Hadisa: i ye n ɲininka fɛn bá la, fɛn nɔgɔn do Ala y'a nɔgɔya mɔgɔ min ye

عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: قُلْت يَا رَسُولَ اللَّهِ! أَخْبِرْنِي بِعَمَلٍ يُدْخِلُنِي الجَنَّةَ وَيُبَاعِدْنِي مِنْ النَّارِ، قَالَ:
«لَقَدْ سَأَلْتَ عَنْ عَظِيمٍ، وَإِنَّهُ لَيَسِيرٌ عَلَى مَنْ يَسَّرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ: تَعْبُدُ اللَّهَ لَا تُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا، وَتُقِيمُ الصَّلَاةَ، وَتُؤْتِي الزَّكَاةَ، وَتَصُومُ رَمَضَانَ، وَتَحُجُّ البَيْتَ، ثُمَّ قَالَ: أَلَا أَدُلُّكَ عَلَى أَبْوَابِ الخَيْرِ، الصَّوْمُ جُنَّةٌ، وَالصَّدَقَةُ تُطْفِئُ الْخَطِيئَةَ كَمَا يُطْفِئُ المَاءُ النَّارَ، وَصَلَاةُ الرَّجُلِ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ، ثُمَّ تَلَا: {تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ} حَتَّى {بَلَغَ يَعْمَلُونَ}، ثُمَّ قَالَ: أَلَا أُخْبِرُك بِرَأْسِ الأَمْرِ وَعَمُودِهِ وَذِرْوَةِ سَنَامِهِ، فَقُلْتُ: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ: رَأْسُ الأَمْرِ الإِسْلَامُ، وَعَمُودُهُ الصَّلَاةُ، وَذِرْوَةُ سَنَامِهِ الجِهَادُ، ثُمَّ قَالَ: أَلَا أُخْبِرُك بِمِلَاكِ ذَلِكَ كُلِّهِ، فقُلْت: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّه! فَأَخَذَ بِلِسَانِهِ وَقَالَ: كُفَّ عَلَيْك هَذَا، قُلْت: يَا نَبِيَّ اللَّهِ! وَإِنَّا لَمُؤَاخَذُونَ بِمَا نَتَكَلَّمُ بِهِ، فَقَالَ: ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ وَهَلْ يَكُبُّ النَّاسَ عَلَى وُجُوهِهِمْ أَوْ قَالَ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ إلَّا حَصَائِدُ أَلسِنَتِهِمْ»!
[صحيح] - [رواه الترمذي] - [الأربعون النووية: 29]

A minɛna jabali den Muazi la Ala diɲɛna a ma a ko: ne ko yaa Ala ka ciden ! N kibaruya baara min bɛ n don Alijana kɔnɔ ka n yɔrɔmajanya tasuma ma, a ko:
<< i ye n ɲininka fɛn bá la, fɛn nɔgɔn do Ala y'a nɔgɔya mɔgɔ min ye, i bɛ Ala bàto i kana fɛn fàra a kan, i bɛ seli jɔ, ka jaka bɔ, ka sunkalo sun, ka Ala ka so yazura o kɔfɛ a ko: yala n tɛ hɛɛrɛ bondaw yira i la wa: Sun ye tangalan ye, saraka bɛ jùrùmu fàgà i n'a fɔ ji bɛ tasuma fàgà cogomin, ani silamɛ ka seli su dibifin tuma a ko o kɔfɛ kira ye haya kalan: {u kamanw bɛ kɔrɔta ka bɔ dalanw sanfɛ}, ka see kuranahaya ma: {'u tun bɛ min baara} o kɔfɛ a ko: yala n ti ladɔnniya koɲɛw bɛɛ kunkolo n'a toloman na wa? ne ko: n ladɔnniya yaa Ala ka ciden, a ko:<< koɲɛw kunkolo ye silamɛya ye, u toloman ye seli ye, u kɔrɔtalan ye kɛlɛ ye diinɛ tɔgɔ la o kɔfɛ a ko: yala n ti ladɔnniya ni bɛɛ dafalan na wa? ne ko: n ladɔnniya yaa Ala ka Nabiɲuman, kira y'a tà a nɛn ma k'a fɔ: i jànto ni nan>> ne ko: yaa Ala ka Nabiɲuman, yali an bɛ minɛ an ka fɔtaw ma wa? kira ko:<< i tununa i woloba la (yaa Muazi) , yali mɔgɔw bɛ fili tasuma la u ɲɛdaw wali u nunwo kan k'a sɔrɔ u kumakanw nɔ tɛ a la wa>>!
[صحيح] - [رواه الترمذي] - [الأربعون النووية - 29]

