Hadis: Daha ziyade şöyle deyin: İşittik ve itaat ettik. Rabbimiz, senden bağışlanma diliyoruz ve dönüşümüz sanadır

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ:
لَمَّا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ} [البقرة: 284]، قَالَ: فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَأَتَوْا رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ بَرَكُوا عَلَى الرُّكَبِ، فَقَالُوا: أَيْ رَسُولَ اللهِ، كُلِّفْنَا مِنَ الأَعْمَالِ مَا نُطِيقُ، الصَّلَاةَ وَالصِّيَامَ وَالجِهَادَ وَالصَّدَقَةَ، وَقَدِ اُنْزِلَتْ عَلَيْكَ هَذِهِ الآيَةُ وَلَا نُطِيقُهَا، قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَتُرِيدُونَ أَنْ تَقُولُوا كَمَا قَالَ أَهْلُ الكِتَابَيْنِ مِنْ قَبْلِكُمْ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا؟ بَلْ قُولُوا: سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ المَصِيرُ»، قَالُوا: سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ المَصِيرُ، فَلَمَّا اقْتَرَأَهَا القَوْمُ، ذَلَّتْ بِهَا أَلْسِنَتُهُمْ، فَأَنْزَلَ اللهُ فِي إِثْرِهَا: {آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ المَصِيرُ} [البقرة: 285]، فَلَمَّا فَعَلُوا ذَلِكَ نَسَخَهَا اللهُ تَعَالَى، فَأَنْزَلَ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ: {لَا يُكَلِّفُ اللهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا} [البقرة: 286] " قَالَ: «نَعَمْ» {رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا} [البقرة: 286] قَالَ: «نَعَمْ» {رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ} [البقرة: 286] قَالَ: «نَعَمْ» {وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الكَافِرِينَ} [البقرة: 286] قَالَ: «نَعَمْ».
[صحيح] - [رواه مسلم] - [صحيح مسلم: 125]

Bu tercümenin daha fazla incelenmesi ve araştırılması gerekiyor.

Ebû Hureyre -radıyallahu anh-'tan rivayet edildiğine göre, o şöyle demiştir:
Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şu ayet indirildiğinde: {Göklerde ve yerde olan her şey Allah'ındır. İster kendi içinizdekini açığa vurun, ister gizleyin, Allah sizi bunun için hesaba çekecektir. Sonra dilediğini bağışlar, dilediğini de cezalandırır. Allah her şeye kadirdir.} [Bakara: 284], şöyle dedi: Bu durum, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in sahabelerini çok üzdü. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanına geldiler. Diz çöktüler ve şöyle dediler: Ey Allah'ın Rasûlü! Bizler namaz, oruç, cihat ve zekât gibi dayanabileceğimiz amellerle yükümlüyüz. Bu ayet sana vahyedildi, bizim buna gücümüz yetmez. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: «Siz de, sizden önceki Kitap Ehlinin dediği gibi, 'İşittik ve isyan ettik mi demek istiyorsunuz? Daha ziyade şöyle deyin: İşittik ve itaat ettik. Rabbimiz, senden bağışlanma diliyoruz ve dönüşümüz sanadır.» Onlar da şöyle dediler: “İşittik ve itaat ettik. Rabbimiz, senden bağışlanma diliyoruz ve dönüşümüz sanadır.” İnsanlar bunu okuyunca dilleri titredi. Sonra Allah bundan sonra şunu indirdi: (O Peygamber kendisine Rabbinden indirilene iman etti. Müminler de. Onların her biri Allah’a, O’nun meleklerine, kitaplarına ve peygamberlerine iman ettiler. “O’nun peygamberlerinden hiçbirini diğerinden ayırmayız. İşittik ve itaat ettik. Rabbimiz senden mağfiret dileriz ve dönüş ancak Sanadır.” dediler) [Bakara: 285] Onlar bunu yaptıklarında, Allah Teâlâ bunu yürürlükten kaldırdı ve Allah -Azze ve Celle- şu ayeti indirdi: (Allah hiç kimseye gücünün yeteceğinden başkasını yüklemez. Herkesin kazandığı (iyilik) lehine, yüklendiği (kötülük) de aleyhinedir. Rabbimiz! Unutur yahut yanılırsak bizi sorguya çekme! Rabbimiz! Bizden öncekilere yüklediğin gibi üzerimize ağır yükler yükleme! Rabbimiz! Güç yetiremeyeceğimiz şeyi bize yükletme! Bizi affet, bize mağfiret buyur ve bize merhamet eyle! Sensin bizim Mevlamız. Kâfirler topluluğuna karşı da bize yardım eyle.) [Bakara: 286] O şöyle dedi: «Evet» (Rabbimiz, bize taşıyamayacağımız bir yükü yükleme.) [Bakara: 286] O şöyle dedi: «Evet» [Rabbimiz, bize taşıyamayacağımız bir yükü yükleme.] [Bakara: 286] O şöyle dedi: «Evet» [Bizi bağışla, affet ve bize merhamet et. Sen bizim koruyucumuzsun, öyleyse bize inkârcı kavme karşı zafer ver.] [Bakara: 286] O şöyle dedi: «Evet»
[Sahih Hadis] - [Müslim rivayet etmiştir] - [Sahih-i Müslim - 125]

