mbuloi, derisa iu largua frika. Pastaj, ai zuri t'i tregonte Hadixhes për ndodhinë dhe i tha: “U frikësova për veten time!” Hadixhja i tha: “Assesi! Betohem në Allahun se Allahu kurrë nuk të poshtëron ty, sepse ti i mban lidhjet farefisnore, u ndihmon të dobëtëve, u jep nevojtarëve, i nderon e i ushqen mysafirët dhe i del në ndihmë atij që e ka goditur fatkeqësia. Pas kësaj, Hadixhja e shoqëroi për te Veraka ibn Neufel ibn Esed ibn Abduluzai, djali i axhës së Hadixhes, i cili ishte bërë i krishterë në periudhën paraislame dhe njihte mirë shkrimin e hebraishtes. Ai mund të shkruante pjesë të Inxhilit në hebraishte, aq sa ia kishte mundësuar Allahu. Ishte i shtyrë në moshë dhe i verbër. Hadixhja i tha: - O djali i axhës tim, dëgjoje nipin tënd. - Fol, o nip, çfarë ke parë? - i tha Veraka Profetit ﷺ. I Dërguari i Allahut ﷺ i tregoi çfarë kishte parë dhe Veraka, me ta dëgjuar këtë, i tha: “Atë që ke parë është Namusi, që Allahu e kishte dërguar më parë te Musai (alejhi selam). Ah, sikur të isha i ri e të isha gjallë kur populli yt të të dëbojë!” I Dërguari i Allahut ﷺ i tha: - “Vërtet do të më dëbojnë?!” - Posi, nuk ka ndodhur që dikush të jetë paraqitur me atë që ke ardhur ti e të mos e kenë armiqësuar njerëzit, e, nëse ajo ditë më gjen të gjallë, do të të ndihmoj sa të kem fuqi, - ia ktheu Veraka. Mirëpo, nuk kaloi shumë kohë e Veraka vdiq, kurse shpallja u ndal për një kohë.
[Sahih] - [Muttefek alejhi] - [Sahihu i Buhariut - 3]

Shpjegimi

Nëna e besimtarëve, Aishja (Allahu qoftë i kënaqur me të!), tregoi se gjëja e parë me të cilën filloi shpallja për të Dërguarin e Allahut ﷺ ishin ëndrrat e vërteta në gjumë. Nuk ndodhte që të shihte ndonjë ëndërr pa iu realizuar qartë, si drita e agimit. Pastaj iu bë e dashur vetmia. Ai vetmohej në shpellën Hira, ku adhuronte Allahun net me radhë, para se të kthehej te familja e tij. Për këtë merrte me vete ushqimin e nevojshëm. Më pas kthehej te nëna e besimtarëve, Hadixhja (Allahu qoftë i kënaqur me të!), dhe furnizohej sërish për po aq net. Kështu vazhdoi derisa, ndërsa ishte në shpellën Hira, i erdhi urdhri i vërtetë. Atëherë i erdhi meleku Xhibrili (alejhi selam) dhe i tha: "Lexo!" Ai ﷺ i tha: "Nuk di të lexoj." Pastaj, siç tregoi vetë Profeti ﷺ: "Ai më kapi, më shtrëngoi fort, derisa arrita kufirin e lodhjes dhe të mundimit, pastaj më lëshoi dhe më tha: "Lexo!" I thashë: "Nuk di të lexoj." Më kapi për herë të dytë dhe më shtrëngoi fort, derisa arrita kufirin e lodhjes dhe të mundimit, pastaj më lëshoi dhe më tha: "Lexo!" I thashë: "Nuk di të lexoj." Pastaj më kapi për herë të tretë, më shtrëngoi fort dhe, pasi më lëshoi, tha: “Lexo me emrin e Zotit tënd, Që krijoi (gjithçka), e krijoi njeriun prej një droçke gjaku. Lexo, se Zoti yt është më Bujari.” (El Alak, 1-3) I Dërguari i Allahut ﷺ u kthye me këto ajete, ndërsa zemra i rrihte fort nga frika e vdekjes. Hyri te bashkëshortja e tij, nëna e besimtarëve, Hadixhe bint Huvejlidi (Allahu qoftë i kënaqur me të!), dhe tha: "Më mbuloni me rroba! Më mbuloni me rroba!" Ata e mbuluan me rroba, derisa iu largua frika. Pastaj i tregoi Hadixhes se çfarë kishte ndodhur dhe i tha: "U frikësova se mos vdes." Hadixhja i tha: "Kurrsesi! Pasha Allahun, Allahu nuk do të të poshtërojë kurrë. Ti i mban lidhjet farefisnore, ndihmon të dobëtin që nuk është në gjendje t'i kryejë vetë punët e tij, u jep të varfërve skamnorë atë që nuk e gjejnë te të tjerët, i nderon e i ushqen mysafirët dhe i del në ndihmë atij që e ka goditur fatkeqësia." Pastaj Hadixhja e shoqëroi te Veraka ibn Neufel ibn Esed ibn Abduluzai, djali i xhaxhait të saj. Ai ishte një njeri që kishte braktisur besimin e kohës së injorancës dhe ishte bërë i krishterë. Shkruante nga Inxhili në gjuhën hebraike aq sa kishte dashur Allahu. Ishte plak i shtyrë në moshë dhe e kishte humbur shikimin. Hadixhja i tha: "O djali i xhaxhait tim, dëgjoje nipin tënd." Veraka i tha: "O nipi im, çfarë ke parë?" I Dërguari i Allahut ﷺ i tregoi atë që kishte parë. Atëherë, Veraka tha: "Ky është Xhibrili, të cilin Allahu e zbriti te profeti Musa (alejhi selam). Ah, sikur të isha ende i ri e i fuqishëm! Ah, sikur të isha gjallë kur populli yt do të të dëbojë!" Profeti ﷺ tha: "A do të më dëbojnë vërtet?" Ai iu përgjigj: "Po. Nuk ka ardhur kurrë ndonjë njeri me atë që ke ardhur ti, veçse është armiqësuar dhe është keqtrajtuar. Nëse e arrij atë ditë, do të të ndihmoj fuqishëm." Nuk kaloi shumë kohë dhe Veraka vdiq, ndërsa shpallja u ndërpre për një periudhë kohe.

