عن سعيد بن جُبير، قال: قلتُ لابن عباس: إنَّ نَوْفًا البَكالي يزعم أنَّ موسى ليس بموسى بني إسرائيل، إنما هو موسَى آخر؟ فقال: كذبَ عدوُّ الله، حدثنا أُبَي بن كعب عن النبي صلى الله عليه وسلم: «قام موسى النبيُّ خطيبًا في بني إسرائيل، فسُئل أيُّ الناس أعلم؟ فقال: أنا أعلم، فعتب الله عليه، إذ لم يَرُدَّ العلم إليه، فأوحى الله إليه: أنَّ عبدًا من عبادي بمَجْمَع البحرين، هو أعلم منك. قال: يا رب، وكيف به؟ فقيل له: احمل حوتًا في مِكْتَل، فإذا فقدتَه فهو ثَمَّ، فانطلق وانطلق بفتاه يُوشِع بن نُون، وحملا حوتًا في مِكْتَل، حتى كانا عند الصخرة وضعا رءوسهما وناما، فانسلَّ الحوتُ من المِكْتَل فاتخذ سبيله في البحر سَرَبًا، وكان لموسى وفتاه عَجَبًا، فانطلقا بقية ليلتهما ويومهما، فلما أصبح قال موسى لفتاه: آتنا غداءنا، لقد لَقِينا من سفرنا هذا نَصَبًا، ولم يجد موسى مسًّا من النَّصَب حتى جاوز المكان الذي أُمِر به، فقال له فتاه: أرأيتَ إذ أوينا إلى الصخرة فإني نسيتُ الحوتَ، وما أنسانيهُ إلا الشيطانُ. قال موسى: ذلك ما كنا نَبْغي فارتدَّا على آثارِهما قصصًا. فلما انتهيا إلى الصخرة، إذا رجل مُسَجًّى بثوب، أو قال تَسَجَّى بثوبه، فسلَّم موسى، فقال الخَضِر: وأنَّى بأرضك السلام؟ فقال: أنا موسى، فقال: موسى بني إسرائيل؟ قال: نعم، قال: هل أتَّبِعُك على أن تُعَلِّمَني مما عُلِّمْتَ رُشْدًا قال: إنَّك لن تستطيع معيَ صبرا، يا موسى إني على علم من علم الله علَّمَنيه لا تعلمه أنت، وأنت على علم علَّمَكَه لا أعلمه، قال: ستجدني إن شاء الله صابرا، ولا أعصي لك أمرا، فانطلقا يمشيان على ساحل البحر، ليس لهما سفينة، فمرَّت بهما سفينة، فكلَّموهم أن يحملوهما، فعرف الخَضِر فحملوهما بغير نَوْل، فجاء عصفور، فوقع على حرف السفينة، فنقر نقرة أو نقرتين في البحر، فقال الخضر: يا موسى ما نقص علمي وعلمك من علم الله إلا كنقرة هذا العصفور في البحر، فعَمَد الخضر إلى لوح من ألواح السفينة، فنزعه، فقال موسى: قوم حملونا بغير نَوْل عَمَدتَ إلى سفينتهم فخرقتها لتُغْرِق أهلها؟ قال: ألم أقل إنك لن تستطيع معي صبرا؟ قال: لا تؤاخذني بما نسيتُ ولا تُرْهِقْني من أمري عُسْرًا -فكانت الأولى من موسى نسياناً-، فانطلقا، فإذا غُلام يلعب مع الغِلمان، فأخذ الخَضِر برأسه من أعلاه فاقتلع رأسه بيده، فقال موسى: أقتلتَ نفسا زكِيَّة بغير نفس؟ قال: ألم أقل لك إنك لن تستطيع معي صبرا؟ -قال ابن عيينة: وهذا أوكد- فانطلقا، حتى إذا أتيا أهل قرية استَطْعما أهلَها، فأَبَوْا أن يُضَيِّفوهما، فوجدا فيها جدارًا يريد أن يَنْقَضَّ فأقامه، قال الخضر: بيده فأقامه، فقال له موسى: لو شئتَ لاتخذتَ عليه أجرا، قال: هذا فِراق بيني وبينك». قال النبي صلى الله عليه وسلم: «يرحمُ اللهُ موسى، لوَدِدْنا لو صبر حتى يُقَصَّ علينا من أمرهما». المزيد
Ông Sa’eed bin Jubair thuật lại: Tôi nói với ông Ibnu Abbas: Quả thật Nawfan Al-baka-li cho rằng Musa không phải là Musa thuộc dân Israel mà là Musa khác. Ông Ibnu Abbas nói: “Kẻ thù của Allah đã nói dối. Ông Ubai bin Ka’ab đã thuật lại rằng Thiên Sứ của Allah nói: Nabi Musa đứng thuyết giảng cho người dân Israel, rồi Người được hỏi ai trong nhân loại có kiến thức nhất? Người nói: Ta có kiến thức nhất. Thế là Allah phạt Người, Ngài không ban cho Người kiến thức, Ngài phán bảo Người: có một người bề tôi trong số bầy tôi của TA sống tại nơi hai biển giao nhau là người có kiến thức hơn ngươi. Người nói: Lạy Thượng Đế, làm thế nào để tìm đến người đó? Ngài phán bảo Người: ngươi hãy theo cá (làm lương thực) đựng trong giỏ nứa, khi nào ngươi mất nó thì ngươi đã đến nơi. Thế là Musa ra đi cùng với một cậu tiểu đồng tên Yu-shi’a bin Nun, mang theo ca đựng trong