عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ:
لَمَّا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ} [البقرة: 284]، قَالَ: فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَأَتَوْا رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ بَرَكُوا عَلَى الرُّكَبِ، فَقَالُوا: أَيْ رَسُولَ اللهِ، كُلِّفْنَا مِنَ الأَعْمَالِ مَا نُطِيقُ، الصَّلَاةَ وَالصِّيَامَ وَالجِهَادَ وَالصَّدَقَةَ، وَقَدِ اُنْزِلَتْ عَلَيْكَ هَذِهِ الآيَةُ وَلَا نُطِيقُهَا، قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَتُرِيدُونَ أَنْ تَقُولُوا كَمَا قَالَ أَهْلُ الكِتَابَيْنِ مِنْ قَبْلِكُمْ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا؟ بَلْ قُولُوا: سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ المَصِيرُ»، قَالُوا: سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ المَصِيرُ، فَلَمَّا اقْتَرَأَهَا القَوْمُ، ذَلَّتْ بِهَا أَلْسِنَتُهُمْ، فَأَنْزَلَ اللهُ فِي إِثْرِهَا: {آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ المَصِيرُ} [البقرة: 285]، فَلَمَّا فَعَلُوا ذَلِكَ نَسَخَهَا اللهُ تَعَالَى، فَأَنْزَلَ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ: {لَا يُكَلِّفُ اللهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا} [البقرة: 286] " قَالَ: «نَعَمْ» {رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا} [البقرة: 286] قَالَ: «نَعَمْ» {رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ} [البقرة: 286] قَالَ: «نَعَمْ» {وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الكَافِرِينَ} [البقرة: 286] قَالَ: «نَعَمْ».
المزيد
ਹਜ਼ਰਤ ਅਬੂ ਹੁਰੈਰਾ ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹੁ ਅੰਹੁ ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ…
ਜਦੋਂ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ‘ਤੇ ਇਹ ਆਇਤ ਨਾਜ਼ਿਲ ਹੋਈ:
{ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੀ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਆਸਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਪਾਓ, ਅੱਲ੍ਹਾ ਉਸ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਵੇਗਾ; ਫਿਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹੇਗਾ ਮਾਫ਼ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹੇਗਾ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਹਰ ਚੀਜ਼ ‘ਤੇ ਕਾਮਿਲ ਕ਼ੁੱਦਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ} [ਅਲ-ਬਕਰਹ: 284 ]ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਦੇ ਸਹਾਬਿਆਂ ‘ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਭਾਰੀ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਕੋਲ ਆਏ, ਘੁੱਟਣਾਂ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ:
“ਏ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਕੰਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਨਮਾਜ਼, ਰੋਜ਼ਾ, ਜਿਹਾਦ, ਅਤੇ ਸਦਕਾ — ਪਰ ਇਹ ਆਇਤ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ‘ਤੇ ਉਤਰੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।” ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ:
“ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਕਿਤਾਬ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ — ‘ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਮੰਨਿਆ’? ਬਲਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਹੋ: ‘ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ, ਤੇਰੇ ਦਰਗੁਜ਼ਰ ਦੀ ਅਰਜ਼ ਹੈ, ਏ ਸਾਡੇ ਰੱਬ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਪਾਸ ਵਾਪਸੀ ਹੈ।’” ਸਹਾਬਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ, ਤੇਰੇ ਦਰਗੁਜ਼ਰ ਦੀ ਅਰਜ਼ ਹੈ, ਏ ਸਾਡੇ ਰੱਬ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਪਾਸ ਵਾਪਸੀ ਹੈ।”
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਇਤ ਨਾਜ਼ਿਲ ਕੀਤੀ:
{ਰਸੂਲ ਨੇ ਉਸ ‘ਤੇ ਇਮਾਨ ਲਿਆ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਰੱਬ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਉਸ ‘ਤੇ ਨਾਜ਼ਿਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਮੋਮਿਨਾਂ ਨੇ (ਵੀ) — ਸਭ ਨੇ ਇਮਾਨ ਲਿਆ ਅੱਲ੍ਹਾ ‘ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ‘ਤੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ‘ਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸੂਲਾਂ ‘ਤੇ; ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਸੂਲ ਵਿਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ, ਤੇਰੇ ਦਰਗੁਜ਼ਰ ਦੀ ਅਰਜ਼ ਹੈ, ਏ ਸਾਡੇ ਰੱਬ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਪਾਸ ਵਾਪਸੀ ਹੈ} [ਅਲ-ਬਕਰਹ: 285] ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ, ਅੱਲ੍ਹਾ ਤਆਲਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਆਇਤ ਨੂੰ ਨਸਖ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਆਇਤ ਨਾਜ਼ਿਲ ਕੀਤੀ:
{ਅੱਲ੍ਹਾ ਕਿਸੇ ਜਾਨ ‘ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਉਸ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ‘ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਕਮਾਇਆ। ਏ ਸਾਡੇ ਰੱਬ! ਜੇ ਅਸੀਂ ਭੁੱਲ ਗਏ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪਕੜ ਨਾ ਕਰ।}
ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ: “ਹਾਂ।” {ਏ ਸਾਡੇ ਰੱਬ! ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬੋਝ ਨਾ ਪਾ ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਪਾਇਆ ਸੀ।} ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ: “ਹਾਂ।”
{ਏ ਸਾਡੇ ਰੱਬ! ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਨਾ ਪਾ ਜੋ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।}
ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ: “ਹਾਂ।”{ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ, ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ‘ਤੇ ਰਹਿਮ ਕਰ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸੋ ਕਾਫਿਰ ਕੌਮ ਉੱਤੇ ਸਾਨੂੰ ਫਤਹ ਦੇ।}
ਨਬੀ ﷺ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ: “ਹਾਂ।”