Mësime nga hadithi

1. Sqarimi i fillimit të shpalljes së Profetit ﷺ.
2. Ëndrrat e Profetit ﷺ janë prej llojeve të shpalljes.
3. Lejohet marrja e furnizimit dhe kjo nuk bie ndesh me mbështetjen tek Allahu, sepse prijësi i atyre që mbështeten tek Allahu, Profeti ﷺ, merrte gjithashtu furnizim.
4. Nga përsosmëria e bujarisë së Allahut të Lartësuar është se ua mësoi robërve të Tij atë që nuk e dinin dhe i nxori nga errësira e paditurisë në dritën e dijes.
5. Vlera e shkrimit qëndron në dobitë e tij të shumta e të mëdha; përmes tij u regjistrua dija, u ruajtën urtësitë, u dokumentua historia e brezave të parë, u mbrojtën librat e shpallur të Allahut dhe u ruajtën çështjet e fesë dhe të kësaj bote.
6. Gjëja e parë që u shpall nga Kurani ishte: "Lexo me emrin e Zotit tënd që krijoi (gjithçka)." (El Alak, 1)
7. Morali fisnik dhe cilësitë e larta janë shkak për mbrojtje nga përfundimet e këqija dhe fatkeqësitë e ndryshme. Kush është i pasur me vepra të mira, pritet të ketë përfundim të mirë dhe të ruhen çështjet e tij fetare dhe të kësaj bote.
8. Lejohet të lavdërohet një person në praninë e tij, kur për këtë ka një dobi të ligjshme.
9. Duhet ta qetësojmë atë që është kapluar nga frika, t'i japim lajme të mira dhe t'ia përmendim shkaqet e sigurisë së tij.
10. Ky hadith është dëshmia më e madhe dhe argumenti më i qartë për përsosmërinë e Hadixhes (Allahu qoftë i kënaqur me të!), drejtësinë e mendimit të saj, forcën e karakterit dhe thellësinë e të kuptuarit të saj, pasi në përshkrimin që i bëri Profetit ﷺ, përmblodhi të gjitha bazat dhe parimet e virtyteve fisnike. Kjo sepse mirësia ushtrohet ose ndaj të afërmve ose ndaj të huajve, qoftë me përpjekje fizike ose me pasuri, qoftë ndaj atyre që janë në gjendje t'i kryejnë vetë punët e tyre, ose ndaj atyre që nuk janë. Ajo i shpjegoi të gjitha me elokuencë, në mënyrën që e kërkonte rasti, ku nevojitej një lavdërim i hollësishëm.
11. Kush përballet me një çështje, është e pëlqyeshme t'ia tregojë atë dikujt, këshillës dhe gjykimit të drejtë të cilit i beson.