cái giỏ nứa. Khi đến chỗ tảng đá thì hai thầy trò đặt đầu xuống nằm ngủ. Lúc đó, con cá trong giỏ bổng nhảy ra khỏi giỏ và lần xuống biển bơi đi mất. Điều đó làm cho Musa và cậu tiểu đồng của mình rất đỗi ngạc nhiên. Sau đó, hai thầy trò tiếp tục lên đường trong suốt thời gian còn lại của đêm và ngày hôm đó. Rồi khi trời sáng, Musa nói với cậu tiểu đồng của mình: hãy mang bữa ăn của chúng ta ra, quả thật chúng ta đã thấm mệt từ chuyến đi của chúng ta rồi. Và Musa không biết mình đã đi khỏi nơi mà mình được bảo. Cậu tiểu đồng nói với Musa: Thầy còn nhớ lúc thầy trò ta dừng chân lại tại chỗ có tảng đá không, quả thật trò đã quên chuyện của con cá và chỉ có Shaytan mới làm cho người ta quên thôi. Musa nói: Đó mới là chỗ chúng ta phải tìm đến. Vậy là hai thầy trò lần theo dấu cũ quay trở lại chỗ có tảng đá. Khi hai thầy trò đến chỗ tảng đá thì thấy một người đàn ông mặc áo choàng. Musa chào Salam. Al-Khadhir nói: Vùng đất bình an của ngươi là đâu? Musa nói: Ta là Musa. Al-Khadhir nói: Có phải Musa thuộc dân Israel không? Musa nói: Vâng, đúng vậy. Musa nói: Ta muốn theo ông để ông dạy những điều đúng đắn mà ông đã được dạy. Al-Khadhir nói: Ngươi chắc chắn không bao giờ có thể kiên nhẫn cùng ta được đâu. Này Musa, quả thật ta có kiến thức từ nơi Allah, cái mà ngươi không biết và ngươi cũng có kiến thức, cái mà ta không biết. Musa nói: Insha-Allah, rồi ông sẽ thấy ta kiên nhẫn được, ta sẽ không nghịch lại những gì ông sai bảo. Vậy là hai người cùng đi bộ trên bờ biển, cả hai không có thuyền, một chiếc thuyền đi ngang qua, cả hai đòi đi nhờ. Những người trên thuyền biết đó là Al-Khadhir nên đã cho cả hai đi nhờ mà không lấy tiền phí. Rồi một con chim sẻ bay đến đậu trên thuyền, nó bay xuống biển đớp mồi một hoặc hai lần. Al-Khadhir bảo Musa: Này Musa, kiến thức của ta và kiến thức của ngươi so với kiến thức của Allah giống như cái đớp của con chim sẻ này xuống biển. Bổng nhiên, Al-khadhir đục một tấm ván của đáy thuyền. Musa liền nói: Họ đã cho chúng ta đi nhờ trên thuyền của họ mà không đòi tiền phí, sao ông lại định làm chìm thuyền của họ cơ chứ? Al-Khadhir nói: Chẳng phải ta đã bảo rằng ngươi sẽ không bao giờ có thể kiên nhẫn cùng ta sao? Musa nói: Xin ông đừng bắt tội bởi điều do tôi quên và xin hãy bỏ qua cho tôi – đây là lần quên đầu tiên của Musa. Rồi hai người tiếp tục đi. Nhìn thấy một cậu bé đang chơi đùa cùng những đứa trẻ khác, Al-Khadhir dùng tay bẻ cổ cậu bé đó. Musa liền bảo: Sao ông lại giết một mạng người vô tội như thế? Al-khadhir nói: Chẳng phải ta đã bảo ngươi sẽ không bao giờ có thể kiên nhẫn cùng ta sao? Musa nói: Xin ông đừng bắt tội bởi điều do tôi quên và xin hãy bỏ qua cho tôi – đây là lần quên thứ hai của Musa. Hai người lại tiếp tục đi. Cả hai đến một thị trấn nọ, cả hai xin cư dân thị trấn này hậu đãi họ một bữa ăn nhưng tất cả họ đều từ chối. Ở thị trận đó, nhìn thấy một bức tường ngã, Al-khadhir đã ra tay dựng đứng lại bức tường. Musa nói: Nếu muốn ông có thể đòi tiền công mà? Al-Khadhir nói: Lần này làm ta và ngươi phải chia tay nhau thôi. Thiên Sứ của Allah nói tiếp: Cầu xin Allah thương xót Musa, quả thật, nếu Người kiên nhẫn thì chúng ta sẽ học thêm được nhiều kiến thức từ câu chuyện của hai người họ dưới sự cho phép của Allah. (Muslim: 4/1729, 2204).
