Hadis: Sizden hiç kimse üç taştan daha azıyla istincâ yapmasın

عَنْ سَلْمَانَ رَضيَ اللهُ عنه قَالَ:
قَالَ لَنَا الْمُشْرِكُونَ: إِنِّي أَرَى صَاحِبَكُمْ يُعَلِّمُكُمْ حَتَّى يُعَلِّمَكُمُ الْخِرَاءَةَ، فَقَالَ: أَجَلْ، إِنَّهُ نَهَانَا أَنْ يَسْتَنْجِيَ أَحَدُنَا بِيَمِينِهِ، أَوْ يَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ، وَنَهَى عَنِ الرَّوْثِ وَالْعِظَامِ وَقَالَ: «لَا يَسْتَنْجِي أَحَدُكُمْ بِدُونِ ثَلَاثَةِ أَحْجَارٍ».
[صحيح] - [رواه مسلم] - [صحيح مسلم: 262]

Selmân -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir:
Müşrikler bize şöyle dediler: “Ben sizin arkadaşınızın (yani Peygamber’in) size her şeyi, hatta tuvalet ihtiyacınızı nasıl gidereceğinizi bile öğrettiğini görüyorum!” Bunun üzerine o sahâbî şöyle dedi: “Evet, gerçekten öyledir. O, bize tuvalet ihtiyacımızı giderirken sağ elimizle istincâ yapmamızı veya kıbleye yönelmemizi yasakladı. Ayrıca hayvan dışkısı ve kemiklerle temizlenmeyi de yasakladı ve şöyle buyurdu: «Sizden hiç kimse üç taştan daha azıyla istincâ yapmasın.»
[Sahih Hadis] - [Müslim rivayet etmiştir] - [Sahih-i Müslim - 262]

Şerh

Selmân-ı Fârisî -radıyallahu anh- şöyle dedi: Müşrikler bizimle alay etmek için şöyle dediler: “Şüphesiz peygamberiniz size her şeyi öğretiyor; hatta küçük veya büyük abdestinizi nasıl gidereceğinizi bile öğretiyor!” Selmân -radıyallahu anh- şöyle demiştir: “Evet. O bize tuvalet ihtiyacını giderme adabını öğretti. Bunlardan biri de şudur: Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-, ihtiyaç giderdikten sonra sağ elle istincâ yapmamızı yasakladı; bunun sebebi sağ eli necasetten korumak ve ona ikram etmektir. Ayrıca küçük veya büyük abdest bozarken Kâbe’ye yönelmeyi de yasakladı. Hayvanların dışkıları ve pislikleriyle yahut kemikleriyle isticmâr yapmayı yasakladı. İhtiyaç gideren kimsenin isticmârda üç taştan daha azıyla yetinmesini de yasakladı.”

Hadisten Çıkarılan Hükümler

1. İnsanların ihtiyaç duyduğu her şeyi kapsaması ve her bakımdan mükemmel olması yönüyle İslâm şeriatı açıklanmıştır.
2. Tuvalet ihtiyacı gidermek ve istincâ yapmak ile ilgili bazı adap kuralları açıklanmıştır.
3. Küçük veya büyük abdest bozarken kıbleye yönelmenin haram olduğunun açıklanmıştır. Zira hadiste “Bizi nehyetti” buyurulmuştur. Asıl olan, nehiy ifadesinin haramlığa delalet etmesidir.
4. Sağ eli necasetten uzak tutmak ve ona değer vermek amacıyla, istincâ veya isticmârın sağ elle yapılması yasaklanmıştır.
5. Sol elin necis ve kirli şeyleri temizlemekte, sağ elin ise bunun dışındaki işlerde kullanılması sebebiyle sağ el sol elden üstün tutulmuştur.
6. Necasetin az veya çok olmasına bakılmaksızın su veya taşlarla giderilmesi gerekir.
7. Üç taştan daha azıyla isticmâr yapmanın yasaklanması; zira üçten az taş çoğunlukla yeterli bir temizlik sağlamaz.
8. Temizlenme ve necaseti giderme maksadını gerçekleştiren her şey yeterlidir. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in özellikle taşları zikretmesinin sebebi, o dönemde en yaygın kullanılan temizlenme aracının taşlar olmasıdır. Böyle durumlarda zikredilen şey, sadece kendisiyle sınırlı bir hüküm ifade etmez.
9. İsticmârı tek sayıda tamamlamanın müstehap olmasıdır. Dört taşla temizlik gerçekleşirse beşinciyi eklemesi, böylece tek sayıya tamamlaması müstehaptır. Nitekim Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: “Kim isticmâr yaparsa tek sayıda yapsın.”
10. Hayvan dışkısı ile istincâ yapmanın yasaklanması; bunun ya necis olması ya da cinlerin hayvanlarının yemi olması sebebiyledir.
11. Kemikle isticmâr yapmanın yasaklanması; bunun ya necis olması ya da bizzat cinlerin yiyeceği olması sebebiyledir.