Hadisa Ɲɛfɔli

Muazi ko Ala diɲɛna a ma: ne tun bɛ kira nɔfɛ nɛɛma ni kisi b'a ye taama la, dondɔ ne tun ka surun a la k'an to taama la, ne ko: yaa Ala ka ciden n kibaruya baara dɔ la min bɛ n don alijana la ka n kisi tasuma donni ma, A ko: i ye n ɲininka baaraba la a Waleyali ninkunna, a ka nɔgɔn mɔgɔ ma Ala y'a nɔgɔya min ma; silamɛya fàridaw waleya:
A fɔlɔ: i bɛ Ala kelen bàto kana fɛn fàrà a kan.
A filanan: i bɛ seli fàrida duuru seli su ani tile: fajiri, ni selifana, ni lansara, ni fitiri, ani saafo, n'a saratiw n'a jɔsenw n'a waajibiw ye.
A sabanan: i bɛ jaka faridayalen bɔ, o ye bàto waajibiyalen de ye nàfolo bɛɛ la min seera sariya ka hakɛ dansigilen ma, a bɛ d'a dùngew ma.
A naaninan : i bɛ sunkalo su, o ye yɛrɛminɛ de ye ka bɔ dumuni ni ji man o n'a ɲɔgɔnnaw ka bɔ suncɛnfɛnw ma, k'a daminɛ fajiri la ka taa see tile binni ma.
A duurunan: i bɛ taa makan hiji kama, Ala bàto kama sebaaya bɛɛ tìgi.
O kɔfɛ a ko nɛɛma ni kisi b'a ye: yali n t'i ladɔnniya sira min b'i lasee hɛɛrɛ bonda la wa? Ni nafilabatow tùguli ye farida kofɔlen ninu na:
A fɔlɔ: nafilasun, o ye bàlilan de ye ka bɔ Alasɔsɔ ma, a bɛ nege lakarili min kɛ, ani fanga lafuli.
A filanan: sarakati bɛ jùrùmu fàgà a bɔlen kɔfɛ a b'a lataga k'a nɔ tunu.
A sabanan: su dugutila seli su tilan sabanan na, o kɔfɛ a ye Ala kɔrɔtalen kumakan kalan: { u kamakunw bɛ kɔrɔta} o kɔrɔ: a bɛ yɔrɔmajanya {ka bɔ dalanw na} o kɔrɔ: dayɔrɔ { u b'u ma weele} ni seli ni Alakosuma ni kalan ni duwawu ye, {siran ni nàtà kama wa an b'u garisɛgɛ min na u b'o nafakati, nikun foyi t'a dɔn Ala ye ɲɛnafilɛfɛn duman min dògò ni limaniyajɔn ninu ye} o kɔrɔ min b'u ɲɛw mafantiya laharadon ani alijana kɔnɔna nɛɛmaw, {k'a d'u ka baaraw sàra kan}
O kɔfɛ kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye: yali n t'i ladɔnniya diinɛ lasulu la wa? A n'a toloman à bɛ sinsin min kan? A n'a yɔrɔ kɔrɔtalen?
Muazi ko Ala diɲɛna a ma: n ladɔnniya yaa Ala ka ciden.
Kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye: ko kuncɛma ye: silamɛya ye, o ye seereya kumasen fila ye, n'o diinɛ lasulu bɛ kɛ mɔgɔ bolo n'o fila ye. A toloman ye: seli ye, silamɛya tɛ taa seli ko, i n'a fɔ so tɛ jɔ ntoloman kɔ cogomin, ni mɔgɔ min bɛ seli o ka diinɛ bɛ ɲɛ k'a kɔrɔta; wa a kɔrɔtalan n'a sankɔrɔta bɛ kɛ ni diinɛ tɔgɔlakɛlɛ ye ani cɛsiri diinɛjuguw kɛlɛli ye Ala kumakan kɔrɔtali kɔsɔn.
O kɔfɛ kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye: yali n tɛ i la dɔnniya ni kuma fɔlenw lawaleyacogo la wa? Kira y'a t'a nɛn ma nɛɛma ni kisi b'a ye, a ko: i yɛrɛ bàli ni ma wa kana kuma fɛn kan min tɛ i ka sira ye. Muazi ko: an danbaa b'an minɛ k'an fɛsɛfɛsɛ ani ka an ɲankata fɛn na an bɛ minnu fɔ wa?!
Kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye: i woloba bɔnɛra i la! A laɲini tɛ danga ye, n ka arabuw ka kumacogo dɔ don ka mɔgɔ lasɔmi ka taa ko ma a tun ka kan ka min dɔn k'a kɔlɔsi a la, o kɔfɛ a ko: yali mɔgɔw bɛ kerun u ɲɛdafan kan tasuma kɔnɔ fɛn na ka tɛmɛ u nɛnw ka ko gilanen tɛ min na wa, ka bɔ kafiriya ni jɛnɛya nkalon ni neninin ni mɔgɔkɔrɔfɔ ni mɔgɔbilaɲɔgɔnna ni nkalon na o n'a ɲɔgɔnnaw.