Şerh

Allah Teâlâ, Peygamberi -sallallahu aleyhi ve sellem-'e şu ayetini indirdiğinde: {Göklerde ve yerde olan her şey Allah'ındır.} Yaratılış, mülkiyet, kontrol ve yönetim Allah'a aittir. {Açığa vurursanız}. Apaçık ortaya koyarsanız ve ilan ederseniz. {Nefislerinizde olanı} Kalplerinizde ve göğüslerinizde olanı, {gizlerseniz} kalplerinizde gizleyip saklasanız da, {Allah sizi hesaba çekecektir} Allah sizi Kıyamet Günü bunun hesabına çağıracaktır.} {O, dilediğini bağışlar} lütfu ve merhametiyle {O, dilediğine azap eder} adaletiyle cezalandırır; {Allah her şeye kadirdir} hiçbir şey O'nu aciz bırakamaz. Sahabeler bunu duyunca üzüldüler; çünkü bu, geçici düşünceler de dahil olmak üzere kalpte olanlardan bile hesap sorulmasını içeriyordu. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'e geldiler, diz çöktüler ve şöyle dediler: Ey Allah'ın Rasûlü! Biz daha önce namaz, oruç, cihat ve zekât gibi yapabileceğimiz bedensel amelleri yerine getirmekle yükümlüydük, fakat bu ayet sana indirildi ve biz bunu yapmaya gücümüz yetmiyor. Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- onlara şöyle buyurdu: Yahudiler ve Hristiyanlar gibi, {İşittik ve isyan ettik} mi demek istiyorsunuz? Aksine, {İşittik ve itaat ettik. Rabbimiz, bağışlanmanı dileriz ve dönüşümüz Sanadır} deyin. Sahabeler Allah'ın ve Rasûlünün emrine uyarak şöyle dediler: İşittik ve itaat ettik. Rabbimiz, bağışlanmanı dileriz ve dönüşümüz Sanadır. Müslümanlar bunu dilleriyle söylediklerinde ve ruhları buna teslim olduğunda, Allah; Peygamber ve ümmeti için şu övgüyü indirdi: {O Peygamber kendisine Rabbinden indirilene iman etti. Müminler de} Ve dilleri ve kalpleri Allah'ın emrine teslim oldu. {Her biri Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine iman ettiler. Allah'ın peygamberlerinden hiçbirini (diğerinden) ayırt etmeyiz.} Aksine, biz onların hepsine inanıyoruz. {Ve onlar şöyle dediler, işittik} emrine {itaat ettik} ve istiyoruz, (Rabbimiz, bağışlanmanı) ve affını diliyoruz. {Dönüş} ve varış yeri de hesap gününde Sanadır. Onlar bunu yaptıklarında ve Allah'ın emirlerini işitip itaat edip Allah'ın emrini yerine getirdiklerinde, Allah bu ümmettin yükünü hafifletti ve şu ayeti neshetti (hükmünü kaldırdı): {Allah, bir kula gücünün yetmediği yükü yüklemez.} gücünün, takatinin ve çabasının ötesinde. {O nefis için} sevap {kazandığı} ve yaptığı iyiliğin karşılığıdır. {Ve o nefsin üzerine} de günah ve yanlıştan {kazandığı} ceza var. Allah, kimseyi başkasının günahından veya nefsinin ona fısıldadığı şeylerden sorumlu tutmaz. (Ey Rabbimiz, bizi sorumlu tutma) ve bizi cezalandırma, (eğer unutursak) hatırlamazsak (veya hata yaparsak) ve doğru olanı kasıtsız bırakırsak. Bunun üzerine Allah onlara şöyle cevap verdi: "Evet, öyle yaptım." (Ey Rabbimiz! Bize yükleme) zorluk ve ağırlık yükleme, (öncekilere yüklediğin gibi yük) İsrailoğulları'na ve diğerlerine yüklediğin gibi. Bunun üzerine Allah şöyle cevap verdi: "Evet, öyle yaptım." {Ey Rabbimiz! Taşıyamayacağımız yükleri bize yükleme} imtihanlarla bizi sınama ve kaldıramayacağımız işleri bize yükleme. Allah şöyle buyurdu: Evet, öyle yaptım. {Ve günahlarımızı bağışla} ve onları bizden sil. {Ve bize mağfiret et} ve günahlarımızı gizle ve görmezden gel. {Ve bize merhamet et} Engin rahmetinle. {Sen bizim mevlamızsın} ve Rabbimizsin; {bize zafer ver} hücceti ikame etmede ve galip gelmede {inkârcı kavme karşı} ve onlara karşı savaştığımızda cihat ettiğimizde zafer kazanalım. Bunun üzerine Allah duaları kabul etti ve şöyle buyurdu: Evet, öyle yaptım.