hadisa n nafaw dɔ ye:

1. Sahabaw jàntoli dɔnniɲini la Aladiɲɛna u ma, o de la u bɛ kira ɲininka ka caya.
2. Sahabaw ka faamuya Ala diɲɛna u ma, u ka dɔnniya k'a fɔ baaraw de ye alijana donni sababu ye.
3. Muazi ka ɲininkali n ye ɲininkali belebele ye min Ala diɲɛna a ma; k'a d'a kan lakika ɲɛma o de ye ɲɛnɛmaya ni sɔrɔli gundo ye, hadamaden ni jinɛ fɛn wo fɛn bɛ ni duniya n kɔnɔ o bɛɛ dagayɔrɔ laban ye alijana wali tasuma de ye, o de la ni ɲininkali n bonyara.
4. Alijana kɔnɔdonni bɛ tàli kɛ silamɛya jɔsen duuru la, o ye: seereya kumasen fila ye ani seli ni jaka ni Sun ni hiji.
5. Diinɛ kunyafan ni baaraɲininen minnu ka gɛlɛn ani waajibi gɛlɛman o ye Ala kelenya ye, n'a kelen bàtoli ye filanan t'a la.
6. Ala ka hinɛ a ka jɔnw na a ka hɛɛrɛ bonda dayɛlɛli la u ye u k'u yɛrɛ jiidi ni bàràji sɔrɔsira sababuw ye ani Ala ka yaafa.
7. Nafila fusamanciya faridaseli kɔfɛ.
8. Seli bɛ suma bùgù ntoloma de la silamɛya kɔnɔ, silamɛya bɛ cɛn n'a bilali ye, i n'a fɔ bùgù bɛ firi ni ntoloma ye cogomin.
9. Nɛn tàngali ka bɔ mɔgɔ tɔɔrɔfɛn ma diinɛ kɔnɔ.
10. Nɛn minɛli n'a tàngali o de ye hɛɛrɛ bɛɛ lasulu ye.