Hadisten Çıkarılan Hükümler

1. Bu, Allah Teâlâ'nın Peygamberi -sallallahu aleyhi ve sellem-sayesinde bu ümmete gösterdiği merhametin bir ifadesidir; Allah, Peygamber'in makamını yüceltirken şöyle buyurmuştur: {Ve seni, Ey Muhammed! ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik.} [Enbiya: 107].
2. Kur'an-ı Kerim'de nesih ispatlanmıştır ve Kur'an'da okunan ancak hükmü neshedilmiş ve bu nedenle uygulanmayan ayetler mevcuttur.
3. Sahabelerin -radıyallahu anhum- fazileti, Allah'ın emrine teslimiyetleri ve itaatleri, Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-'in emrine uymaları.
4. Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ümmetinin, önceki ümmetler gibi, Allah Teâlâ'dan aldıkları emirleri reddetme yolundan gideceğinden son derece endişeliydi.
5. Allah Teâlâ'nın emrine boyun eğme ve O'nun emrine itiraz etmekten sakınmanın gerekliliği, yoksa Kitap Ehli'nin durumuna benzer.
6. Bu ümmetin önceki ümmetlere üstünlüğünü gösteren bir ifade; onlar peygamberlerine "İşittik ve isyan ettik" demişlerdi, bu ümmet ise "İşittik ve itaat ettik" dedi.
7. Ümmetin fazileti, (Allah'ın) onların üzerinden zorlukların ortadan kaldırmasında, unutkanlık ve hatalardan sorumlu tutulmayarak dualarına icabet etmesinde, kendilerinden önceki nesillerin üzerindeki yükleri kaldırmasında ve taşıyamayacağı yükleri ümmete yüklememesinde yatar.
8. Allah -Subhânehû ve Teâlâ- bize taşıyamayacağımız yükleri yüklemez, kaldıramayacağımızdan da fazlasını bizden istemez. Kalplerimizde dolaşan fısıltılara kulak asmazsak, onlarla gönlümüz huzur bulmazsa ve onlara göre hareket etmezsek, bize zarar vermezler.
9. Allah Teâlâ; bu duanın, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ve Müminlerin duası olduğunu bildirmiştir. Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'den ve Sahabelerden -radıyallahu anhum- sonra gelenlerin duası olsun diye kitabına dahil etmiştir. Ezberlenip sık sık okunması gereken dualardan biridir.